Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ABD'nin New York kentindeki Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu temasları dünya diplomasisinin önemli görüşmelerine sahne oldu. BM Genel Merkezi ve Türkevi'nde peş peşe liderleri ağırlayan Erdoğan, Türkiye'nin ikili ilişkilerini geliştirmeye yönelik başlıkların yanı sıra bölgesel ve küresel krizleri de gündeme taşıdı.
Erdoğan'ın New York temaslarında Vietnam, Libya, Kuveyt, Kosova, Lübnan, Gürcistan, Senegal, Katar, Birleşik Krallık, Polonya, Bangladeş, Ermenistan ve Irak'ın liderleriyle gerçekleştirilen görüşmeler dikkat çekti. Cumhurbaşkanı Erdoğan ayrıca BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile de bir araya geldi.
İLK GÜN TÜRKEVİ'NDE YOĞUN TRAFİK
Erdoğan'ın diplomasi trafiğinin önemli bölümü New York'taki Türkevi'nde gerçekleşti. Vietnam Devlet Başkanı To Lam ile görüşmesinde iki ülke arasındaki ilişkilerin stratejik ortaklık seviyesine yükseltilmesine yönelik gelişmeleri ele alan Erdoğan; yatırım, ticaret ve savunma sanayisi başta olmak üzere iş birliğinin geliştirilmesi mesajını verdi.
Libya Başkanlık Konseyi Başkanı Muhammed Yunus el-Menfi ile görüşmede ise Libya'daki siyasi istikrar ve iki ülke arasındaki enerji, savunma ve madencilik iş birlikleri masaya yatırıldı.
Kuveyt Veliaht Prensi Sabah Halid el-Hamed es-Sabah ile görüşen Erdoğan, ticaret ve enerji alanlarında ilişkilerin geliştirilmesini gündeme getirirken bölgesel gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Kosova Başbakanı Albin Kurti, Lübnan Başbakanı Nevvaf Selam ve Gürcistan Başbakanı İrakli Kobakhidze ile yapılan görüşmelerde de ekonomik ilişkilerden savunma sanayisine, güvenlikten bölgesel istikrara kadar çeşitli başlıklar ele alındı.
BM KÜRSÜSÜNDEN GAZZE MESAJI
Erdoğan'ın New York programının en önemli bölümlerinden biri BM 81. Genel Kurulu'ndaki konuşması oldu. Genel Kurula 16'ncı kez hitap eden Erdoğan, konuşmasının önemli bölümünü Gazze ve Filistin meselesine ayırdı.
İsrail hükümetine yönelik sert eleştirilerde bulunan Erdoğan, Filistin devletinin tanınması çağrısını yineledi ve iki devletli çözümün korunması gerektiğini savundu. Gazze'deki gelişmeleri “soykırım” olarak nitelendiren Erdoğan, uluslararası toplumun İsrail üzerinde daha fazla baskı kurması gerektiğini söyledi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Birleşmiş Milletler'in yapısına yönelik eleştirilerini de tekrarladı. BM Güvenlik Konseyi'nin mevcut yapısının küresel temsili sağlamadığını savunan Erdoğan, “Dünya 5'ten büyüktür” yaklaşımı doğrultusunda reform çağrısında bulundu.
GUTERRES İLE GAZZE, İRAN VE UKRAYNA GÖRÜŞÜLDÜ
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile gerçekleştirilen görüşmede ise Gazze ve Batı Şeria'nın yanı sıra İran, Ukrayna, Hürmüz Boğazı, Karadeniz ve Kıbrıs konuları gündeme geldi.
Erdoğan, İran ve Ukrayna'daki gerilimin azaltılması gerektiğini belirterek Türkiye'nin diplomatik girişimlerini sürdüreceğini ifade etti. Hürmüz Boğazı konusunda bölge ülkelerinin öncülüğünde yürütülecek bir sürecin faydalı olabileceğini belirten Erdoğan, Karadeniz'deki ticaret gemilerinin hedef alınmasından duyduğu rahatsızlığı da dile getirdi.
TRUMP İLE AYNI MASADA
New York'taki temasların dikkat çeken anlarından biri de ABD Başkanı Donald Trump'ın Körfez İşbirliği Konseyi üyeleri ve bölge ülkelerinin temsilcileriyle gerçekleştirdiği İran konulu toplantı oldu.
Erdoğan'ın da katıldığı toplantıda Trump, İran ile devam eden görüşmelere ilişkin açıklamalarda bulundu. ABD Başkanı, Gazze konusunda geçen yıl gerçekleştirilen diplomatik girişimlerden söz ederken Erdoğan'a dönerek Türkiye Cumhurbaşkanı için “sert bir adam” ve “gerçekten harika bir adam” ifadelerini kullandı.
