Türkiye ile ABD arasında on yıllardır süren askeri iş birliği, NATO üyeliği ve ikili savunma anlaşmaları çerçevesinde şekilleniyor. Bu kapsamda ABD, Türkiye genelinde farklı statülerde askeri tesisler, radar sistemleri ve kontrol merkezleri bulunduruyor. Ancak bu yapıların sayısı, işlevi ve kapsamı kamuoyunda sık sık tartışma yaratıyor.
ABD’NİN TÜRKİYE’DEKİ ASKERİ VARLIĞI NASIL ŞEKİLLENİYOR?
ABD’nin Türkiye’deki askeri varlığı üç ana başlık altında toplanıyor:
Askeri üs ve tesisler
NATO kapsamındaki radar ve erken uyarı sistemleri
Nükleer ve füze kontrol altyapıları
Bu unsurlar hem NATO savunma doktrini hem de Türkiye–ABD ikili anlaşmaları doğrultusunda faaliyet gösteriyor.
TÜRKİYE’DE KAÇ TANE ABD ÜSSÜ BULUNUYOR?
Açık kaynaklarda ve güvenlik analizlerinde yer alan bilgilere göre, Türkiye’de ABD’nin doğrudan ya da NATO entegrasyonu içinde kullandığı yaklaşık 16 askeri tesis bulunuyor. Bu noktaların tamamı klasik anlamda “ABD üssü” olarak tanımlanmasa da, ABD askeri varlığının aktif olduğu alanlar olarak öne çıkıyor. Bu tesisler; operasyonel merkez, lojistik destek noktası, eğitim alanı veya gözetleme ve izleme birimleri olarak kullanılıyor.
ABD ASKERİ VARLIĞININ BULUNDUĞU İLLER
ABD’nin askeri faaliyet yürüttüğü veya altyapı bulundurduğu iller açık kaynaklara göre şu şekilde sıralanıyor:
Adana (İncirlik Hava Üssü)
İzmir
Ankara
Konya
Malatya
Diyarbakır
Batman
Erzurum
Şanlıurfa
Mardin
Muğla
Balıkesir
Eskişehir
İzmit
Hatay
Van
Bu noktaların bir kısmı aktif olarak kullanılırken, bazıları yedek, lojistik veya dönemsel görevler için hazır tutuluyor.
İNCİRLİK HAVA ÜSSÜ NEDEN STRATEJİK ÖNEME SAHİP?
Adana’da bulunan İncirlik Hava Üssü, ABD’nin Türkiye’deki en büyük ve en kritik askeri noktası olarak öne çıkıyor. 1950’li yıllarda Türk–Amerikan iş birliğiyle kurulan üs, NATO’nun Orta Doğu ve Doğu Akdeniz stratejisinde kilit rol oynuyor. Yaklaşık 1.300 hektarlık bir alana yayılan üs; ABD Hava Kuvvetleri, Türk Hava Kuvvetleri ve zaman zaman NATO müttefikleri tarafından kullanılıyor. Geçmişte İngiltere, İspanya ve Suudi Arabistan’a ait askeri unsurlar da burada konuşlandı. Özellikle İspanya’ya ait Patriot hava savunma sistemleri uzun süre İncirlik’te görev yaptı.
İNCİRLİK’TE NÜKLEER SİLAH BULUNDUĞU İDDİASI
İncirlik Hava Üssü, Avrupa’daki NATO üsleri arasında taktik nükleer silah barındırdığı iddia edilen merkezlerden biri olarak anılıyor. Güvenlik analizlerine göre burada B61 tipi nükleer bombaların bulunduğu ileri sürülüyor. Sayının 50 civarında olduğu iddialar arasında yer alsa da, bu konuda resmi bir doğrulama bulunmuyor.
TÜRKİYE’DE ABD’YE AİT NÜKLEER SİLAH DEPOLARI NEREDE?
ABD’nin Türkiye’deki nükleer varlığı, kamuoyunda en fazla tartışılan başlıklardan biri olmayı sürdürüyor. Açık kaynaklarda yer alan iddialara göre nükleer silah altyapısıyla ilişkilendirilen şehirler şunlar:
İzmit
Balıkesir
Eskişehir
Konya
Ankara
Malatya
Erzurum
Bu noktaların NATO’nun caydırıcılık politikası kapsamında kritik rol oynadığı ifade ediliyor.
FÜZE VE NÜKLEER BOMBA KONTROL MERKEZLERİ
ABD’nin Türkiye’de yaklaşık 5 farklı noktada füze ve nükleer bomba kontrol altyapısına sahip olduğu ileri sürülüyor. Bu merkezler yüksek gizlilik derecesine sahip olduğu için resmi açıklamalarda net şehir isimleri paylaşılmıyor. Ancak Adana, Malatya ve Erzurum gibi bölgeler bu kapsamda sıkça anılıyor.
NATO RADAR SİSTEMLERİ TÜRKİYE’DE NEREDE KONUMLU?
Türkiye genelinde yaklaşık 15 farklı noktada NATO’ya ait radar ve erken uyarı sistemlerinin bulunduğu biliniyor. Bu radarlar; Hava sahasının izlenmesi, balistik füze tehditlerinin tespiti, erken uyarı ve savunma koordinasyonu gibi görevler üstleniyor. Radar noktalarının tam konumları ise güvenlik gerekçesiyle kamuoyuna açık şekilde paylaşılmıyor.