Çocukların konuşmaya başlama zamanı, ebeveynlerin yakından takip ettiği gelişim konularının başında geliyor. Bazı çocuklar ilk kelimelerini erken yaşlarda söylerken bazıları yaşıtlarına göre daha geç konuşabiliyor. Ancak bu farklılıkların ne zaman gelişimsel bir gecikmeye işaret ettiğini anlamak büyük önem taşıyor. Çocuğun kelime dağarcığı, söylenenleri anlama becerisi ve iletişim kurma biçimi bu konuda önemli ipuçları veriyor.
Peki çocuklar hangi yaşta konuşmaya başlamalı? İki yaşındaki bir çocuğun kaç kelime kullanması bekleniyor? Hangi davranışlar dil ve konuşma gelişiminde bir sorun olduğuna işaret ediyor?
ÇOCUKLARIN YAŞLARINA GÖRE KONUŞMA GELİŞİMİ NASIL OLMALI?
Konuyla ilgili Türkinform’a değerlendirmelerde bulunan Memorial Göztepe Hastanesi Konuşma ve Dil Terapisti Ceren Yılmaz, dil ve konuşma gelişiminde takip edilmesi gereken belirli basamaklar bulunduğunu belirtti. Her çocuğun gelişim sürecinin kendine özgü olduğunu vurgulayan Yılmaz, belirgin gecikmelerin uzman değerlendirmesi gerektirdiğine dikkat çekti.
Çocukların yaşlarına göre beklenen iletişim becerileri ise şöyle sıralanıyor:
-
İlk 12 ay: Bebeğin ismine tepki vermesi, seslere yönelmesi, babıldaması ve ilk anlamlı kelimelerini söylemeye başlaması bu dönemin temel gelişim göstergeleri arasında yer alır.
-
18 ay: Yaklaşık 20-50 kelime kullanması, basit yönergeleri anlaması ve sözcüklerle iletişim kurmaya başlaması önemlidir.
-
2 yaş: En az 50 kelimelik kelime dağarcığına ulaşması ve iki kelimeli cümleler kurabilmesi öngörülür.
-
3 yaş: Üç veya daha fazla kelimeden oluşan cümleler kurabilmesi ve konuşmasının büyük bölümünün yabancılar tarafından anlaşılabilmesi gerekir.
-
4-5 yaş: Dil bilgisi kurallarını daha doğru kullanması, olayları sırasıyla anlatabilmesi ve günlük iletişimini rahatlıkla sürdürebilmesi beklenir.

KONUŞMA GELİŞİMİNDE TEK ÖLÇÜ KELİME SAYISI DEĞİL
Bir çocuğun yaşına uygun sayıda kelime kullanması, dil gelişiminin sağlıklı ilerlediğini tek başına göstermiyor. Söylenenleri anlama, göz teması kurma, iletişimi başlatma ve karşılıklı etkileşimi sürdürme becerileri de değerlendirmede önemli yer tutuyor.
Bu konuda ailelerin yalnızca konuşulan kelimelere odaklanmaması gerektiğini aktaran Yılmaz, iletişim becerilerinin bir bütün olarak ele alınmasını önerdi:
"Ancak konuşma gelişimini değerlendirirken yalnızca çocuğun kaç kelime söylediğine bakmak yeterli değildir. İletişim kurma isteği, göz teması, söyleneni anlama, karşılıklı iletişimi başlatma ve sürdürme becerileri de en az konuşma kadar önemlidir. Bazı çocuklar çok kelime söyleyebilir ancak iletişim kurmakta zorlanabilir; bazı çocuklar ise az kelime kullanmalarına rağmen etkili iletişim kurabilir. Bu nedenle değerlendirme her zaman bütüncül olarak yapılmalıdır."
ÇOCUĞUNUZDA BU BELİRTİLER VARSA GÖZ ARDI ETMEYİN!
Konuşma gecikmesinin fark edilmesinde ebeveynlerin günlük gözlemleri belirleyici olabiliyor. Çocuğun ismine tepki vermemesi, basit yönergeleri anlamakta zorlanması veya yaşıtlarına kıyasla belirgin biçimde az kelime kullanması, uzman değerlendirmesi gerektiren işaretler arasında bulunuyor.
Ceren Yılmaz'a göre ailelerin özellikle şu davranışları dikkate alması gerekiyor:
-
Çocuğun ismine tepki vermemesi veya göz teması kurmaktan kaçınması,
-
Yaşına göre beklenen kelime ve cümle düzeyine ulaşamaması,
-
İsteklerini sürekli işaret ederek anlatması ve konuşmayı tercih etmemesi,
-
Basit yönergeleri anlamakta zorlanması,
-
Konuşmasının yaşıtlarına göre belirgin şekilde geride olması,
-
Daha önce kazandığı konuşma veya dil becerilerini kaybetmesi.
“NASIL OLSA KONUŞUR” DİYEREK BEKLEMEK DOĞRU MU?
Konuşma gecikmesi karşısında ailelerin sık başvurduğu yaklaşımlardan biri, çocuğun biraz daha büyüdüğünde kendiliğinden konuşacağını düşünmek oluyor. Ancak belirgin gelişim farklılıklarında uzman desteğini ertelemek, ihtiyaç duyulan müdahalenin gecikmesine neden olabiliyor.
Bu nedenle belirtilerin fark edilmesi halinde bir Dil ve Konuşma Terapistine başvurulması önem taşıyor. Erken değerlendirmenin çocuğun ihtiyaçlarının belirlenmesine ve uygun desteğin zamanında başlamasına imkân tanıdığını vurgulayan Yılmaz, ailelerin beklemek yerine harekete geçmesi gerektiğini kaydetti.
Yılmaz, erken müdahalenin çocukların gelişimine katkısını şu sözlerle açıkladı:
"Erken değerlendirme sayesinde çocuğun gelişim süreci ayrıntılı olarak incelenebilir ve ihtiyaç duyulması halinde erken müdahaleye başlanabilir. Bilimsel çalışmalar, erken dönemde verilen desteğin çocukların iletişim, sosyal ve akademik gelişimleri üzerinde önemli ölçüde olumlu etkiler sağladığını göstermektedir."





