Dizel krizi, Atlantik'in iki yakası arasında yeni bir gerilim başlığına dönüştü. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, 1 Ekim'de X hesabından yaptığı paylaşımda Avrupalı müttefiklere mevcut taahhütlerinin teslimatını hızlandırma ve ek arzı hemen piyasaya sürme çağrısı yaptı. Reuters'ın aynı gün kaynaklara dayandırdığı habere göre Washington, Fransa ve Almanya'ya acil durum stoklarını açmaları, aksi halde ABD'nin dizel ihracatına yasak getireceği mesajını iletti.
Bessent, Donald Trump yönetiminin küresel enerji piyasalarını dengeleme sözünü tuttuğunu, Amerikalı çiftçi, kamyoncu ve işletmelerin dünya genelindeki yakıt sıkıntısının faturasını tek başına ödememesi gerektiğini yazdı. Bessent'e göre ABD, Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) mart ayındaki ortak kararı çerçevesinde stratejik rezervinden yaklaşık 170 milyon varil petrol çıkardı, Avrupa ülkeleri ise verdikleri sözün gerisinde kaldı. ABD Enerji Bakanı Chris Wright de Avrupa'nın taahhüt ettiği ham petrol ve ürün miktarının yalnızca küçük bir bölümünü piyasaya sürdüğünü söyledi.
TRUMP İHRACAT YASAĞI SEÇENEĞİNİ AÇIK BIRAKTI
Texas'ta katıldığı miting öncesinde gazetecilerin sorularını yanıtlayan Trump, Avrupalılardan stoklarını açmalarını isteme ihtimaline "Bunu yapabiliriz. Ellerinde bir miktar dizel var ama fiyatlar düşüyor" sözleriyle karşılık verdi. Trump, ihracat yasağının benzin fiyatları üzerinde olumsuz etki yaratma riskini de kabul etti.
Reuters'a göre Washington'ın talebi, AB'nin altı ay içinde 120 milyon varili stoklardan çıkarması. Miktar, ayda 20 milyon varile ya da günde yaklaşık 660 bin varile karşılık geliyor. Litreye çevrildiğinde 19 milyar litreyi aşan hacmin büyük bölümünün Almanya ve Fransa'daki acil durum stoklarından karşılanması bekleniyor.
Alman Ekonomi Bakanlığı, IEA'dan henüz resmi bir stok çıkışı talebi gelmediğini açıkladı. AB Komisyonu ile Almanya, Fransa, İtalya, İngiltere ve İrlanda temsilcileri 1 Ekim'de telekonferansla bir araya geldi. AB'nin Enerji Birliği Görev Gücü'nün ise 2 Ekim sabahı üye ülkelerin acil durum stoklarına yaklaşımını ele alması planlandı. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, iki tarafın da piyasaya daha fazla yakıt ulaştırma konusunda istekli olduğunu söyledi.
ABD'DE DİZEL ŞUBATTAN BU YANA YÜZDE 70 ARTTI
ABD'de perakende dizel fiyatı, İran'la savaşın başladığı şubattan bu yana yüzde 70 artarak 30 Eylül'de galon başına 6,39 dolara çıktı. Kasımdaki ara seçimlere bir ay kala yakıt fiyatları, özellikle tarım eyaletlerindeki Cumhuriyetçi adaylar için siyasi bir soruna dönüştü.
Enerji danışmanlığı Wood Mackenzie'den Alan Gelder, ihracat yasağının Amerikalı tüketicinin maliyetini artıracağını öne sürdü. Piyasa analizleri ise yasağın ABD'de fiyatı yaklaşık yüzde 4 düşüreceğini, Avrupa'da ise maliyeti belirgin biçimde yükselteceğini ortaya koydu.
Arz tarafında yeni kısıtlar da eklendi. Rusya, rafinerilerine yönelik saldırıların ardından ihracat yasağını ekim sonuna kadar uzattı. Çinli rafineriler ise iç piyasayı korumak için ekim ayı yakıt ihracatını askıya aldı.
AVRUPA'DA DİZEL 2,24 AVROYLA REKOR KIRDI
Avrupa Komisyonu'nun 1 Ekim'de yayımladığı haftalık petrol bülteni, AB'de ortalama dizel fiyatının litrede 2,24 avroya çıktığını ve 12 üye ülkede rekor kırıldığını ortaya koydu. Şubatta 1,59 avro olan ortalama, yedi ayda yüzde 41 yükseldi. Danimarka 2,54, Hollanda 2,53 ve Finlandiya 2,52 avroyla ilk üç sırayı aldı, Almanya'da litre 2,44 avro oldu.
Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması, Kızıldeniz'deki Husi saldırılarının Suudi ihracatını vurması ve Ukrayna'nın Rus rafinerilerine saldırıları, Avrupa'da arzı daraltan üç ana etken olarak sıralandı.
ANKARA'DA MOTORİN AB ORTALAMASININ 26 LİRA ALTINDA
Türkiye'de motorin, eşel mobil sisteminin 1 Ekim'de sona ermesiyle yükseldi. 2 Ekim itibarıyla litre fiyatı Ankara'da 98,20 lira, İstanbul Avrupa Yakası'nda 97,10 lira oldu. Saat 09.01 itibarıyla 55,39 liradan işlem gören avro kuruyla AB ortalaması 124 liraya, Danimarka'daki tutar ise 141 liraya karşılık geliyor.
Ankara'da 50 litrelik depo 4 bin 910 liraya dolarken AB ortalamasıyla aynı depo 6 bin 204 lira tutuyor. ABD'de galon başına 6,39 dolarlık fiyat, saat 09.00 itibarıyla 49,14 liralık dolar kuruyla litrede yaklaşık 83 liraya denk geliyor. Brent petrolün 100 doları aşmasının Türkiye'ye faturası 1 Ekim'de hesaplanmıştı.
