Küresel dizel piyasasında yaşanan arz sıkışıklığının ardından beklenen karar geldi. ABD Başkanı Donald Trump, Avrupa'nın stratejik dizel stoklarını piyasaya sürmeyi kabul ettiğini açıklayarak, "Süreç derhal başlayacak" dedi. Kararın, yükselen akaryakıt fiyatlarını baskılamak amacıyla alınan G7 planıyla birlikte uygulanması bekleniyor.
G7'DEN 100 MİLYON VARİLLİK REZERV HAMLESİ
Trump'ın açıklamasının ardından G7 ülkelerinin acil durum rezervlerine ilişkin planın ayrıntıları da ortaya çıktı. Bloomberg'in haberine göre G7 ülkeleri, yükselen yakıt fiyatlarını baskılamak amacıyla acil durum rezervlerini kullanıma açma konusunda anlaşmaya vardı. Buna göre dört ay içerisinde toplam 100 milyon varillik petrol ve petrol ürününün koordineli şekilde piyasaya sürülmesi planlanıyor. Plan kapsamında özellikle ilk 20 gün içerisinde önemli miktarda dizel rezervinin piyasaya verilmesi öngörülüyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise kararın Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) koordinasyonunda uygulanacağını açıkladı. Macron, G7 ülkelerinin ihracat kısıtlamaları konusunda da uzlaştığını belirterek, "G7 ülkeleri arasında herhangi bir ihracat kısıtlaması veya ihracat yasağı olmayacağı konusunda mutabık kaldık. Koordinasyon ve iş birliği olacak, hiçbir ürün kategorisi için ihracat yasağı uygulanmayacak" ifadelerini kullandı.
WASHINGTON AVRUPA'YA BASKI YAPMIŞTI
ABD yönetimi, yükselen dizel fiyatlarının ardından özellikle Fransa ve Almanya'nın stratejik stoklarını piyasaya sürmesi için baskı yapıyordu. Washington'ın taleplerinin karşılanmaması halinde Avrupa'ya yönelik dizel ihracatını kısıtlayabileceği gündeme gelmişti. ABD Başkanı Trump da 30 Eylül'de dizel ihracatına yasak getirilmesi seçeneğini değerlendirdiğini açıklamıştı. Beklenen kararın ardından Trump, Avrupa'nın büyük miktardaki dizel stokunu piyasaya sürmeyi kabul ettiğini duyurdu ve "Süreç derhal başlayacak" açıklamasını yaptı.
TÜRKİYE'DE MOTORİN FİYATLARI NASIL ETKİLENEBİLİR?
ABD'nin Avrupa'ya dizel ihracatını kısıtlaması halinde Avrupa ve Akdeniz piyasalarında fiyatların yükselmesi ve bunun Türkiye'nin motorin ithalat maliyetlerine yansıması ihtimali gündeme gelmişti. G7'nin dört ay içerisinde toplam 100 milyon varillik petrol ve petrol ürününü piyasaya sürme kararı ise küresel arz üzerindeki baskının hafiflemesine katkı sağlayabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Türkiye'deki akaryakıt fiyatlarını yalnızca uluslararası ürün fiyatları belirlemiyor. Döviz kuru, ham petrol fiyatları, rafineri marjları ve vergiler de pompa fiyatlarında etkili oluyor. Bu nedenle rezervlerin piyasaya sürülmesinin Türkiye'deki motorin fiyatlarına ne ölçüde yansıyacağı, söz konusu değişkenlerin seyrine bağlı olacak.
DİZEL PİYASASINDA KRİZ NASIL TIRMANDI?
İran'daki savaşın enerji arzında oluşturduğu kesintiler ve Hürmüz Boğazı'ndaki sorunlar küresel dizel piyasasındaki arz baskısını artırdı. Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları da piyasadaki sıkışmayı derinleştirdi. ABD'de dizelin galon fiyatı 6,53 dolara çıkarak rekor seviyeye ulaştı. Kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde yükselen akaryakıt fiyatlarını düşürmek isteyen Trump yönetimi, Avrupa'nın stratejik dizel rezervlerini piyasaya sürmesini talep etti. Alman Der Spiegel, Washington'ın AB ülkelerinden 180 güne yayılarak toplam 120 milyon varil dizeli piyasaya sürmesini istediğini bildirmişti. ABD yönetiminin özellikle Almanya ve Fransa'nın daha önce verdikleri rezerv taahhütlerini yeterince yerine getirmediği görüşünde olduğu aktarılmıştı.
AB'DEN "DİZEL YASAĞI" UYARISI GELMİŞTİ
Trump'ın son açıklamasından saatler önce Avrupa Birliği'nden Washington'a dikkat çeken bir uyarı gelmişti. Avrupa Komisyonu Sözcüsü Anna-Kaisa Itkonen, ABD'nin dizel ihracatını yasaklama ihtimaline karşı çıkarak, "Dizele yönelik herhangi bir yasağı tamamen reddediyoruz. Yasak hiç kimsenin yararına olmaz. ABD'ye güvenilir bir ortak olarak duyduğumuz güveni zedeler" demişti. AB, stratejik rezervlerin piyasaya sürülmesi konusunda ise kapıyı tamamen kapatmamıştı. Itkonen, olası bir rezerv kullanımının Uluslararası Enerji Ajansı koordinasyonunda ve üye ülkelerle birlikte gerçekleştirilmesi gerektiğini belirtmişti. Avrupa Komisyonu, mevcut durumda petrol arzında acil bir güvenlik sorunu görülmediğini ancak yüksek enerji fiyatlarının hane halkı ve sanayi açısından ciddi maliyet baskısı oluşturduğunu açıklamıştı. Komisyonun verdiği bilgilere göre ABD ile İran arasındaki savaşın başladığı şubat sonundan bu yana Avrupa'da doğal gaz fiyatları yüzde 140 yükselirken, dizel fiyatları iki katına çıktı.
