İlk başta yoğun ilgi, büyük vaatler ve “hayatımda ilk kez bu kadar anlaşılmış hissediyorum” duygusu… Ancak zamanla özgüven kaybı, sürekli suçluluk ve kendi aklından şüphe etme hali. Narsistik ilişkiler, çoğu zaman fark edilmesi zor ama etkisi derin psikolojik yaralar bırakıyor. Psikolog Ece Erkan, narsist biriyle ikili yaşamanın görünmeyen yüzünü Türkinform muhabiri Sema Ersoy’a anlattı.
AŞK GİBİ BAŞLAYIP KONTROLE DÖNÜŞEN SÜREÇ
Psikolog Ece Erkan’a göre narsistik ilişkiler neredeyse her zaman çok hızlı ve yoğun başlıyor. İlk dönemde sergilenen aşırı ilgi ve bağlılık, kişide güçlü bir “özel olma” duygusu yaratıyor. Erkan bu süreci şu sözlerle tanımlıyor:
“Narsistik ilişkiler genellikle çok hızlı ve yoğun başlar. İlişkinin ilk döneminde karşı taraf aşırı ilgi, sürekli iletişim, yoğun övgü ve hızlı bağlanma davranışları sergiler.”
Bu dönemin literatürde love bombing olarak adlandırıldığını belirten Erkan, bu yoğunluğun sağlıklı bir bağdan çok duygusal kontrol kurmaya hizmet ettiğine dikkat çekiyor.
‘YANLIŞ HATIRLIYORSUN’ DEDİĞİNDE BAŞLAYAN ÇÖKÜŞ
Narsistik ilişkilerde en sık görülen manipülasyon biçimlerinden biri ise gaslighting. Psikolog Ece Erkan, bu kavramın kişinin kendi gerçekliğinden şüphe etmesine yol açtığını vurguluyor.
“Gaslighting, kişinin yaşadıklarının inkar edilmesi ya da çarpıtılmasıdır; ‘abartıyorsun’, ‘öyle bir şey olmadı’, ‘yanlış hatırlıyorsun’ gibi cümlelerle günlük ilişkide görünür hale gelir.”
Bu sürecin kişide derin bir içsel çözülmeye yol açtığını belirten Erkan, “Zamanla kişi kendi algısından, hafızasından ve duygularından şüphe etmeye başlar; bu da karşı tarafa daha fazla tutunmasına neden olur" ifadelerini kullandı.
"SENİ ÖZEL HİSSETTİRİR, SONRA GERÇEKLİĞİNİ ELİNDEN ALIR"
İlişkinin ilerleyen aşamalarında ise tablo tamamen değişiyor. Başlangıçtaki idealizasyon yerini değersizleştirmeye bırakıyor. Erkan, narsistik ilişkilerde bu kırılma anını “Sevgi koşullu hale gelir, eleştiriler artar ve kişi sürekli olarak yetersiz olduğu mesajını alır” sözleriyle açıkladı. Bu sürecin zamanla özgüven kaybı, yoğun kaygı ve duygusal tükenmişliğe yol açtığını vurguluyor.
‘BEN KİMİM?’ SORUSU NEDEN ORTAYA ÇIKIYOR?
Narsistik ilişkilerde kişi, zamanla kendi ihtiyaçlarını ve sınırlarını geri plana atıyor. Sürekli kendini açıklamak ve onay almak zorunda hissediyor. Psikolog Ece Erkan’a göre bu noktada benlik algısı ciddi şekilde zedelenerek, benlik algısının zayıfladığını ve kişi ‘ben kimim?’ sorusuna net bir yanıt veremez hale geldiğini söyledi. Bu ruh halinin uzun vadede depresif belirtiler ve öz-değer algısında derin bozulmalar ortaya çıkabiliyor.
NEDEN BIRAKMAK BU KADAR ZOR?
Uzmanlara göre narsistik ilişkilerde sevgi ve ilginin düzensiz biçimde verilmesi, kişide bağımlılık benzeri bir bağ yaratıyor. Bu durum psikolojide travma bağı olarak tanımlanıyor. Erkan bu döngüyü, “Bu ödül–ceza döngüsü kişide bağımlılık benzeri bir bağlanma oluşturur ve kişi ilişkinin başındaki ‘iyi halin’ geri döneceği umuduyla ilişkide kalır” sözleriyle özetledi.
NARSİST İLİŞKİ İÇİNDE OLDUĞUNU FARK EDEN BİRİ NE YAPMALI?
Bu tür bir ilişkide olduğunu fark eden kişiler için ilk adımın farkındalık olduğunu belirten Psikolog Ece Erkan, sözlerini şöyle tamamlıyor:
“Narsistik ilişkiler kişinin değerini tanımlamaz; kişi sorunlu değil, yaralanmıştır ve bu yaralar onarılabilir.”
Uzmanlar, sınır koymayı öğrenmenin, sosyal destek almanın ve profesyonel yardım sürecine girmenin iyileşme yolunda kritik olduğuna dikkat çekiyor.