Yaklaşık 2,5 milyon askerî tedarik belgesinin incelendiği uluslararası araştırmada, "Ölü El" olarak bilinen Sovyet döneminden kalma Perimetr sistemiyle bağlantılı tesise 22 bin ton çelik, 56 bin 500 tondan fazla çimento ve yüzlerce kilometrelik kablo sevk edildiği belirlendi.
The Sunday Times, Danwatch ve Dossier Center tarafından yürütülen ortak araştırma, Rusya'nın en gizli askerî tesislerinden birinin Ural Dağları'ndaki Kosvinski Kamen Dağı'nın altında bulunduğunu ortaya koydu.
"Grot" kod adıyla da bilinen 1335 numaralı tesis, Sovyetler Birliği döneminde geliştirilen Perimetr nükleer komuta sistemiyle ilişkilendiriliyor.
Batı'da "Dead Hand", yani "Ölü El" olarak bilinen sistem, ülkenin siyasi ve askerî liderliğinin devre dışı kalması ve normal komuta hatlarının kesilmesi durumunda dahi nükleer kuvvetlere misilleme emrinin ulaştırılabilmesi amacıyla geliştirildi.
DAĞIN ALTINDA DEV İNŞAAT
Araştırmada yaklaşık 2,5 milyon Rus askerî tedarik belgesi incelendi. Belgeler, özellikle 2018 ile 2024 yılları arasında 1335 numaralı tesiste büyük ölçekli çalışmalar yürütüldüğünü gösterdi.
Tesis için en az 22 bin ton çelik, 56 bin 500 tondan fazla çimento, 170 kilometre çelik boru ve yaklaşık 600 kilometre elektrik kablosu satın alındığı tespit edildi.
Bunun yanı sıra 14 bin lamba, 30 transformatör, 21 elektrik trafo merkezi, 182 havalandırma ünitesi ve çok sayıda ağır iş makinesinin de tesise gönderildiği belirlendi.
Yalnızca kullanılan çeliğin miktarı, Eyfel Kulesi'nin metal konstrüksiyonunun yaklaşık üç katına karşılık geliyor.
EN AZ 24 YERALTI BÖLÜMÜ TESPİT EDİLDİ
İnşaat belgelerinin incelenmesiyle dağın içerisinde en az 24 ayrı yeraltı bölümünün bulunduğuna ilişkin bulgulara ulaşıldı.
Tesisin içerisinde tünellerin yanı sıra radyo merkezleri, haberleşme altyapısı, yaşam destek sistemleri ve stratejik nükleer kuvvetlerin komutasında kullanılabilecek ekipmanların bulunduğu belirtiliyor.
Danimarka Teknik Üniversitesi'nden Profesör Per Goltermann, kullanılan malzeme miktarının projenin olağanüstü büyüklüğüne işaret ettiğini belirtti.
Yaklaşık 56 bin ton çimentodan 150 bin metreküp civarında beton üretilebileceğini hesaplayan Goltermann, askerî yapılardaki duvarların çok daha kalın olduğu hesaba katıldığında bile devasa bir yeraltı kompleksinden söz edildiğini ifade etti.
PUTİN'İN GİZLİ KARARNAMESİ İDDİASI
Araştırmada yer verilen Rus askerî kaynaklarına göre Perimetr'in modernizasyonuna yönelik kritik kararlardan biri Vladimir Putin'in ilk devlet başkanlığı döneminde alındı.
Sistemin geliştirilmesinde görev alan emekli Tümgeneral Viktor Halin'in aktardığına göre Putin, 5 Mayıs 2005'te Perimetr için yeni bir komuta unsurunun oluşturulmasını öngören gizli bir kararname imzaladı.
Yeni unsurun 1335 numaralı tesise yerleştirilmesinin planlandığı ve takip eden yıllarda sistemin teknik kapasitesinin geliştirildiği öne sürüldü.
Halin'in Rus askerî yayınlarında yer alan anlatımına göre Perimetr'in otomasyon altyapısı modernize edildi, mobil komuta noktaları ve uzay tabanlı iletişim olanaklarıyla sistemin kabiliyetleri artırıldı.
2023'TE "SAVAŞ HAZIRLIĞINA" DÖNDÜ İDDİASI
Ortak araştırmanın ulaştığı Rus Stratejik Füze Kuvvetleri gazilerine ait yayınlarda Perimetr'in modernize edildiği ve 2023 yılında yeniden "savaş hazırlığı" durumuna getirildiği öne sürüldü.
Perimetr, olası bir nükleer saldırı sırasında Rusya'nın normal komuta merkezlerinin ve iletişim altyapısının imha edilmesi halinde hayatta kalan stratejik nükleer kuvvetlere emir ulaştırılması için tasarlanmış bir yedek komuta sistemi olarak biliniyor.
Bu nedenle 1335 numaralı tesis, Rusya'nın nükleer caydırıcılık altyapısının en kritik noktalarından biri olarak değerlendiriliyor.
"ÖLÜ EL YENİDEN DEVREYE ALINIYOR" TARTIŞMASI
Araştırmanın ardından uzmanlar arasında sistemin mevcut durumu konusunda farklı değerlendirmeler ortaya çıktı.
Stanford Üniversitesi'nden nükleer güvenlik uzmanı Jeffrey Lewis, ortaya çıkan verilerin en basit açıklamasının Rusya'nın "Ölü El" sistemini yeniden operasyonel hale getirmesi olduğunu belirtti.
Ancak Rus nükleer kuvvetleri üzerine çalışan uzman Pavel Podvig farklı bir görüş dile getirdi. Podvig'e göre Perimetr hiçbir zaman tamamen devre dışı bırakılmadı ve sistemin bütünüyle otomatik şekilde kendi başına nükleer saldırı başlatan bir mekanizma olarak tanımlanması doğru değil.
Bu nedenle ortaya çıkarılan belgeler, sistemin "sıfırdan yeniden etkinleştirilmesinden" ziyade mevcut nükleer komuta altyapısının kapsamlı şekilde modernize edilmesi anlamına da gelebilir.
SOĞUK SAVAŞ'IN SİSTEMİ YENİDEN GÜNDEMDE
Perimetr'in kökenleri Soğuk Savaş'ın en gergin dönemlerine uzanıyor. Sovyetler Birliği, liderlik ve ana komuta merkezleri ilk nükleer saldırıda ortadan kaldırılsa bile karşı saldırı emrinin nükleer kuvvetlere ulaştırılabilmesini güvence altına almak amacıyla sistemi geliştirmişti.
1980'li yıllarda faaliyete geçirilen sistem, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından uzun yıllar boyunca gizemini korudu.
Ural Dağları'nın altında gerçekleştirilen son büyük ölçekli modernizasyonun ortaya çıkması ise Rusya ile NATO arasındaki gerilimin sürdüğü bir dönemde Moskova'nın nükleer komuta ve misilleme kapasitesine yaptığı yatırımları yeniden uluslararası kamuoyunun gündemine taşıdı.
