Avrupa Komisyonunun 1 Ekim tarihli Haftalık Petrol Bülteni verileri, Avrupa'da dizel fiyatlarının yeni bir eşiği aştığını ortaya koydu. AB genelinde pompada satılan dizelin ağırlıklı ortalama fiyatı litre başına yaklaşık 2,24 avroya yükselirken mevcut verilerin tutulmaya başlandığı 2005'ten bu yana en yüksek seviyeye ulaşıldı.
Orta Doğu'daki savaş öncesinde AB'de ortalama 1,59 avro civarında olan dizelin litre fiyatındaki artış yaklaşık yüzde 41'i buldu. Belçika, İtalya, Romanya ve Polonya'nın da aralarında bulunduğu toplam 12 AB ülkesinde dizel fiyatları kendi tarihi zirvelerine ulaştı.
DİZELİN LİTRESİ 2,50 AVROYU AŞTI
Avrupa genelindeki artış ülkeler arasında farklı seviyelerde hissediliyor. Danimarka'da dizelin litre fiyatı 2,54 avroya, Hollanda'da 2,53 avroya ve Finlandiya'da 2,52 avroya kadar çıkarak 2,50 avro sınırını geçti.
Avrupa'nın en büyük ekonomisi Almanya'da ise dizelin litre fiyatı 2,44 avroya ulaştı. Böylece 50 litrelik standart bir otomobil deposunu dizelle doldurmanın maliyeti Almanya'da yaklaşık 122 avroya yükseldi.
BELÇİKA VE İTALYA'DA TARİHİ REKOR
Belçika'da bir önceki hafta litre başına yaklaşık 2,39 avro olan dizel fiyatı 2,43 avroya çıkarak yeni bir rekora ulaştı. İtalya'da ise yalnızca bir haftada yaklaşık 7 sentlik artış yaşandı ve dizelin litre fiyatı 2,35 avroya yükseldi.
Fransa'da denizaşırı bölgeler ve Korsika hariç tutulduğunda ortalama fiyat litre başına 2,37 avro seviyesinde gerçekleşti. Fransa'da önceki haftaya göre sınırlı bir gerileme görülmesine rağmen fiyatlar savaş öncesindeki seviyelerin oldukça üzerinde kalmaya devam etti.
50 LİTRELİK DEPO 127 EUROYU BULUYOR
Güncel fiyatlarla 50 litrelik bir dizel deposunu doldurmanın maliyeti Danimarka'da yaklaşık 127 avroya, Hollanda'da 126,5 avroya ve Finlandiya'da 126 avroya ulaşıyor. Belçika'da aynı miktarda yakıt yaklaşık 121,5 avroya, Almanya'da 122 avroya ve Fransa'da 118,5 avroya mal oluyor.
Fiyat artışlarının etkisi yalnızca pompadaki rakamlarla sınırlı kalmıyor. Özellikle gelir seviyesinin daha düşük olduğu AB ülkelerinde yakıt giderinin maaş içindeki payı daha hızlı yükselirken Bulgaristan'da 50 litrelik bir dizel deposunun maliyetinin brüt asgari ücretin yüzde 15'inden fazlasına karşılık geldiği hesaplanıyor.
NEDEN DİZEL FİYATLARI YÜKSELİYOR?
Avrupa'daki dizel krizinin arkasında aynı anda yaşanan birden fazla arz sorunu bulunuyor. Şubat ayında ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan Orta Doğu çatışmasının ardından Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen enerji sevkiyatının ciddi biçimde aksaması, Avrupa'ya ulaşan petrol ve petrol ürünlerinin maliyetini artırdı.
Kızıldeniz'deki güvenlik sorunları ve Husilerin Suudi enerji ihracatını etkileyen faaliyetleri de tedarik zincirleri üzerindeki baskıyı artırdı. Buna Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarının Rus petrol ürünleri arzında yarattığı sorunlar eklenince Avrupa dizel piyasasında arz daha da sıkıştı.
AVRUPA'DA RAFİNERİ MARJLARI DA YÜKSEK
Sorunun diğer ayağını rafineri kapasitesi ve yüksek rafineri marjları oluşturuyor. Ham petrol fiyatıyla dizel gibi işlenmiş petrol ürünlerinin toptan satış fiyatı arasındaki farkın yüksek seyretmesi, ham petrol fiyatlarındaki hareketin pompa fiyatlarına daha güçlü biçimde yansımasına neden oluyor.
Dizel aynı zamanda Avrupa'da karayolu yük taşımacılığı ve tarımsal makinelerde yoğun biçimde kullanılıyor. Bu nedenle fiyatlardaki artış yalnızca otomobil sahiplerini değil lojistik, tarım ve üretim sektörlerini de doğrudan etkiliyor; yakıt maliyetlerindeki yükselişin taşımacılık üzerinden diğer ürünlerin fiyatlarına yansıması riski bulunuyor.
VERGİLER POMPA FİYATININ YAKLAŞIK YÜZDE 40'INI OLUŞTURUYOR
Avrupa Komisyonunun Haftalık Petrol Bülteni'nde açıklanan rakamlar tüketicilerin pompada ödediği vergiler dahil fiyatları gösteriyor. AB ülkelerinde uygulanan KDV, özel tüketim vergileri ve diğer dolaylı vergiler ülkeden ülkeye değişirken bunların toplam pompa fiyatı içerisindeki payı ortalama yüzde 40 civarında bulunuyor.
Bununla birlikte ülkelerin tüketicilere sunduğu bazı özel destekler Komisyonun temel fiyat verilerine dahil edilmiyor. Fransa'da yüksek kilometre yapan belirli sürücülere sağlanan destekler gibi ulusal uygulamalar nedeniyle tüketicinin fiilen üstlendiği maliyet ile listelenen pompa fiyatı arasında farklılık oluşabiliyor.
