Çocukların eline verilen telefon ve tabletler, günlük yaşamın giderek daha erken yaşlarda tanışılan araçları haline geliyor. Yemek sırasında, ağladıklarında veya sıkıldıklarında çocuklara verilen ekranlar kısa süreli çözüm gibi görünse de okul öncesi dönemde dikkat, iletişim ve sosyal beceriler açısından önemli soruları beraberinde getiriyor. Ekran karşısında geçirilen zaman, çocukların arkadaşlarıyla oyun kurma ve kendi hayal dünyalarını geliştirme fırsatlarını nasıl etkiliyor?

Türkinform'a konuşan Okul Öncesi Öğretmeni Dilan Doğan, okul öncesi dönemin çocukların gelişiminde kritik bir yere sahip olduğunu belirterek ekran kullanımının sınıf içindeki davranışlara yansımalarını değerlendirdi. Doğan, asıl meselenin yalnızca ekran süresi olmadığını, çocukların ekran başında geçirdikleri zamanda hangi gerçek yaşam deneyimlerinden uzak kaldığının da önemli olduğunu vurguladı.

EKRAN ALIŞKANLIĞI DİKKAT VE ODAKLANMAYI ETKİLEYEBİLİYOR

Okul öncesi dönemde çocukların yalnızca bilgi edinmediğini, aynı zamanda dikkatlerini yönetmeyi, duygularını kontrol etmeyi, beklemeyi ve paylaşmayı öğrendiğini ifade eden Dilan Doğan, bu becerilerin en çok gerçek yaşam deneyimleri ve oyun yoluyla geliştiğini söyledi.

Telefon ve tabletlerdeki hızlı görüntü değişimleri, sesler ve sürekli yenilenen içeriklere uzun süre maruz kalan bazı çocukların sınıftaki daha sakin etkinliklerde zorlanabildiğini belirten Doğan, hikâyeyi baştan sona dinlemek, öğretmenin yönergelerini takip etmek, masa başında bir etkinliği tamamlamak ve sırasını beklemek gibi süreçlerin güçleşebildiğine dikkat çekti.

Doğan, her dikkat sorununun doğrudan ekran kullanımına bağlanamayacağını da hatırlattı. Çocuğun mizacı, aile ortamı, gelişimsel özellikleri ve bireysel ihtiyaçlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Çocuklar ekrana bakarken neleri kaçırıyor? Uzmanından uyarı-1

ÇOCUKLARIN İLETİŞİMİNDE EKRAN ENGELİ

Ekran kullanımının dil gelişimi ve iletişim becerileri açısından da değerlendirilmesi gerektiğini söyleyen Doğan, çocukların yalnızca kelime duyarak değil, karşılıklı konuşarak öğrendiğini ifade etti.

Bir yetişkinle sohbet etmek, soru sormak, cevap vermek ve karşısındaki kişinin tepkilerini gözlemlemek çocukların iletişim becerileri açısından önemli deneyimler sunuyor. Ekran karşısında geçirilen zaman arttığında ise bu karşılıklı iletişim fırsatları azalabiliyor.

Doğan, bazı çocukların ekranda duydukları kelimeleri günlük yaşamda kullanmakta, ihtiyaçlarını sözcüklerle anlatmakta veya arkadaşlarıyla sohbet başlatmakta zorlanabildiğini belirtti.

HAZIR VİDEOLAR ÇOCUKLARIN OYUN KURMA BECERİSİNİ GERİDE BIRAKABİLİR

Dilan Doğan'ın üzerinde durduğu konulardan biri de hayal gücü ve oyun kurma becerileri oldu. Okul öncesi dönemde oyunun çocuğun en önemli öğrenme araçlarından biri olduğunu belirten Doğan, çocukların oyun sırasında düşündüğünü, ürettiğini ve problem çözmeyi öğrendiğini anlattı.

Birkaç blokla ev yapmak, oyuncakları konuşturarak hikâye oluşturmak veya sıradan nesneleri farklı oyunlara dönüştürmek çocukların üretkenliğini destekliyor. Ekrandaki içeriklerde ise görüntüler ve hikâyeler çoğunlukla hazır sunuluyor.

Doğan, sürekli hazır içerik tüketen bazı çocukların kendi oyunlarını başlatmak ve devam ettirmek konusunda isteksizlik veya zorlanma yaşayabildiğini söyledi. Gerçek oyunda çocuğun düşünmesi, hayal etmesi ve üretmesi gerektiğini hatırlattı.

YÖK düğmeye bastı: 800 yıllık Alanya Tersanesi için Avrupa planı
YÖK düğmeye bastı: 800 yıllık Alanya Tersanesi için Avrupa planı
İçeriği Görüntüle

ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİNDE PAYLAŞMA VE UZLAŞMA ÖNEMLİ

Ekran kullanımının sosyal beceriler açısından da dikkate alınması gerektiğini belirten Doğan, okul öncesi dönemde çocukların paylaşmayı, sıra beklemeyi, uzlaşmayı ve anlaşmazlıkları çözmeyi akranlarıyla etkileşim kurarak öğrendiğini dile getirdi.

