İMAM NİKAHI NASIL KIYILIR NEDİR VE NEDEN ÖNEMLİDİR?
İmam nikahı, İslam hukukuna göre evliliğin dini olarak geçerli hale gelmesi için yapılan nikâh akdidir. Esasen bir "dini nikâh merasimi"dir ve mutlaka bir imam tarafından yapılması şart değildir, dini şartlara uygun olarak, nikâhı bilen herhangi bir Müslüman da kıyabilir. Ancak toplumda yerleşik kullanımda bu merasim genellikle cami imamı veya din görevlisi tarafından yapıldığı için imam nikahı olarak anılır.
Günümüzde imam nikahının önemi iki temel noktada öne çıkar:
Dini Sorumluluk Açısından: Evliliği İslam’ın şartlarına uygun şekilde başlatma, birlikte yaşamı helal kılma ve tarafların birbirine karşı dini hak ve sorumluluklarını netleştirme işlevi görür.
Toplumsal ve Ahlaki Boyut: Aile kurumunu belli kurallar çerçevesinde başlatmak, toplum nezdinde meşruiyet ve kabullenme sağlamak için önemlidir. Özellikle muhafazakâr çevrelerde dini nikâh, evliliğin olmazsa olmaz bir parçası olarak görülür.
Bununla birlikte, Türkiye’de hukuken geçerli olan evlilik resmi nikâhtır. İmam nikahının tek başına, medeni hukuk açısından geçerliliği yoktur. Bu yüzden dini nikâhtan önce veya en geç eş zamanlı olarak resmi nikâhın yapılması hayati önem taşır.
İMAM NİKAHI KIYILIRKEN BİLMENİZ GEREKEN TEMEL ŞARTLAR
İmam nikahı, belli başlı şartlar ve rükünler (asli unsurlar) yerine getirildiğinde dinen geçerli olur. Genel kabul gören temel şartlar şunlardır:
Evlenme Ehliyeti: Tarafların akıl sağlığının yerinde olması, kendi hür iradeleriyle evlenmek istemeleri ve dinen evlenmelerine engel bir durumun (mahremiyet bağı, sürmekte olan bir evlilik vb.) bulunmaması gerekir.
Rıza (Karşılıklı Kabul): Nikâh esnasında gelin ve damadın, evliliğe açık ve net bir şekilde rıza göstermeleri gerekir. Zorlama, baskı veya tehdit altında yapılan nikah dinen geçerli kabul edilmez.
Velâyet (Bazı Mezheplerde): Özellikle Hanefi dışı mezheplerde kadının velisinin izni önemli bir şarttır. Hanefi mezhebinde baliğ ve akıllı bir kadının kendi nikahını yapabileceği kabul edilse de, uygulamada aile rızası ve velinin onayı önemsenir.
Mehir (Mahr): Erkeğin, kadına vermeyi taahhüt ettiği maddi veya manevi bedeldir. Nikâhın bir parçası olarak konuşulması ve belirlenmesi tavsiye edilir. Mehir, kadının hakkıdır.
Şahitler: Nikâhta en az iki Müslüman erkek veya bir erkek iki kadın şahit bulunması gerekir. Şahitlerin akıllı, ergenlik çağına girmiş ve nikâhı anlayabilecek durumda olmaları önemlidir.
Bu temel şartlar sağlandığında, nikâh akdi dinen sahih kabul edilir. Ancak bu noktada tekrar vurgulamak gerekir ki, resmi nikâh yapılmadan sadece imam nikahıyla birlikte yaşamak hukuken aleyhe sonuçlar doğurabilir.
İMAM NİKAHI NASIL KIYILIR? ADIM ADIM UYGULAMA VE KULLANIM ALANLARI
Resmi Nikâhın Tamamlanması: Güncel uygulamada, birçok cami ve din görevlisi, çiftlerden öncelikle resmi nikâh yaptırmış olmalarını talep eder. Bu hem hukuki güvence hem de olası mağduriyetlerin önlenmesi için önemlidir.
Tarafların ve Ailelerin Hazırlığı: Gelin ve damadın kimlikleri, evlenme ehliyetleri ve aile onayları netleştirilir. Mehir miktarı, aileler ve taraflar arasında önceden konuşulup kararlaştırılabilir.
İmam veya Nikâhı Bilecek Bir Kişiyle Anlaşma: Şartları bilen bir imam veya güvenilir dini bilgisi olan bir kişi ile tarih ve saat belirlenir. Mekân genellikle ev, düğün salonu veya cami olabilmektedir.
Şahitlerin Hazır Bulunması: En az iki şahidin hazır olması sağlanır. Şahitlerin kim oldukları, nikâhı kıyan kişi tarafından sorulur ve teyit edilir.
