Avrupa’da dizel fiyatlarındaki yükselişin ardından bu kez jet yakıtı tedarikinde de sıkıntı yaşanabileceği belirtiliyor. Orta Doğu’dan yapılan sevkiyatların savaş nedeniyle azalması ve stokların gerilemesi, Avrupa’yı daha uzak ve maliyetli tedarik kaynaklarına yöneltiyor.
Enerji danışmanlık şirketi Energy Aspects, Avrupa’nın yılın son çeyreğinde günlük 510 bin varillik jet yakıtı açığı yaşayabileceğini öngörüyor. Aynı dönemde ABD’de günlük 18 bin varil, Asya-Pasifik’te ise 419 bin varil arz fazlası bekleniyor.
JET YAKITI STOKLARI 7 YILIN EN DÜŞÜK SEVİYESİNDE
Avrupa’nın önemli petrol ticareti ve depolama merkezlerinden Amsterdam-Rotterdam-Anvers (ARA) bölgesinde jet yakıtı stokları, 10 Eylül’de sona eren haftada 454 bin tona geriledi. Bu seviyenin son yedi yılın en düşük miktarı olduğu belirtiliyor.
Orta Doğu kaynaklı tedarik kaybının sürmesi, Avrupa’nın yeni olası kesintilere karşı hareket alanını da daraltıyor. Bölgedeki açığın kapatılması için Asya ve Atlantik’in diğer tarafındaki tedarikçilere yönelim artıyor.
GÜNEY KORE’DEN AVRUPA’YA SEVKİYAT ARTTI
Kpler verilerine göre Güney Kore’nin Avrupa’ya jet yakıtı sevkiyatı eylül ayında günlük 129 bin varile yükseldi. Bu rakam, Ekim 2022’den bu yana kaydedilen en yüksek seviye oldu.
Güney Kore’nin temmuz ayındaki jet yakıtı üretimi de yaklaşık 13,89 milyon varile ulaşarak son yedi yılın zirvesini gördü.
Ancak Asya’dan Avrupa’ya daha fazla yakıt gönderilmesi, Asya piyasasındaki arzı da daraltıyor. Bu nedenle Avrupa’ya yönelen ek sevkiyatların açığı tamamen kapatmasının garanti olmadığı ifade ediliyor.
ABD, Kanada ve Nijerya da Avrupa’nın alternatif tedarikçileri arasında yer alıyor. Nijerya’daki Dangote Rafinerisi, 2026’nın ikinci çeyreğinde Avrupa’ya günlük yaklaşık 80 bin varil jet yakıtı gönderdi. Böylece rafineri, Avrupa’nın ABD’den sonraki önemli tedarik kaynaklarından biri haline geldi.
DİZEL VE JET YAKITI ARASINDA ÜRETİM REKABETİ
Jet yakıtı arzını etkileyen unsurlardan biri de dizel ile aynı ürün grubunda bulunması. Her iki yakıt da rafinerilerde “orta distilat” olarak adlandırılan ürünler arasında yer alıyor. Rafinerilerin üretim tercihleri, iki yakıtın arzını da doğrudan etkileyebiliyor.
Dizel fiyatlarındaki yükselişle birlikte rafinerilerin üretim kapasitesi üzerindeki rekabet de artıyor. Energy Aspects, rafine ürün piyasasındaki sıkışıklığın özellikle dizel ve jet yakıtında yoğunlaştığına dikkat çekiyor.
KÜRESEL JET YAKITI TİCARETİNDE DÜŞÜŞ
Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) hesaplamalarına göre temmuz ayında küresel rafineri üretimi, geçen yılın aynı dönemine kıyasla günlük yaklaşık 5 milyon varil daha düşük gerçekleşti.
Orta Doğu, Rusya ve Asya’dan yapılan jet yakıtı ihracatı da yıllık bazda günlük yaklaşık 670 bin varil azaldı. Bu düşüş, küresel jet yakıtı ticaretinin yaklaşık yüzde 34’üne karşılık geliyor.
YAKIT MALİYETLERİ BİLET FİYATLARINI ARTIRABİLİR
Jet yakıtındaki arz sıkıntısının kalıcı hale gelmesi, havayollarının maliyetlerini yükseltebilir. Yakıt, havayollarının en önemli değişken giderleri arasında bulunuyor.
Petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerinde seyrettiği bir dönemde jet yakıtındaki tedarik sorunu, havayolları üzerindeki maliyet baskısını daha da artırabilir. Bu durumun sürmesi halinde artan yakıt giderlerinin bilet fiyatlarına yansıması gündeme gelebilir.
