Resmi düzenlemeyle kuver ve servis ücreti yasaklandı. Ancak bu karar, tüketici için gerçek bir ucuzlama yaratmadı. Restoranlar, kira, personel ve enerji gibi artan maliyetleri karşılamak için bu kalemleri ana ürün fiyatlarına ekledi. Böylece masaya gelen hesapta ayrı bir kalem görünmese de kahve, yemek ve tatlı daha pahalı hale geldi.
Önceden fişte görünen ek ücretler artık doğrudan ürünün fiyatına yansıyor. Bu durum, fiyat artışlarını geri dönülmesi zor bir noktaya taşıyor. Çünkü geçici gibi görünen servis bedelleri, artık “kalıcı menü fiyatı”na dönüşmüş oluyor. Uzmanlar, bunun enflasyon sepetine daha sert ve çıplak biçimde yansıdığına dikkat çekiyor.
ALGILANMAYAN FARK PSİKOLOJİSİ
Ekonomistler bu durumu “algılanmayan fark” etkisiyle açıklıyor. Ekonomist Yağız Kutay, Paraanaliz'deki yazısında, ayrı yazılan 40-50 liralık bir bedel tüketicide tepki oluştururken, aynı tutarın ürünün içine gizlenmesi daha kolay kabullenildiğini ifade ediyor. Kutay "Böylece vatandaş, farkında olmadan daha pahalı fiyatlara alışıyor" diyor.
REFERANS FİYAT YÜKSELİYOR
Yeni sistemde tüketici artık “300 + 40” yerine doğrudan “340” liralık bir fiyat görüyor. Bu yüksek başlangıç noktası, işletmelerin ilerleyen dönemde yeni zamları daha kolay yapabilmesine zemin hazırlıyor. Çünkü kamuoyunun zihninde referans fiyat yukarı taşınmış oluyor.
ŞEFFAFLIK MI, MAKYAJ MI?
Düzenleme, keyfi uygulamaları azaltabilir ancak maliyet baskısı ortadan kalkmadığı sürece gerçek bir rahatlama sağlamıyor. Uzmanlara göre sorun, fiyat etiketinde değil; girdi maliyetlerinde ve enflasyonda yatıyor. Sadece kalemi silmek, faturayı küçültmüyor.
Sonuç olarak kuver kalktı ama zam yer değiştirdi. Tüketici fişte rahatladı, menüde pahalıya alıştı. Ekonomistler, bu yöntemin alım gücünü korumadığını, aksine zamları daha görünmez ve daha kalıcı hale getirdiğini vurguluyor.