12. Yargı Paketi ile ilgili gelişmeler, düzenlemenin kapsamını merak eden vatandaşların gündeminde ilk sıralarda yer alıyor. "12. Yargı Paketi çıktı mı?", "Resmi Gazete'de yayımlandı mı?", "Af veya infaz indirimi var mı?" soruları araştırılırken, düzenlemenin yargı süreçlerinden icra işlemlerine, noterlik uygulamalarından dolandırıcılık suçlarına kadar birçok alanda değişiklik öngördüğü görülüyor. Düzenlemede ayrıca hükmün açıklanmasının geri bırakılması, hakim ve savcı yardımcılarının eğitimi ve adli tıp kurullarına ilişkin yeni hükümler de yer alıyor.
12. YARGI PAKETİ ÇIKTI MI, RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANDI MI??
Kamuoyunda "12. Yargı Paketi" olarak bilinen Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'nin TBMM Genel Kurulu'ndaki görüşmelerinin ardından kabul edilerek yasalaştığı belirtiliyor. Düzenlemenin yasalaşmasının ardından vatandaşların gözü, kanunun yürürlük sürecine ve Resmi Gazete'de yayımlanmasına çevrildi.
12. Yargı Paketi'nin Resmi Gazete'de yayımlanıp yayımlanmadığı, düzenlemenin hangi tarihte yürürlüğe gireceği açısından önem taşıyor. Verilen bilgilere göre kanun, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilerek yasalaştı. Ancak haber metninde Resmi Gazete'de yayımlanma tarihine ilişkin net bir tarih bilgisi bulunmuyor. Bu nedenle düzenlemenin Resmi Gazete'deki yayım tarihi ve yürürlük tarihi konusunda resmi yayımla birlikte kesinleşecek ayrıntıların takip edilmesi gerekiyor.
12. YARGI PAKETİNDE AF VEYA İNFAZ İNDİRİMİ VAR MI?
12. Yargı Paketi'ni takip eden vatandaşların en çok merak ettiği başlıklardan biri de düzenlemede af veya genel infaz indirimi bulunup bulunmadığı. Verilen düzenleme maddeleri arasında genel af ya da kapsamlı bir infaz indirimi hükmü yer almıyor. Pakette daha çok yargı süreçlerinin işleyişi, temyiz ve istinaf yolları, icra ve satış işlemleri, dolandırıcılık suçları, noterlik evrakları, hakim ve savcı yardımcılarının eğitimi ile hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin düzenlemeler bulunuyor.
İCRA VE İFLAS İŞLEMLERİNDE YENİ DÜZENLEME
Kanunla İcra ve İflas Kanunu'nda da önemli değişiklikler yapılması öngörülüyor. Miras yoluyla edinilen ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilmesi halinde, birinci artırmanın yalnızca malik olan mirasçılar arasında yapılması düzenleniyor.
Elektronik satış portalındaki ilanlarda da teminat uygulamasına ilişkin bilgilere yer verilecek. Alacağının teminatı karşıladığı miktar kadar satışa katılmak isteyen alacaklıdan teminat alınmayacak. Hazine ise açık artırmalarda teminat göstermekten muaf olacak.
NOTERLİK EVRAKLARINA İLİŞKİN YENİ DÜZENLEME
Noterlik Kanunu'nda yapılan değişiklikle noterlik evrak ve defterlerinin kimler tarafından incelenebileceği yeniden düzenleniyor. Buna göre noterlik evrakları mahkemeler, sulh ceza hakimlikleri, cumhuriyet başsavcılıkları, resmi daireler veya noterlikte soruşturmaya yetkili kılınan kişiler tarafından incelenebilecek.
Mahkeme, sulh ceza hakimliği veya cumhuriyet başsavcılığı tarafından noterlik evrakının aslının istenmesi halinde noter, belgenin bir örneğini çıkararak aslına uygunluğunu onaylayacak. Onaylanan örnek noterde saklanırken, evrakın aslı ilgili makama gönderilecek.
DANIŞTAY'DA DAİRE SAYISINA İLİŞKİN SÜRE UZATILIYOR
Düzenlemeyle Danıştay Kanunu'nda da değişiklik yapılması öngörülüyor. 2016'dan itibaren 10 yıl içinde Danıştay'daki daire sayısının 10'a düşürülmesine yönelik 23 Temmuz 2026'da sona erecek süre 4 yıl daha uzatılacak. Böylece söz konusu süre 23 Temmuz 2030'a kadar devam edecek. Ayrıca boşalan her iki üyelik için bir üye seçilmesine ilişkin uygulamaya da aynı tarihe kadar ara verilmesi düzenleniyor.
