Ceza infaz sisteminde uzun süredir tartışılan “eşitlik” ve “sadelik” hedefi doğrultusunda yeni bir düzenleme gündemde. AK Parti ve MHP’nin yanı sıra Adalet Bakanlığı bürokrasisinin de destek verdiği çalışma, kamuoyunda “af gibi infaz düzenlemesi” olarak yorumlanıyor. Yasalaşması halinde, cezasının yarısını tamamlayan on binlerce hükümlü için tahliye yolu açılacak.
50 BİN KİŞİYE DAHA AF GELİYOR
Mevcut infaz sisteminde suç türüne göre farklı oranlar uygulanıyor. Adli suçlarda hükümlüler cezalarının yarısını cezaevinde geçirdikten sonra şartlı salıverilmeden yararlanabilirken, terör suçlarında bu oran dörtte üçe, bazı suçlarda ise üçte ikiye kadar çıkıyor. AK Parti’nin hukukçu kurmayları, bu farklılığın ceza adaletini zedelediğini ve infazda eşitliğin sağlanması gerektiğini vurguluyor.
Hazırlanan yeni düzenleme, infaz sürelerini mümkün olduğunca eşitlemeyi hedefliyor. Bu kapsamda temel formül “yarı yarıya infaz” olarak öne çıkıyor. Düzenleme kabul edilirse 10 yıl hapis cezası alan bir hükümlü, 5 yılını cezaevinde geçirdikten sonra kalan süresini dışarıda tamamlama imkanı bulabilecek.
İNFAZ SÜRELERİNİN EŞİTLENMESİ ÖNGÖRÜLÜYOR
Mevcut sistemde, değişik suçlar (terör, örgüt gibi) için ayrı ayrı infaz uygulaması yapılıyor. Adli suçlarda hükümlüler, cezasının yarısını cezaevinde geçirip şartlı salıverilmeden yararlanabiliyor.
Terör suçlarında süre 4/3'e (dörtte üç) kadar çıkıyor. Bu da sistemde bir karmaşaya neden oluyor. Yapılacak düzenlemeyle, infaz sürelerinin tüm suçlarda 1/2'de (cezanın yarısı) eşitlenmesi planlanıyor.
AKP kaynakları “Adli suçlarda mahkûmlar cezasının yarısını cezaevinde geçirdikten sonra şartlı salıverilmeden yararlanabiliyor. Terör suçlarında süre dörtte üçe kadar, diğer bazı suçlar bakımından ise üçte ikiye kadar çıkıyor. Yapılacak düzenleme ile infaz sürelerinin eşitlenmesi öngörülüyor. Ancak kadın, çocuk, anne-baba, kardeş katilleri, taciz ve tecavüzcüler gibi toplum vicdanını rahatsız eden suçlar için ise daha yüksek infaz süresi olması planlanıyor” dedi.
HANGİ SUÇLAR KAPSAM DIŞI?
Yetkililer toplum vicdanını derinden yaralayan suçlar için kapının kapalı olduğunu özellikle vurguluyor. Yeni infaz düzenlemesinin kapsamı dışında tutulması planlanan suçlar şunlar:
Kadın, çocuk ve aile bireylerine yönelik cinayetler
Anne, baba, kardeş gibi yakın akrabalara karşı işlenen ağır suçlar
Cinsel taciz ve tecavüz suçları
Bu suçlarda daha yüksek infaz oranlarının uygulanmaya devam edeceği belirtiliyor. AK Parti kaynakları, “Ağır suçlarda tahliyeye kapı açılması söz konusu değil” değerlendirmesini yapıyor.
“İYİ HÂL” DEĞERLENDİRMESİ
Yeni sistemin en kritik unsurlarından biri Cezaevi İdare ve Gözlem Kurulları olacak. İnfaz süresinin yarıya indirilmesi ve şartlı salıverme kararlarında, hükümlünün iyi hâlli olup olmadığı belirleyici olacak. Ancak bu kurulların objektifliği uzun süredir tartışma konusu.
DEM Parti başta olmak üzere bazı siyasi aktörler, gözlem kurullarının tarafsız değerlendirme yapmadığı yönündeki eleştirilerini Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Adalet Bakanlığı’na iletmişti. Bu nedenle düzenlemenin ikinci aşamasında, gözlem kurullarının yapısı ve işleyişi yeniden ele alınacak.
Psikolog, pedagog ve psikiyatr gibi uzmanların etkinliği artırılacak; hükümlünün pişmanlık durumu, tekrar suç işleme riski ve topluma uyum potansiyeli daha bilimsel yöntemlerle değerlendirilecek. Uzmanların ikna olduğu durumlarda şartlı salıverme imkanı tanınacak.
CEZAEVİ SONRASI YAKIN TAKİP VE DESTEK
Düzenlemenin üçüncü aşaması ise tahliye sonrası süreci kapsıyor. Şartlı salıverme ile cezasının kalan kısmını dışarıda tamamlayacak hükümlüler, devletin yakın takibinde olacak. Bu kişilere ve ailelerine psikolojik destek sağlanacak, iş bulmaları için destek mekanizmaları devreye sokulacak.
Mesleki eğitim programları, sosyal uyum çalışmaları ve rehabilitasyon adımlarıyla hükümlülerin yeniden suç işlemelerinin önüne geçilmesi hedefleniyor. Amaç, sadece tahliye değil, kalıcı ıslah ve topluma sağlıklı dönüş sağlamak.
YIL SONUNA KADAR TOPLAMDA 100 BİN MAHKUM TAHLİYE OLACAK
Yargı Paketi kapsamında Covid-19 düzenlemesi olarak bilinen geçici maddenin genişletilmesiyle yaklaşık 50 bin kişi tahliye edilmişti. Yeni infaz düzenlemesinin yasalaşması hâlinde, 40-50 bin hükümlünün daha serbest kalması bekleniyor. Böylece yıl sonuna kadar tahliye edilen veya edilmesi öngörülen kişi sayısının 100 bine yaklaşabileceği ifade ediliyor.
Henüz taslak aşamasında olan düzenlemenin bu yıl içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine gelmesi beklenirken, kamuoyunda tartışmalar da şimdiden başlamış durumda. Yeni infaz sisteminin hem ceza adaletini hem de toplum güvenliğini nasıl etkileyeceği merakla izleniyor.