Türkiye'nin yurt dışına olan borçları her ay Merkez Bankası (TCMB) tarafından takip ediliyor. Pazartesi açıklanan ağustos verileri ilk bakışta sakin bir tablo çiziyor. Bir yıldan kısa vadeyle alınan dış borçların toplamı yalnızca 25 milyon dolarlık artışla 176,6 milyar dolara çıktı.
12 AY İÇİNDE ÖDENECEK BORÇ 243,3 MİLYAR DOLAR
TCMB borçları iki farklı şekilde ölçüyor. Birincisi alındığı anda vadesi bir yılı geçmeyen borçlar ve bunların toplamı 176,6 milyar dolar. İkincisi ise başlangıçta uzun vadeli alınmış olsa bile bugün itibarıyla ödenmesine bir yıl ya da daha az süre kalan tüm borçlar. Bu ikinci hesaba göre Türkiye'nin önümüzdeki 12 ay içinde ödemesi ya da yenilemesi gereken dış borcu 243,3 milyar dolar.
Bu rakam yaklaşık 86 milyonluk nüfusa bölündüğünde kişi başına 2 bin 800 doların biraz üzerinde bir tutar çıkıyor. Bugünkü kurla bu yaklaşık 140 bin lira demek.
Elbette bu borcun tamamı vatandaşın cebinden çıkmıyor. Borçların büyük bölümü bankalar ve şirketler tarafından alınıyor ve vadesi geldiğinde çoğunlukla yeni borçla çevriliyor. Yine de bu rakam ülkenin dış finansman ihtiyacının ne kadar büyük olduğunu gösteren en önemli göstergelerden biri.
BORCUN DÖRTTE ÜÇÜ DÖVİZ CİNSİNDEN
Borcun hangi para birimiyle alındığı da kritik. Kısa vadeli dış borç stokunun yüzde 34'ü dolar ve yüzde 27,1'i euro. Yüzde 13,3'ü diğer yabancı paralardan oluşuyor. Türk lirası cinsinden olan kısım ise yalnızca yüzde 25,6.
Yani borcun yaklaşık dörtte üçü döviz cinsinden. Bu da dolar ya da euro yükseldiğinde borcun lira karşılığının da arttığı anlamına geliyor.
BANKALAR BORCU AZALTTI ŞİRKETLER ARTIRDI
Ağustosta bankalar kısa vadeli dış borçlarını yüzde 1,6 azaltarak 76,3 milyar dolara indirdi. Bankaların yurt dışından sağladığı kısa süreli kredi ile tahvil benzeri yükümlülükler yüzde 3 düşüşle 9,2 milyar dolar oldu.
Bankalardaki mevduat kalemlerinde de karışık bir tablo var. Yabancı bankaların Türkiye'deki mevduatı yüzde 0,1 gerileyerek 19,7 milyar dolara indi. Banka dışı yabancıların mevduatı ise yüzde 1,7 artışla 22 milyar dolara çıktı. Türk lirası cinsinden mevduat yükümlülükleri yüzde 4,8 azalarak 25,3 milyar dolar oldu.
Şirketlerin ağırlıkta olduğu diğer sektörlerde ise borç yüzde 0,1 artarak 74,6 milyar dolara yükseldi. Bu kalemde ithalat ve ihracattan doğan ticari krediler yüzde 0,8 azalışla 64,5 milyar dolara inerken nakit krediler yüzde 6,6 artışla 10 milyar dolara ulaştı.
KALAN VADEDE MEVDUAT VE KREDİ GERİLEDİ
Vadesine bir yıldan az kalan borçlar ayrıntısında mevduat yükümlülükleri 67 milyar dolara ve kredi ile tahvil yükümlülükleri 75,1 milyar dolara indi.
Dış borç verileri yabancı yatırımcının Türkiye'ye bakışının sınandığı bir dönemde açıklandı. TCMB'nin perşembe günü açıklayacağı faiz kararı da döviz kurlarının ve dolayısıyla borcun lira karşılığının seyri açısından yakından izleniyor.