İDARE MAHKEMELERİNDE TEK HAKİMLE GÖRÜLECEK DAVALAR GENİŞLİYOR
12. Yargı Paketi kapsamında idare mahkemelerinde tek hakim tarafından karara bağlanabilecek davaların kapsamı genişletiliyor. Düzenleyici işlemlere karşı açılan davalar dışında, konusu 486 bin lirayı aşmayan bazı idari işlemlere ilişkin iptal ve tam yargı davaları tek hakim tarafından görülebilecek.
Ayrıca öğrenciler hakkında tesis edilen bazı disiplin cezaları, sınıf geçme, not tespiti, yurt, kredi ve burs işlemlerine ilişkin davalar da tek hakim tarafından karara bağlanabilecek. Kamu görevlilerinin geçici görevlendirme, yolluk, lojman ve izin işlemlerine ilişkin davaları ile bazı disiplin cezalarına karşı açılan davalar da düzenleme kapsamında yer alıyor. Vergi mahkemelerinde ise 486 bin lirayı aşmayan davaların tek hakim tarafından karara bağlanması öngörülüyor.
İSTİNAF VE TEMYİZ SÜREÇLERİNDE YENİ DÜZENLEME
Bölge idare mahkemelerinin istinaf incelemelerine ilişkin usul ve esaslarda da değişiklik yapılıyor. Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararını hukuka uygun bulduğu ancak gerekçesini eksik veya hatalı gördüğü durumlarda gerekçeyi değiştirebilecek. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkünse gerekli düzeltme yapılarak istinaf başvurusunun reddine karar verilebilecek.
Bazı usule ilişkin eksikliklerin bulunması halinde ise bölge idare mahkemesi ilk derece mahkemesinin kararını kaldırarak dosyanın yeniden karar verilmek üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine kesin olarak karar verebilecek. Keşif veya bilirkişi incelemesi yapılması gerektiği halde yapılmaması ya da duruşma yapılması gerektiği halde duruşma yapılmadan karar verilmesi gibi durumlarda bölge idare mahkemesi, eksikliği kendisi gidererek karar verebilecek.
TEMYİZ YOLUNDA PARASAL SINIR DÜZENLEMESİ
Genel Kurul'da kabul edilen önergeyle, bazı davalarda ilk derece mahkemesi ile bölge idare mahkemesi kararları arasındaki parasal farka ilişkin yeni bir sınır getiriliyor. Buna göre temyiz sınırının altında kalan davalarda, ilk derece mahkemesi kararı ile bölge idare mahkemesinin yeniden verdiği karar arasında hükmedilen tutar farkının 2026 yılı itibarıyla 55 bin lirayı geçmemesi halinde temyiz yoluna başvurulamayacak.
486 bin lirayı aşmadığı için tek hakim tarafından karara bağlanan bazı davalarda ise bölge idare mahkemesinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeniden karar vermesi halinde, kararlar arasındaki fark 55 bin lirayı aşsa dahi temyiz yoluna başvurulamayacak.
ADLİ TIP KURUMU'NA YENİ DÜZENLEME
Adli Tıp Kurumu ile ilgili düzenlemeyle, adli tıp ihtisas kurulu başkan ve üyeliklerine atanabilmek için en az tıpta veya diş hekimliğinde uzmanlık belgesi ya da ilgili alanda doktora derecesine sahip olma şartı getiriliyor. Adli tıp ihtisas kurulu başkan ve üyeleri ile adli tıp grup başkanları ve adli tıp ihtisas dairesi başkanlarının görev süresi 4 yıl olacak.
Görev süresi sona erenlerin yerine yeni atama veya görevlendirme yapılıncaya kadar mevcut görevlilerin görevlerine devam etmesi sağlanacak.
HAKİM VE SAVCI YARDIMCILARININ EĞİTİMİ DEĞİŞİYOR
Hakimler ve Savcılar Kanunu'nda yapılan düzenlemeyle hakim ve savcı yardımcıları ile idari yargı hakim yardımcılarının eğitimlerine ilişkin yeni hükümler getiriliyor. Bu kapsamda Anayasa ve insan hakları hukuku, ceza hukuku, özel hukuk, idare hukuku, vergi hukuku ve usul hukuku gibi alanların yanı sıra duruşma yönetimi, karar ve gerekçeli karar yazımı, adalet hizmetlerinin yönetimi ve denetimi, uluslararası kuruluşlar ve sözleşmeler ile sık karşılaşılan davalar konusunda eğitim verilecek.
