Hapis cezasına çarptırılan kişilerin ceza infaz kurumunda geçireceği süre, yalnızca mahkemenin belirlediği cezanın miktarına göre hesaplanmıyor. Suçun işlendiği tarih, suçun niteliği, hükümlünün önceki mahkûmiyetleri ve yürürlüğe giren yasal değişiklikler, tahliye takviminde belirleyici rol oynuyor. Bu nedenle aynı suçtan eşit süreli hapis cezası alan iki kişi, farklı tarihlerde özgürlüğüne kavuşabiliyor.

Özellikle son yıllarda yapılan düzenlemelerle koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik uygulamalarında önemli değişiklikler yaşandı. Hangi hükümlünün hangi infaz rejimine tabi olacağı ise bazı durumlarda doğrudan suç tarihine göre belirleniyor. Av. Ümit Gürkal Egemen, ceza infaz sistemindeki değişiklikleri, tahliye hesaplamalarında öne çıkan koşulları ve hükümlülerin gözden kaçırmaması gereken noktaları Türkinform’a değerlendirdi.

KOŞULLU SALIVERİLME İLE DENETİMLİ SERBESTLİK AYNI ANLAMA GELMİYOR

İnfaz sisteminde sıklıkla birbirine karıştırılan koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik, birbirinden farklı hukuki uygulamalar olarak öne çıkıyor. Egemen, koşullu salıverilmenin hükümlünün cezasının kanunda belirlenen bölümünü iyi hâlli olarak ceza infaz kurumunda tamamlamasının ardından kalan kısmı belirli şartlarla kurum dışında geçirmesi anlamına geldiğini belirtti.

HGS icra takiplerinde haksız kazanç iddialarına soruşturma başlatıldı
HGS icra takiplerinde haksız kazanç iddialarına soruşturma başlatıldı
İçeriği Görüntüle

Denetimli serbestliğin ise koşullu salıverilme tarihinden önce, yasal şartlar ve yükümlülükler doğrultusunda cezanın ceza infaz kurumu dışında yerine getirilmesine imkân tanıdığını aktardı.

Genel infaz rejiminde süreli hapis cezaları için koşullu salıverilme oranının 1/2 olduğunu hatırlatan Egemen, genel hükümlere tabi bir suçtan altı yıl hapis cezası alan kişinin koşullu salıverilme süresinin üç yıl olarak hesaplandığını kaydetti. Ancak bu oranın bütün suçlar için geçerli olmadığının altını çizdi. Kasten öldürme, bazı cinsel suçlar ve uyuşturucu madde imal ve ticareti gibi suçlarda farklı oranların ve özel infaz koşullarının uygulandığını ifade etti.

4 HAZİRAN 2025 SONRASI İŞLENEN SUÇLARDA YENİ ŞART

İnfaz sistemindeki önemli değişikliklerden biri, 4 Haziran 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7550 sayılı Kanun ile yapıldı. Egemen, denetimli serbestlikten yararlanacak hükümlüler için getirilen yeni şartın tahliye hesaplamalarını doğrudan etkilediğini aktardı.

Düzenlemeye göre hükümlülerin, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmeleri gereken sürenin en az onda birini ve her hâlükârda en az beş gününü kurumda tamamlaması gerekiyor.

Bu şartı altı aylık hapis cezası üzerinden örneklendiren Egemen, genel infaz hükümlerine tabi bir suçtan bu cezayı alan kişinin koşullu salıverilme süresinin üç ay olduğunu aktardı. Yeni düzenlemenin kapsamına giren suçlarda hükümlünün, diğer yasal koşulları da taşıması kaydıyla bu sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda tamamlaması zorunlu tutuluyor.

Ancak aynı kanunla getirilen geçici 11. madde kapsamında yeni şart, 4 Haziran 2025 tarihinden önce işlenen suçlar bakımından uygulanmıyor. Bu nedenle 2024 yılında suç işleyen bir kişiyle 2026 yılında aynı suçu işleyerek eşit süreli ceza alan kişinin denetimli serbestlik koşulları farklılaşabiliyor. Egemen, infaz hesabında mahkeme kararının yanı sıra suç tarihinin de mutlaka dikkate alınması gerektiğine işaret etti.

Aynı Cezayı Alanlar Neden Farklı Tarihlerde Tahliye Oluyor İnfaz Hesabında Kritik Ayrıntı (2)

COVID DÜZENLEMESİNDE SUÇ TARİHİ ESAS ALINDI

Halk arasında COVID düzenlemesi olarak bilinen geçici 10. madde de infaz sisteminde değişikliğe uğrayan hükümler arasında yer aldı. Egemen’in aktardığına göre 25 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun ile önceki uygulamada bulunan 31 Temmuz 2023 tarihinde ceza infaz kurumunda bulunma şartı değiştirildi. Yeni düzenlemede, 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar esas alındı.

Böylece belirtilen tarihten önce suç işleyen daha fazla sayıda hükümlünün düzenlemeden yararlanabilmesinin önü açıldı. Ancak uygulama, belirli cezaevi süreleri ve diğer yasal koşulların yerine getirilmesine bağlı.

