Gulam sistemi, Orta Çağ İslam dünyasında kölelerin, esirlerin veya köle olarak alınan gençlerin, özel eğitimlerle profesyonel asker veya devlet görevlisi hâline getirilmesi esasına dayanan bir askerî ve idari yapılanma modelidir. Özellikle Abbâsîler döneminde başlayan bu uygulama, Selçuklular ve Osmanlılar gibi sonraki Türk-İslam devletlerinde de önemli bir kurumsal yapı olarak varlık göstermiştir.
GULAM SİSTEMİ NEDİR?
Gulam, Arapça kökenli olup "genç köle" veya "hizmetkâr" anlamına gelir. Gulam sistemi, savaş esirleri, köleler veya köle olarak alınan gençlerin, özel eğitimlerle profesyonel asker veya devlet görevlisi hâline getirilmesi esasına dayanan bir askerî ve idari yapılanma modelidir. Bu sistem, kölelerin sadece hizmetkâr değil, aynı zamanda devletin yönetiminde ve ordusunda etkin roller üstlenmelerini sağlamıştır. Gulamlar, devletin en üst düzey makamlarına kadar yükselebilmişlerdir. Örneğin, Memlükler'de sultanlık makamına kadar yükselmiş gulamlar bulunmaktadır.
OSMANLI'DA GULAM SİSTEMİ NEDİR?
Osmanlı Devleti'nde gulam sisteminin karşılığı olarak "devşirme" sistemi geliştirilmiştir. Devşirme, Osmanlı'nın fethettiği topraklardan, özellikle Hristiyan kökenli çocukların alınarak, Türk kültürü ve İslam eğitimiyle yetiştirilmesi esasına dayanır. Bu çocuklar, sarayda, orduya veya devletin diğer kademelerinde görevlendirilmişlerdir. Devşirme sistemi, gulam sisteminin Osmanlı'daki yansımasıdır.
GULAM SİSTEMİNİ İLK HANGİ DEVLET UYGULADI?
Gulam sistemi, ilk olarak Abbâsîler döneminde uygulanmaya başlanmıştır. Abbâsîler, özellikle Türk kökenli askerleri halifenin muhafız birliklerine ve saraya alarak bu sistemi kurumsallaştırmışlardır. Bu uygulama, daha sonra Selçuklular ve Osmanlılar gibi diğer Türk-İslam devletlerine de örnek olmuştur.
SELÇUKLULARDA GULAM SİSTEMİ
Selçuklu Devleti, gulam sistemini etkin bir şekilde uygulamıştır. Gulamlar, savaş esirleri veya köle olarak alınarak, özel eğitimlerle yetiştirilmiş ve devletin en etkin askeri ve idari mekanizmasını oluşturmuşlardır. Özellikle Nizamülmülk'ün "Siyasetname" adlı eserinde, gulamların 7 aşamadan oluşan bir eğitimden geçtiği belirtilmiştir.
GULAM SİSTEMİ HANGİ DÖNEMDİR?
Gulam sistemi, Orta Çağ İslam dünyasında, özellikle Abbâsîler döneminden itibaren uygulanmaya başlanmış ve Selçuklular, Memlükler, Safeviler gibi Türk-İslam devletlerinde de devam etmiştir. Bu sistem, 19. yüzyılda modernleşme hareketleriyle birlikte etkisini yitirmiştir.
GULAM SİSTEMİNİ HANGİ PADİŞAH UYGULADI?
Gulam sistemi, belirli bir padişahtan ziyade, Osmanlı Devleti'nin kurumsal bir uygulaması olarak kabul edilir. Ancak, özellikle II. Murad ve II. Mehmet (Fatih Sultan Mehmet) dönemlerinde devşirme sisteminin etkin bir şekilde uygulandığı ve bu sistemin güçlendirilerek devam ettirildiği bilinmektedir.
