Kars'ta bulunan ve 1854 yılında inşa edilen tarihi Gemli Tabya, hilal ve at nalı formundaki eşsiz mimarisine rağmen yılların ve ilgisizliğin kurbanı oluyor. Bir dönem kadın hapishanesi olarak da kullanılan yaklaşık 200 yıllık yapı, havadan tüm ihtişamıyla görüntülenirken acil restorasyon bekliyor.
Hilal ve at nalını andıran ender formuyla ön plana çıkan yaklaşık iki asırlık yapı, hak ettiği restorasyonu görerek turizm potansiyeline kavuşacağı günü bekliyor.
HAVADAN GÖRÜNTÜLENEN EŞSİZ MİMARİ
Kars'ın zengin tarihi dokusunun kilit taşlarından biri olan Gemli Tabya, drone ile havadan çekilen görüntülerinde göz alıcı planıyla gözler önüne seriliyor.
Klasik askeri yapılardan farklı olarak hilal ve at nalı biçiminde tasarlanan tabya; yalnızca askeri tarih meraklılarının değil, Osmanlı dönemi savunma mimarisi ve mühendislik birikimini inceleyenlerin de ilgi odağı oluyor.
BİRÇOK SAVAŞA VE FARKLI DÖNEMLERE TANIKLIK ETTİ
Tarihsel kayıtlara göre 1854 yılında Kerim Paşa'nın emriyle yaptırılan Gemli Tabya, Kars'ın kritik savunma hattında kilit bir rol oynadı. Yapı; 1855 Osmanlı-Rus Savaşı, 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi (93 Harbi) ile 1918-1920 yılları arasındaki Osmanlı-Ermeni çatışmalarında aktif olarak kullanıldı. Kars'ın stratejik coğrafyası dolayısıyla inşa edilen çok sayıda tabya arasında, kendine has mimari biçimiyle öne çıkan bu yapı, askeri işlevinin yanı sıra ilerleyen yıllarda bir süre kadın hapishanesi olarak da hizmet verdi. Tarihin farklı evrelerinde üstlendiği rollerle Kars'ın yakın geçmişine tanıklık eden bu değerli yapı, bugün ne yazık ki koruma eksikliği ve doğa koşullarıyla mücadele ediyor.
YILLARA MEYDAN OKUYOR ANCAK KORUNMAYA MUHTAÇ
Zaman içerisinde yeterli bakım ve restorasyon çalışmalarının yapılamaması, iki asırlık yapıda telafisi güç tahribatlara yol açtı. Tabyanın bazı bölümlerindeki duvarlar yıkılırken, iç kısımlarında da ciddi deformasyonlar meydana geldi.
Yerden bakıldığında büyük ölçüde yıpranmış ve harabeyi andıran yapısı, havadan incelendiğinde ise özgün geometrisini gözler önüne seriyor. Savaşlara, işgallere ve iki yüzyıllık zamana meydan okumayı başaran Gemli Tabya, şimdilerde en çetin sınavını ilgisizlik ve doğaya karşı veriyor. Uzmanlar, açık hava müzesi potansiyeli taşıyan bu nadide eserin acilen koruma altına alınarak turizme kazandırılması gerektiğine dikkat çekiyor.