Toplam hapis cezası 10 yıldan az olan hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumunda en az bir ay, 10 yıl ve üzerindeki cezalar bakımından ise en az üç ay kalması gerekiyor. Bunun yanında açık ceza infaz kurumuna ayrılmaya üç yıl veya daha az süre kalması şartı aranıyor. Düzenlemeden yararlanarak açık ceza infaz kurumuna ayrılan hükümlülerin denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanabilmesi için de en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalması gerekiyor.

Bu değişikliğin etkisini suç tarihleri üzerinden açıklayan Egemen, 2022 yılında işlenen ve geçici düzenleme kapsamına giren bir suçtan altı yıl hapis cezası alan kişinin, diğer şartları da karşılaması hâlinde özel uygulamadan yararlanabileceğini belirtti. Aynı suçun 2024 yılında işlenmesi durumunda ise hükümlünün geçici 10. maddenin altıncı fıkrasında düzenlenen üç yıllık erken yararlanma imkânından faydalanamayacağını kaydetti. Böylece eşit süreli cezalar, suçun işlendiği tarihe bağlı olarak farklı infaz sonuçları doğurabiliyor.

Düzenlemenin bütün suçları kapsamadığını da vurgulayan Egemen; kasten öldürmenin kanunda belirtilen nitelikli hâllerini, deprem nedeniyle yapıların yıkılması veya çökmesi sonucunda meydana gelen öldürme suçlarını, belirli cinsel suçları, terör suçlarını, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçları ve devletin güvenliği ile anayasal düzene karşı bazı suçları kapsam dışında kalanlar arasında sıraladı.

MÜKERRİRLER İÇİN FARKLI İNFAZ KOŞULLARI UYGULANIYOR

Daha önce işlediği suç nedeniyle hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunan ve yeniden suç işleyen kişiler bakımından da özel infaz hükümleri uygulanıyor. Egemen, ilk defa mükerrir sayılanlarla ikinci defa mükerrir olan hükümlülerin aynı koşullara tabi olmadığını söyledi.

Mükerrirlere özgü infaz rejiminin uygulanabilmesi için yeni suçla ilgili yargılamayı yapan mahkemenin de kararında bu hususa hükmetmesi gerekiyor. 2025 yılında yapılan değişikliklerle ikinci defa mükerrir olanlara da belirli koşullar altında koşullu salıverilmeden yararlanma imkânı tanındığını aktaran Egemen, bu kişilerin genel infaz rejiminin dışında değerlendirilmeye devam ettiğini vurguladı.

İkinci defa tekerrür hâlinde süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranının 3/4 olarak uygulanması da bu farklılığın önemli örnekleri arasında bulunuyor.

ÇOCUK HÜKÜMLÜLERİN İNFAZ HESABINDA YENİ DÜZENLEME

Çocuk hükümlüler için de farklı bir uygulama bulunuyor. 18 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun ile belirli suçlar dışında, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği her günün koşullu salıverilme hesabında iki gün olarak dikkate alınması düzenlendi.

Buna göre çocuk hükümlünün 15 yaşını doldurana kadar kurumda geçirdiği süre, koşullu salıverilme hesabında iki katı üzerinden değerlendiriliyor. Ancak kasten öldürme suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen belirli suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları bu uygulamanın dışında tutuluyor.

Aynı Cezayı Alanlar Neden Farklı Tarihlerde Tahliye Oluyor İnfaz Hesabında Kritik Ayrıntı (1)

TAHLİYE SONRASI SÜREÇTE DE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER VAR

Ceza infaz kurumundan ayrılmanın, hükmedilen cezanın tamamen sona erdiği anlamına gelmediğini vurgulayan Egemen, koşullu salıverilme sonrasında da hükümlülerin uyması gereken kurallar bulunduğunu hatırlattı.

Koşullu salıverilme süresi içerisinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi veya kanunda belirtilen yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmesi hâlinde bu kararın geri alınabileceğini belirten Egemen, halk arasında "infaz yakma" olarak bilinen durumun ciddi sonuçlar doğurabileceğini kaydetti.

Böyle bir durumda kişinin yeni suçtan aldığı cezanın yanı sıra önceki mahkûmiyetinden kaynaklanan belirli bir süreyi de ceza infaz kurumunda geçirmesi gerekebiliyor. Bu nedenle tahliye sonrasında başlayan denetim sürecinin de dikkatle takip edilmesi önem taşıyor.

Egemen, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:

"Hak ederek tahliye tarihine kadar geçecek süre içerisinde suç işlenmiş olması, tanınan koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik haklarını kısmen veya tamamen ortadan kaldırabilir."

Avukat Egemen’in uyarısı, ceza infaz kurumundan ayrılmanın hukuki yükümlülüklerin sona erdiği anlamına gelmediğini bir kez daha ortaya koydu. Hükümlülerin denetim süresince yasal yükümlülüklerine uyması ve yeni bir suçtan kaçınması, koşullu salıverilme haklarının korunması açısından önem taşıyor.

Muhabir: Pelin Zengin