Nikâh Akdinin Yapılması: İmam (veya nikâhı kıyan kişi), önce taraflara bazı nasihatler verir; evliliğin önemi, hak ve sorumluluklar anlatılır. Ardından:
Damadın adı, babasının adı ve kimlik bilgileri okunur.
Gelin için de aynı şekilde kimlik bilgileri belirtilir.
İmam damada hitaben, belirlenen mehir üzerinden "Falan kızı falan ile şu mehir karşılığında evlenmeyi kabul ediyor musun?" diye sorar.
Damat, açık ve net bir şekilde "Kabul ediyorum" der.
Aynı soru, vekalet usulüyle veya doğrudan gelinin rızası alınacak şekilde geline yöneltilir; gelinin de net bir şekilde rızası alınır.
Şahitlere, duydukları ve gördükleri sorulur; şahitler nikâha tanıklık ettiklerini beyan eder.
Dua ve Kapanış: Nikâh akdinin ardından, çiftin hayırlı ve huzurlu bir yuva kurmaları için dua edilir. Taraflara hak ve sorumluluklar tekrar hatırlatılır.
AZ BİLİNEN BİR İPUCU: YAZILI NİKAH METNİ VE MEHİR BELGESİ HAZIRLAYIN
Uygulamada çoğu imam nikahı sözlü olarak kıyılır ve herhangi bir yazılı belge düzenlenmez. Oysa ki, mehir miktarının ve temel şartların yazılı hale getirilmesi hem dini hem de pratik açıdan pek çok problemi baştan önler.
Şu adımlar tavsiye edilir:
Mehir miktarı ve şekli (peşin/ertelemeli) net olarak yazılsın.
Nikâh tarihi, tarafların kimlik bilgileri ve şahitlerin bilgileri bir kağıda geçilsin.
İmkan varsa imam/nikahtan sorumlu kişi de bu belgeyi imzalasın.
Bu yöntem, resmi nikâhın yerini tutmaz; ancak dini ve ahlaki uyuşmazlıklarda hatırlatıcı ve ispat kolaylığı sağlayan bir belge niteliği kazanır.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Soru: Sadece imam nikahı kıyıp resmi nikah yapmazsak ne olur?
Yanıt: Dini açıdan bazı görüşlere göre evlilik şartları sağlanmışsa nikâh sahih sayılabilir; ancak hukuken evli sayılmazsınız. Bu, miras, nafaka, mal paylaşımı, çocukların nüfus kaydı gibi konularda ciddi hak kayıplarına yol açar. Çoğu din âlimi de mağduriyetleri önlemek için mutlaka resmi nikâhın şart olduğunu vurgulamaktadır.
Soru: İmam nikahı kıymak için imam şart mı, her Müslüman kıyabilir mi?
Yanıt: Fıkhi açıdan nikâhın geçerli olması için mutlaka cami imamının olması gerekmez; nikâhın şartlarını bilen, aklı başında bir Müslüman da nikâh akdini gerçekleştirebilir. Ancak yanlış uygulamaları ve şart eksikliklerini önlemek için, mümkün oldukça konuya vakıf, güvenilir bir din görevlisinin bu merasimi yönetmesi tavsiye edilir.
Soru: Mehir vermek zorunlu mu, miktarı ne kadar olmalı?
Yanıt: Mehir, İslam’da nikâhın önemli unsurlarından biridir ve kadının hakkıdır. Tamamen sembolik de olabilir, yüksek bir miktar da belirlenebilir. Ölçü, tarafların imkânları ve karşılıklı rızasıdır. Çok yüksek mehirler ileride problem çıkarabileceği için, makul, ödenebilir ve gerçekçi bir mehir üzerinde anlaşmak en sağlıklısıdır.
Soru: Resmi nikahdan önce imam nikahı kıymak caiz mi?
Yanıt: Pek çok çağdaş âlim, hukuki hak kayıpları ve suistimaller nedeniyle, resmi nikâh yapılmadan imam nikahı kıyılmasını uygun görmemekte ya da şiddetle sakıncalı bulmaktadır. Pratik ve güvenli yol: Önce veya en geç eş zamanlı olarak resmi nikahı tamamlayıp ardından imam nikahı kıydırmaktır.
SONUÇ DEĞERLENDİRME
İmam nikahı, İslam’a göre evliliğin dini çerçevesini belirleyen, evlilik hayatını helal ve meşru zeminde başlatan önemli bir akittir. Ancak modern hukuk düzeninde, bu dini akdin mutlaka resmi nikâhla birlikte düşünülmesi gerekir. Hem inancınızı korumak hem de hukuki haklarınızdan mahrum kalmamak için, evlilik sürecinizi planlarken önce resmi nikahınızı tamamlayın, ardından şartlara uygun ve bilinçli bir imam nikahıyla ilişkinizi taçlandırın. Gerekirse bir din görevlisine veya alanında yetkin bir uzmana danışın; evliliğinizi sağlam temeller üzerine inşa edin.