Avrupa'da a ilk parfümlerden Macar Suyu, anlatılana göre 14. yüzyılın sonlarında bir Macar kraliçesinin baş ağrısını dindirmek için yapıldı. Kimya mühendisi ve koku uzmanı Güray Akçay, bu kokuyu ve 18. yüzyılda Marie Antoinette için yapılan Trianon parfümünü Ankara'da verdiği bir söyleşide yeniden yorumlayarak katılımcılara koklattı.
"Bir gün insan ateşe bir reçine attı. Yükselen duman diğerlerinden farklıydı. Bu kez kokuyordu. Belki de insan, tam o anda kokuların duyguları ve anıları taşıyabileceğini keşfetti" diyen Akçay, söyleşinin çıkış noktasını Türkinform'a özel yaptığı açıklamada böyle anlattı.
KOKUNUN HİKAYESİ DUMANLA BAŞLADI
Parfüm kelimesinin kökü de dumana uzanıyor. Kelime Latincede "içinden" anlamındaki per ile "tütmek" anlamındaki fumare sözcüklerinden türedi. İlk kullanımlarında yanan bir maddeden yükselen dumanı anlatıyordu.
"Bu düşünceden yola çıkarak Orta Çağ'dan günümüze koku kültürü üzerine bir söyleşi gerçekleştirdim. Amacım yalnızca kokuların tarihini anlatmak değil, geçmişin koku dünyasını katılımcılara deneyimletmekti" diyen Akçay, Eskişehir'de koku tasarımı üzerine çalışıyor.
BEYİN KOKUYU DUYGU VE HAFIZAYLA BİRLİKTE İŞLİYOR
Akçay'ın sözünü ettiği koku ve anı bağının bilimsel bir karşılığı var. Harvard Üniversitesi'nden nörobilimci Venkatesh Murthy'ye göre koku sinyalleri beynin ön kısmındaki koku soğancığından duygu ve hafızayla ilgili bölgelere çok hızlı ulaşıyor. Duyguları yöneten amigdala ile hafızadan sorumlu hipokampus da bu bölgelerin içinde.
MACAR SUYU HEM İLAÇ HEM PARFÜM OLARAK KULLANILDI
"Bu nedenle 14. yüzyılın Macar Suyu'nu (Hungary Water) ve 18. yüzyılın Fransız saray kültüründen ilham alan Parfum du Trianon kokularını yeniden yorumlayarak katılımcılarla buluşturdum" diyen Akçay'ın seçtiği ilk koku, Avrupa'nın en eski parfüm tariflerinden birine dayanıyor.
Macar Suyu'nun en eski tariflerinde taze biberiye ve kekik brendiyle damıtılıyordu. Sonraki yüzyıllarda tarife lavanta, nane, adaçayı, portakal çiçeği ve limon eklendi. Karışım 17. yüzyılın sonunda baş ağrısına ve diş ağrısına karşı kullanıldı, yüze sürülen losyonlara da katıldı.
Alkol bitkilerdeki koku moleküllerini çözüyor ve ciltte hızla buharlaşırken kokuyu havaya taşıyor. Macar Suyu, 1709'da Köln'de Giovanni Maria Farina'nın ürettiği kolonya ortaya çıkana kadar Avrupa'nın en sevilen kokusu olarak kaldı. Türkiye'de misafire ikram edilen kolonyanın adı da Köln şehrinden geliyor.
VERSAY SARAYINDA KOKULAR AĞIRDAN HAFİFE GEÇTİ
Getty Müzesi'nin kayıtlarına göre Trianon parfümünü Marie Antoinette için parfümcüsü Jean-Louis Fargeon hazırladı. Kokunun adı, kraliçenin Versay bahçesinde uzun zaman geçirdiği Petit Trianon köşkünden geliyor. Parfümün merkezinde gül ve portakal çiçeği vardı. Menekşe, iris, nergis, zambak ve lavanta bu notalara eşlik etti.
Fransız sarayında 14. Louis kokuyu hem ilaç hem süs olarak yoğun biçimde kullandı ve "tatlı kokulu" lakabıyla anıldı. Marie Antoinette'in döneminde 17. yüzyılın ağır hayvansal kokuları yerini çiçek, çimen ve odun kokularına bıraktı. Antoine Dejean'ın 1777'de yayımlanan koku kitabı da parfümcülüğü ilaç yapımından ayırıp bir sanat olarak tanımladı.
"Geçmişin insanlarının koku zevklerini birlikte keşfettiğimiz, tarihi yalnızca dinleyerek değil, koklayarak da deneyimlediğimiz bir söyleşi gerçekleştirdik" diyen Akçay, söyleşiyi bu sözlerle özetledi.