Toplantıda İran'daki gelişmelerin yanı sıra Hürmüz Boğazı, enerji güvenliği ve bölgedeki ekonomik koridorlar da gündeme geldi.
POLONYA VE BANGLADEŞ İLE SAVUNMA SANAYİSİ GÜNDEMİ
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkevi'nde Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ile de bir araya geldi. Görüşmede ikili ilişkiler ile Avrupa güvenliği ve Rusya-Ukrayna savaşı gibi bölgesel meseleler değerlendirildi.
Bangladeş Başbakanı Tarık Rahman ile gerçekleştirilen görüşmede ise iki ülke ilişkilerinin daha kurumsal bir zemine taşınması, ticaret hacminin artırılması ve savunma sanayisi iş birliğinin geliştirilmesi gündeme geldi.
Erdoğan, Bangladeş'in bir milyondan fazla Rohingyalı Müslümana ev sahipliği yapmasına da değinerek Türkiye'nin barınma, eğitim ve altyapı alanlarındaki insani desteğinin devam edeceğini belirtti.
PAŞİNYAN İLE NORMALLEŞME MESAJI
New York temaslarının üçüncü gününde Erdoğan, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ı kabul etti. Görüşmede Türkiye-Ermenistan normalleşme süreci ile Azerbaycan-Ermenistan barış süreci öne çıktı.
Erdoğan, Türkiye ile Ermenistan arasındaki ticaret ve ulaştırma alanlarındaki normalleşme sürecini desteklediklerini belirtirken Azerbaycan ile Ermenistan arasında barışa yönelik karşılıklı adımları memnuniyetle karşıladıklarını ifade etti.
Paşinyan ayrıca Türkiye'de düzenlenecek COP31 Liderler Zirvesi'ne davet edildi.
IRAK İLE SİNCAR VE BAŞİKA-ZİLKAN KARARI
Erdoğan'ın Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi ile görüşmesinden ise güvenlik alanında önemli kararlar çıktı. İki ülke, Sincar'da Irak devlet otoritesinin tamamen tesis edilmesi ve yasaklı yabancı silahlı unsurların varlığına son verilmesi konusunda mutabık kaldı.
Irak'ın atacağı güvenlik adımlarında sağlanacak ilerlemeye paralel olarak Türk kuvvetlerinin Başika-Zilkan yerleşkesini üzerinde anlaşılacak mekanizma ve takvim doğrultusunda Irak Federal Hükümeti'ne kademeli olarak devretmesi kararlaştırıldı.
Görüşmede ayrıca Türkiye ile Irak arasındaki ticaret ve yatırım hacminin büyütülmesi ve Kalkınma Yolu Projesi başta olmak üzere ortak stratejik projelerin hızlandırılması konusunda görüş birliğine varıldı.
ZELENSKİY İLE KARADENİZ VE BARIŞ GÖRÜŞMESİ
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de Erdoğan'ın New York'taki temaslarında görüştüğü liderler arasında yer aldı. Görüşmede Rusya-Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimler değerlendirildi.
Türkiye'nin savaşın müzakere yoluyla sona erdirilmesine katkı sağlamaya hazır olduğu mesajını veren Erdoğan, Karadeniz'deki seyrüsefer güvenliğinin korunmasının önemine dikkat çekti. Ticaret gemilerinin hedef alınmasının bölgesel güvenliği daha da karmaşık hale getirdiğini belirtti.
TÜRKİYE-ABD İLİŞKİLERİNDE YENİ ALANLAR
Erdoğan'ın New York programında iş dünyasıyla gerçekleştirilen temaslar da önemli yer tuttu. Türk ve Amerikan iş çevrelerinin katıldığı programlarda Türkiye ile ABD arasındaki ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi ele alındı.
Savunma sanayisi ve geleneksel ticaret alanlarının yanı sıra yapay zeka, dijital dönüşüm ve sağlık teknolojileri gibi yeni sektörlerde iş birliğinin artırılması gündeme geldi. Erdoğan, küresel krizlerin Türkiye ile ABD arasındaki yakın diyaloğun önemini daha da artırdığını ifade etti.
NEW YORK'TA DİPLOMASİ MARATONU
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın BM 81. Genel Kurulu kapsamındaki temasları, Türkiye'nin yakın coğrafyasındaki krizlerden küresel ticaret ve enerji güvenliğine kadar geniş bir gündemi kapsadı.
Gazze ve Filistin meselesi temasların ana siyasi başlıklarından biri olurken Ukrayna savaşı, İran'daki gelişmeler, Hürmüz Boğazı ve Karadeniz güvenliği de görüşmelerde öne çıktı. İkili temaslarda ise savunma sanayisi, enerji, ulaştırma, ticaret ve yatırımlar New York'taki diplomasi trafiğinin temel ekonomik başlıklarını oluşturdu.
