Akkuyu Nükleer Santrali kime ait? Rosatom’a mı, Türkiye’ye mi?

Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS), yalnızca enerji değil, mülkiyet yapısıyla da sıkça tartışılıyor. “Akkuyu kimin?”, “Türk mü, Rus mu kontrol ediyor?”, “Rosatom bu projede ne kadar söz sahibi?” gibi sorular, projenin siyasi, stratejik ve ekonomik boyutlarını ön plana çıkarıyor. Bu yazıda Akkuyu’nun sahibi kim, hissedar yapısı nasıl, BOO modeli nedir, tüm detaylarıyla açıklıyoruz.

Akkuyu Nükleer Santrali sahibi kim?

Akkuyu NGS, Türkiye'de kurulmasına rağmen, mülkiyeti Türk tarafına ait değildir. Santrali inşa eden ve işleten şirket Akkuyu Nükleer A.Ş., %100 oranında Rusya devletine bağlı Rosatom kuruluşuna aittir. Rosatom, Akkuyu NGS’nin yatırımını, inşaatını, yakıt tedarikini ve işletmesini üstlenen tek taraf olarak süreci yönetmektedir. Türkiye Cumhuriyeti, ev sahibi ülke ve düzenleyici otorite konumundadır. Santral Türkiye topraklarında yer almasına rağmen, mülkiyet ve operasyonel kontrol Rusya tarafında bulunmaktadır.

Türk şirketi mi, Rus kontrolünde mi?

Santrali işleten Akkuyu Nükleer A.Ş., Türkiye’de kurulan bir anonim şirket olmasına rağmen, hisseleri tamamen Rosatom’a aittir. Bu nedenle hukuken Türkiye merkezli bir şirket olsa da, kontrol, yönetim ve stratejik kararlar doğrudan Moskova’dan belirlenmektedir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, şirketin Türk hukukuna tabi olduğunu vurgulasa da, Akkuyu CEO’su dahil yetkililer defalarca “Bu bir Rus santralidir” açıklaması yapmıştır.

BOO modeli nedir?

Akkuyu, nükleer enerji projelerinde dünyada ilk defa uygulanan BOO modeli ile hayata geçiriliyor. İngilizce karşılığıyla “Build-Own-Operate”, yani “Yap – Sahip Ol – İşlet” modelinde:

• Santralin tüm finansmanı yatırımcıya (Rosatom) aittir.
• Santral Rosatom’un mülkiyetinde kalır.
• İşletme süresi boyunca Rosatom tüm teknik ve ticari haklara sahiptir.
• İşletme süresi sonunda (yaklaşık 60 yıl), santral Türkiye’ye devredilebilir.

Bu model sayesinde Türkiye başlangıçta yatırım yükünden kurtulmuş olsa da, uzun vadede santralin tüm kararları yabancı bir devlet kurumu tarafından yürütülmektedir.

Rosatom’un hissesi ne kadar?

Mevcut durumda Akkuyu Nükleer A.Ş.’nin hisselerinin %100’ü Rosatom’a aittir. Anlaşmalarda, Türk özel sektörünün %49’a kadar hisse alabileceği ifade edilmişti. Ancak bugüne kadar bu pay devri gerçekleşmemiştir.

Rosatom, Akkuyu’daki sahiplik oranını uzun süre korumayı tercih etmiştir. Bu da santralin Rusya’nın stratejik bir uzantısı olarak değerlendirilmesine neden olmaktadır.

Jeopolitik ve stratejik etkiler

Akkuyu NGS’nin Rusya kontrolünde olması, yalnızca ekonomik değil, jeopolitik tartışmalara da yol açmaktadır. Özellikle şu başlıklar öne çıkmaktadır:

• NATO üslerine yakınlık: Akkuyu, İncirlik ve Kürecik gibi stratejik NATO üslerine yakın konumdadır. Bu da Rusya’nın bölgesel etki alanı oluşturduğu iddialarına neden oluyor.
• Enerji bağımlılığı: Santralin Rus kontrolünde olması, Türkiye'nin enerji bağımsızlığı hedefleriyle çeliştiği yönünde yorumlanıyor.
• Stratejik altyapı: Nükleer enerji tesislerinin, sadece elektrik üretimi değil, stratejik veri ve altyapı açısından da güvenlik riski barındırdığı ifade ediliyor.

Uluslararası gözlemciler, bu yapı nedeniyle Türkiye-Rusya ilişkilerinin enerji üzerinden uzun vadeli bir bağımlılık haline dönüşebileceğini savunuyor.

Türkiye ne kazanıyor?

Türkiye açısından bakıldığında, Akkuyu NGS sayesinde:

• Doğal gaz ithalatı azalacak,
• Karbonsuz enerji üretimi artacak,
• Elektrik arz güvenliği güçlenecek,
• Nükleer teknolojide deneyim kazanılacak.

Ancak bu kazanımların uzun vadede yerli kaynaklardan değil, yabancı kontrolle sağlanıyor olması eleştirilere neden oluyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Soru	Yanıt
Akkuyu NGS kime ait?	Akkuyu Nükleer A.Ş. %100 Rosatom’a aittir.
Santral Türk mü, Rus mu?	Türkiye topraklarında olsa da mülkiyet ve işletme Rosatom’dadır.
Türk hissedar var mı?	Hayır, şu an Türk hissedar yok. %49 hisse açma planı henüz gerçekleşmedi.
BOO modeli ne demek?	Rosatom’un hem sahibi, hem işletmeci olduğu bir yapıdır; 60 yıl boyunca kontrol Rusya’da kalır.
Jeopolitik risk var mı?	Evet; NATO üslerine yakınlığı ve uzun süreli Rus kontrolü nedeniyle stratejik endişeler gündemdedir.

Akkuyu Nükleer Santrali, Türkiye’nin ilk nükleer enerji üretim tesisi olmasına rağmen, kontrolü ve mülkiyeti %100 Rusya devletine bağlı Rosatom’un elindedir. BOO modeliyle inşa edilen santral, Türkiye’ye karbonsuz enerji üretimi ve arz güvenliği açısından katkı sağlasa da, yerli üretim hedefleri ve stratejik kontrol açısından ciddi tartışmalara yol açmaktadır.

Santralin uzun yıllar boyunca yabancı bir devlet kurumu tarafından işletilecek olması, enerji bağımsızlığı ve ulusal güvenlik tartışmalarını beraberinde getiriyor. Gelecek yıllarda Türk ortaklara hisse devri yapılıp yapılmayacağı ise halen belirsizliğini korumaktadır.