GULAM SİSTEMİNİN OSMANLI'DAKİ KARŞILIĞI
Osmanlı Devleti'nde gulam sisteminin karşılığı olarak "devşirme" sistemi geliştirilmiştir. Devşirme, Osmanlı'nın fethettiği topraklardan, özellikle Hristiyan kökenli çocukların alınarak, Türk kültürü ve İslam eğitimiyle yetiştirilmesi esasına dayanır. Bu çocuklar, sarayda, orduya veya devletin diğer kademelerinde görevlendirilmişlerdir. Devşirme sistemi, gulam sisteminin Osmanlı'daki yansımasıdır.
GULAM SİSTEMİ NE ZAMAN BAŞLADI?
Gulam sistemi, Abbâsîler döneminde, özellikle 8. yüzyılda başlamıştır. Bu dönemde, Türk kökenli askerler halifenin muhafız birliklerine ve saraya alınarak, gulam sistemi kurumsallaştırılmıştır.
GULAM SİSTEMİ HANGİ DEVLETLERDE UYGULANMIŞTIR?
Gulam sistemi, özellikle Orta Çağ İslam dünyasında birçok devlette uygulanmıştır. Abbâsîler, Selçuklular, Memlükler, Safeviler ve Osmanlılar gibi Türk-İslam devletleri, gulam sistemini benimsemiş ve kurumsallaştırmıştır.
BONUS BİLGİLER..
GULAM SİSTEMİ NEDİR KPSS?
KPSS (Kamu Personeli Seçme Sınavı) kapsamında, gulam sistemi genellikle Osmanlı İmparatorluğu'nun askeri ve idari yapısı bağlamında sorulmaktadır. Bu sistemin, devletin yönetiminde ve ordusunda önemli bir rol oynadığı, gulamların eğitim süreçleri ve devlet içindeki konumları hakkında bilgiler, sınavlarda karşımıza çıkabilir.
GULAM SİSTEMİNİ İLK KİM KULLANDI?
Gulam sistemi, ilk olarak Abbâsîler döneminde uygulanmaya başlanmıştır. Abbâsîler, özellikle Türk kökenli askerleri halifenin muhafız birliklerine ve saraya alarak bu sistemi kurumsallaştırmışlardır.
GULAM VE DEVŞİRME SİSTEMİ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Gulam ve devşirme sistemleri arasındaki temel farklar şunlardır:
- Köken: Gulam sistemi, İslam devletlerinde kölelerden oluşan bir askeri birlik iken, devşirme sistemi Osmanlı Devleti'nde Hristiyan kökenli çocukların alınıp yetiştirilmesiyle oluşturulmuştur.
- Eğitim: Gulam sisteminde hem esir düşen köleler hem de Türk çocukları eğitim alarak asker olarak yetiştirilirken, devşirme sisteminde sadece Hristiyan çocuklar eğitilmiştir.
PENÇİK VE DEVŞİRME SİSTEMİ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Pençik ve devşirme sistemleri arasındaki farklar şunlardır:
- Pençik Sistemi: Osmanlı Devleti'nde, savaşlarda esir alınan düşman askerlerinin beşte birinin devlete verilmesi esasına dayanan bir uygulamadır.
- Devşirme Sistemi: Osmanlı Devleti'nin fethettiği topraklardan, özellikle Hristiyan kökenli çocukların alınarak, Türk kültürü ve İslam eğitimiyle yetiştirilmesi esasına dayanır.
DEVŞİRME SİSTEMİ NEDİR TARİHTE?
Devşirme sistemi, Osmanlı Devleti'nin fethettiği topraklardan, özellikle Hristiyan kökenli çocukların alınarak, Türk kültürü ve İslam eğitimiyle yetiştirilmesi esasına dayanır. Bu çocuklar, sarayda, orduya veya devletin diğer kademelerinde görevlendirilmişlerdir. Devşirme sistemi, gulam sisteminin Osmanlı'daki yansımasıdır.