Yapay zeka şirketlerinin dil modellerini geliştirmek amacıyla Türkçe kaynaklara yöneldiği iddiaları, yayıncılık sektöründe yeni bir tartışmanın kapısını araladı.
Nobel Akademik Yayıncılık Genel Yayın Yönetmeni Nevzat Argun, aracı kurumlar üzerinden binlerce akademik kitabın yanı sıra e-kitap arşivleri ve çeviri verilerine yönelik talepler geldiğini söyledi. Argun, sürecin telif hakları ve akademik bilgi üretimi açısından soru işaretleri oluşturduğunu belirtti.
BİNLERCE KİTAP İÇİN TEK TEK SİPARİŞ
Nobel Akademik Yayıncılık’a Hollanda merkezli bir firma aracılığıyla 3 binden fazla kitap için talep geldiği belirtildi. Aynı yöntemle farklı yayınevlerinden de 2-3 bin kitap istendiği ifade edildi.
Kitapların her birinden yalnızca birer adet talep edilmesi yayınevinin dikkatini çekti. Taleplerin yapay zeka eğitimi amacı taşıdığı kanaatine varılması üzerine siparişler iptal edildi.
Argun, sürecin basılı eserlerle sınırlı kalmadığını, e-kitap kiralayan dijital platformlardaki içeriklerin toplu şekilde satın alınmasına yönelik tekliflerin de gündeme geldiğini aktardı.
AKADEMİK KAYNAKLARIN GÖRÜNÜRLÜĞÜ TARTIŞILIYOR
Yapay zeka modellerinde akademik eserlerin kullanılması halinde yazar, kaynak ve hakemlik süreçlerinin görünürlüğünün azalabileceği belirtiliyor.
Argun, açık erişim ile yapay zeka sistemlerine içerik aktarımının aynı şey olmadığını vurguladı. Açık erişimde araştırmacıların esere ulaşarak kaynak gösterebildiğini ifade eden Argun, yapay zeka sistemlerinde farklı içeriklerin bir araya gelmesinin kaynağın ve yazarın görünürlüğünü azaltabileceğini savundu.
Bu durumun akademik üretimin temel unsurları arasında yer alan kaynakça, atıf ve denetlenebilirlik açısından yeni sorunlar doğurabileceği ifade edildi.
ÇEVİRİ VERİLERİ DE GÜNDEMDE
Yayıncıların yıllar içinde oluşturduğu çeviri veri tabanlarının da yapay zeka şirketlerinin ilgisini çektiği belirtildi.
Argun, yaklaşık üç yıl önce işbirliği yaptıkları yabancı bir yayınevinin daha önce Türkçeye çevrilmiş kitapların verilerini talep ettiğini anlattı. Kendilerine yapay zeka sistemini geliştirmek amacıyla veriler karşılığında ödeme yapılmasının teklif edildiğini aktaran Argun, teklifin daha sonra geri çekildiğini söyledi.
Argun, bu tür verilerin kitapların farklı dillere daha hızlı çevrilmesi ve e-kitap olarak erişime sunulması amacıyla kullanılabileceğini ifade etti.
YAPAY ZEKA İÇİN YENİ TELİF MODELİ
Tartışmanın çözüm başlıklarından biri ise yapay zeka sistemlerinde kullanılan içerikler için yeni bir telif modelinin oluşturulması.
Yapay zeka teknolojisinin gelişiminin önüne geçilmemesi gerektiğini belirten Argun, buna karşılık yazar ve yayıncıların emeğini koruyacak adil bir paylaşım sistemi kurulmasını önerdi.
Argun’un önerisine göre, geniş veri tabanlarında kullanılan eserlerin üretime katkısı ölçülerek yapay zeka şirketlerinin elde ettiği gelirden hak sahiplerine pay aktarılabilir. Bu modelin, dijital platformlarda içerik üreticilerine kullanım oranları üzerinden gelir sağlanmasına benzer şekilde uygulanabileceği ifade edildi.