Yazılı sınavlarda eğitim verilen konulardan soru sorulacak. Sözlü sınavlarda ise adayların hukuki bilgi ve uygulama becerilerinin yanı sıra hukuki meseleleri kavrama ve çözme yeteneği, özgüveni, temsil kabiliyeti, Türkçeyi etkin kullanma becerisi ve genel kültür düzeyi değerlendirilecek.
BİLİRKİŞİ KULLANIMINA İLİŞKİN YENİ CEZA
Hakimlik ve savcılık mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulması halinde uyarma cezası verilmesine yönelik düzenleme yapılıyor.
DOLANDIRICILIK SUÇLARINA İLİŞKİN DÜZENLEME
12. Yargı Paketi kapsamında dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık suçlarına iştirake ilişkin de yeni bir hüküm bulunuyor. Kişinin kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlamak amacıyla banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarını ya da banka, aracı kurum, ödeme hizmet sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki hesapların kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgileri veya araçları başkasına vermesi fiiliyle sınırlı kalan iştirak durumlarında verilecek cezanın yarı oranında indirilmesi öngörülüyor.
HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASINDA YENİ DÖNEM
Düzenlemenin dikkat çeken başlıklarından biri de hükmün açıklanmasının geri bırakılması, yani HAGB uygulamasına ilişkin değişiklikler. Buna göre sanığa yüklenen suç nedeniyle yapılan yargılama sonucunda verilen cezanın 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması halinde mahkemece hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilecek.
Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış olması, mahkemenin sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve mağdurun ya da kamunun uğradığı zararın giderilmesi gibi şartlar aranacak.
HAGB KARARI VERİLEN SANIK 5 YIL DENETİME TABİ OLACAK
Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi halinde sanık 5 yıl süreyle denetime tabi tutulacak. Denetim süresi içerisinde kasten yeni bir suç işlenmemesi ve denetimli serbestlik tedbirlerine uygun davranılması halinde açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilecek.
Ancak denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere aykırı davranılması halinde mahkeme hükmü açıklayabilecek. Düzenlemeye göre HAGB kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilecek. Bölge adliye mahkemesi kararları bakımından ise kanunda yer alan temyiz hükümleri uygulanacak.
HAGB HANGİ SUÇLARDA UYGULANMAYACAK?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin düzenlemeler bazı suçlar bakımından uygulanmayacak. İşkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği ve Anayasa'nın kişinin dokunulmazlığı ile maddi ve manevi varlığına ilişkin 17'nci maddesi kapsamında kötü muamele olarak kabul edilebilecek suçlar HAGB kapsamı dışında tutulacak.
GENETİK İNCELEME SONUÇLARININ SAKLANMASINA YENİ DÜZENLEME
Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan değişiklikle genetik inceleme sonuçlarının saklanmasına ilişkin yeni hükümler getiriliyor. İnceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılarak özel bir sisteme kaydedilecek ve bir örneği soruşturma veya kovuşturma makamına delil olarak gönderilecek.
Bazı durumlarda kayıtlar derhal imha edilirken, diğer hallerde mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 20 yıl geçmesiyle bilgiler yok edilecek. Kişi, kişisel verilerin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir neden bulunması halinde hakim veya mahkemeden bilgilerin silinmesini talep edebilecek.
12. YARGI PAKETİNİN ÖNE ÇIKAN BAŞLIKLARI NELER?
12. Yargı Paketi kapsamında öne çıkan düzenlemeler arasında icra ve iflas işlemleri, elektronik satış sistemi, noterlik evraklarının incelenmesi, Danıştay'ın daire yapısı, idari yargıda tek hakim uygulaması, istinaf ve temyiz süreçleri, adli tıp kurullarının yapısı, hakim ve savcı yardımcılarının eğitimi, dolandırıcılık suçlarına ilişkin ceza düzenlemesi, genetik inceleme sonuçlarının saklanması ve HAGB uygulaması bulunuyor.
Pakette genel af veya kapsamlı bir infaz indirimi düzenlemesi bulunup bulunmadığı yönündeki tartışmaların aksine, verilen madde içeriklerinde genel af ya da genel infaz indirimi öngören bir hüküm yer almıyor. Düzenlemenin ağırlık noktası yargı süreçlerinin hızlandırılması, etkinliğinin artırılması ve çeşitli kanunlarda usul değişiklikleri yapılması olarak öne çıkıyor.
