Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında diplomatik ilişkilerin sürdüğü 1931 yılında, doğu sınırında yaşanan bir sığınma olayı iki ülkenin askerlerini karşı karşıya getirdi.
Aktarılan bilgilere göre Sovyet yönetiminden kaçarak Türkiye'ye sığınan 10 Azerbaycan Türkü, sınırı geçerek Türk topraklarına ulaştı. Ancak sığınmacıların peşinden gelen Sovyet askerleri, takibi Türkiye sınırları içerisinde de sürdürdü.
Sovyet askerlerinin sınır ihlali üzerine bölgede görev yapan Türk birlikleri müdahalede bulundu. Yaşanan gerilim kısa sürede silahlı çatışmaya dönüştü.
TÜRK ASKERLERİ SIĞINMACILARI TESLİM ETMEDİ
Olayla ilgili aktarılan bilgilere göre Türk askerleri, Sovyet birliklerinin takibindeki Azerbaycan Türklerini teslim etmeyi reddetti.
Sovyet askerlerinin Türkiye topraklarına girmesi üzerine başlayan çatışmanın yaklaşık 4-5 saat devam ettiği öne sürüldü.
Türk birliklerinin sınır ihlaline karşılık verdiği olayda, sığınmacıların Sovyet askerlerine teslim edilmediği belirtildi.
Çatışmada can kaybı veya yaralanma yaşanıp yaşanmadığına ilişkin ise kesin bilgi bulunmuyor.
1931'DE TÜRKİYE-SOVYET SINIRINDA NELER YAŞANIYORDU?
1930'lu yılların başında Sovyetler Birliği'nin uyguladığı siyasi ve toplumsal politikalar nedeniyle çeşitli topluluklardan insanların Türkiye'ye sığınma girişimlerinde bulunduğu biliniyor.
Özellikle Kars, Ardahan ve Iğdır çevresindeki sınır bölgelerinde Sovyet topraklarından Türkiye'ye geçişler yaşanırken bu durum zaman zaman iki ülkenin sınır birlikleri arasında gerilime neden oldu.
1931 yılında Kars'ın o dönem Kızılçakçak olarak bilinen, günümüzde Akyaka adını taşıyan bölgesinde Türk kökenli mültecileri takip eden Sovyet askerlerinin Türkiye sınırını ihlal ettiği ve Türk birlikleriyle silahlı çatışmaya girdiği tarihi araştırmalarda da yer alıyor.
Söz konusu olay, Türkiye ile Sovyetler Birliği arasındaki ilişkilerin genel olarak dostluk ve iş birliği çerçevesinde yürütüldüğü bir dönemde meydana geldi.
SINIR İHLALLERİ İKİ ÜLKE ARASINDA DİPLOMATİK GÜNDEM OLUŞTURDU
Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında 1925 Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması temelinde diplomatik ilişkiler sürdürülüyordu.
Bununla birlikte sınır güvenliği, mültecilerin geçişleri ve askerî ihlaller iki ülke arasında zaman zaman anlaşmazlıklara yol açtı.
1930 yılına ait Türk raporlarında, Sovyetler Birliği ile olan sınır hattında çeşitli ihlallerin yaşandığı kaydedildi.
15 Nisan 1931'de Türk İçişleri Bakanı Şükrü Bey ile Sovyetler Birliği'nin Ankara Büyükelçilik Müsteşarı arasında sınır meseleleri üzerine görüşmeler gerçekleştirildi.
Devam eden sorunların çözümü amacıyla 1933 yılında iki ülke arasında ortak bir sınır komisyonu oluşturuldu.
2025'TE GİZLİLİĞİ KALDIRILAN ASKERİ RAPOR İDDİASI
1931'de yaşanan çatışma, 2025 yılında gizliliğinin kaldırıldığı belirtilen bir askeri rapora ilişkin paylaşımlarla yeniden gündeme geldi.
Rapora atfedilen bilgilere göre 10 Azerbaycan Türkünün Türkiye'ye sığınmasının ardından onları takip eden Sovyet askerleri sınırı geçti. Türk birliklerinin sığınmacıları teslim etmemesi üzerine çıkan çatışma 4-5 saat sürdü.
1931 yılında Türk ve Sovyet askerleri arasında mültecilerin takibi nedeniyle silahlı çatışma yaşandığı tarihi araştırmalarda yer alsa da 2025'te gizliliği kaldırıldığı belirtilen raporun özgün metni henüz doğrulanamadı.
Bu nedenle olayda yer alan sığınmacıların kesin sayısı, çatışmanın süresi ve askeri raporun gizlilikten çıkarılma tarihi ayrıca teyit edilmeyi bekliyor.
1931'DEKİ ÇATIŞMA TARİHİ ARAŞTIRMALARDA DA YER ALIYOR
Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'nin Mayıs 2016 tarihli 93. sayısında yayımlanan Boraltan Faciası: Türk Kökenli Sovyet Vatandaşı Mültecilerin Sovyetler Birliği'ne İadesi (1945) başlıklı akademik çalışmada da 1931 yılında yaşanan sınır çatışmalarına değiniliyor.
Araştırmada, Sovyet askerlerinin Türk kökenli mültecileri takip ederek Türkiye topraklarına girdiği ve Türk sınır birlikleriyle çatıştığı belirtiliyor.
1931'deki bu olay, Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde Türkiye'nin doğu sınırında yaşanan sığınma hareketlerinin yalnızca insani ve diplomatik değil, aynı zamanda askeri sonuçlar da doğurduğunu gösteren tarihi örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