Bireysel ekran kullanımına ayrılan zamanın artması, çocukların grup oyunlarına katılma ve arkadaşlarıyla ortak oyun oluşturma fırsatlarını azaltabiliyor. Sınıf ortamında etkinlikler arasında geçiş, sıra alma, grup oyunlarına katılma ve duyguları düzenleme süreçlerinde yaşanan güçlükler de öğretmenlerin gözlemlediği durumlar arasında yer alıyor.

Doğan, bir çocuk istediği etkinlik hemen gerçekleşmediğinde sabırsızlanabiliyor veya istediği olmadığında yoğun tepki gösterebiliyorsa bunun tek başına ekran kullanımına bağlanmaması gerektiğini vurguladı. Çocuğun bireysel özelliklerinin de göz önünde bulundurulması gerektiğini söyledi.

Çocuklar ekrana bakarken neleri kaçırıyor? Uzmanından uyarı-2

ÇOCUK AĞLADIĞINDA HEMEN TELEFON VERMEYİN

Çocuklarını sakinleştirmek, yemek yedirmek veya oyalamak için telefon ve tablet kullanan ailelere de önerilerde bulunan Doğan, ebeveynlerin suçlayıcı bir yaklaşımla değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti. Günlük yaşam koşullarında ailelerin zaman zaman teknolojik cihazlara başvurabildiğini ifade eden Doğan, asıl riskin bunun sürekli tekrarlanan bir alışkanlığa dönüşmesi olduğunu söyledi.

Çocuk her ağladığında, sıkıldığında veya öfkelendiğinde eline telefon verilmesinin kendi duygularıyla baş etme becerisini geliştirmesini zorlaştırabileceğini anlatan Doğan, ekranın ödül, ceza veya sakinleştirme aracı olarak kullanılmamasını önerdi.

Ailelerin çocuklarının duygularını anlamaya çalışması gerektiğini belirten Doğan, "Şu anda üzüldüğünü görüyorum, istersen birlikte konuşalım" gibi ifadelerle çocukların hislerini tanımasına ve anlatmasına yardımcı olunabileceğini kaydetti.

Yemek saatlerinin de yalnızca beslenme zamanı olmadığını hatırlatan Doğan, aile üyeleriyle iletişim kurmanın, sofra düzenini öğrenmenin ve kendi başına yemek yeme becerisini geliştirmenin önemine dikkat çekti. Mümkün olduğunca yemeklerin ekranlardan uzak, ailece geçirilen zamanlara dönüştürülmesini tavsiye etti.

TELEFON YERİNE EVDE HANGİ ETKİNLİKLER YAPILABİLİR?

Çocukların gelişimini desteklemek için pahalı oyuncaklara veya özel materyallere ihtiyaç olmadığını belirten Doğan, evde bulunan basit malzemelerle de verimli etkinlikler yapılabileceğini söyledi.

Doğan'ın ailelere önerdiği etkinlikler arasında evcilik, doktorculuk, marketçilik ve öğretmencilik gibi hayali oyunlar bulunuyor. Bu oyunlar çocukların hayal gücünü, dil gelişimini ve sosyal becerilerini destekliyor.

Kitap okumak, resimler hakkında konuşmak ve hikâyenin devamını birlikte hayal etmek kelime dağarcığına katkı sağlarken blok ve yapboz oyunları dikkat, sabır ve problem çözme becerilerini geliştirmeye yardımcı oluyor.

Boyama, kesme-yapıştırma ve oyun hamuruyla şekiller oluşturma gibi sanat etkinliklerinin yanı sıra parkta oynamak, yürüyüş yapmak, dans etmek ve top oynamak da öneriler arasında yer alıyor. Hafıza oyunları, eşleştirme, saklambaç ve sıra almayı gerektiren aile oyunları da çocukların sosyal becerilerini destekliyor.

AİLELERİN EKRAN ALIŞKANLIĞI DA ÖNEM TAŞIYOR

Çocukların anne ve babalarının davranışlarını örnek aldığını hatırlatan Doğan, ailelerin kendi telefon kullanımına da dikkat etmesi gerektiğini söyledi. Anne ve babanın sürekli telefonla ilgilenirken çocuktan ekranı bırakmasını beklemesinin etkili olmayacağını belirten Doğan, yemek sırasında ve çocuklarla oyun oynarken telefonların bir kenara bırakılmasını önerdi.

Ailece telefonsuz zamanlar oluşturulmasının önemine değinen Doğan, çocuklarla geçirilen zamanın uzunluğundan çok niteliğinin belirleyici olduğunu vurguladı.

Doğan, çocukların her sıkıldığında eline ekran verilmesi yerine onlarla konuşulması, birlikte oyun oynanması ve kendi başlarına keşfetmelerine fırsat tanınması gerektiğini ifade etti. Birlikte oynanan kısa bir oyun, içtenlikle dinlenen bir hikâye veya yapılan sohbetin çocukların gelişiminde değerli bir yer tuttuğunu belirtti.

Muhabir: Ayşe Beyza Özcan