İran ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) arasında nükleer denetimlere ilişkin gerilim yeniden gündeme geldi. İran'ın Viyana Büyükelçisi Rıza Necefi, ajansın ülkesinin nükleer faaliyetlerine ilişkin hazırladığı rapora tepki göstererek denetimlerde yaşanan aksaklıkların ABD ve İsrail'in İran'daki nükleer tesislere yönelik saldırılarından kaynaklandığını savundu.
Avusturya'nın başkenti Viyana'da düzenlenen UAEA Yönetim Kurulu toplantısında konuşan Necefi, saldırılara uğrayan İran'ın denetim süreçlerindeki sorunlardan sorumlu tutulmasının kabul edilemez olduğunu belirtti.
İranlı diplomat, UAEA'nın tarafsızlık ilkesine uygun hareket etmesi gerektiğini vurgulayarak nükleer tesislere yönelik saldırıların denetim faaliyetleri üzerindeki etkilerinin dikkate alınmasını istedi.
“AJANS NÜKLEER MALZEMELERİMİZİN SON GRAMINA KADAR BİLİYORDU”
UAEA Başkanı Rafael Mariano Grossi'nin İran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin raporunda, ajansın ülkedeki nükleer malzemeler hakkında bilgi sürekliliğini bir yılı aşkın süredir kaybettiği belirtilmişti.
Raporda, denetimlerin aksaması nedeniyle İran'ın nükleer faaliyetlerinin doğrulanmasında ciddi güçlükler yaşandığına dikkat çekildi.
Necefi ise bu durumun nedenlerinin göz ardı edildiğini savunarak ABD ve İsrail'in nükleer tesislere yönelik saldırılarını hatırlattı.
İranlı Büyükelçi, “Saldırılardan önce ajans, nükleer malzemelerimizin son gramına kadar durumunu biliyordu. Şimdi ise bu bilgi kaybolduysa saldırganların sorumlu tutulması gerekir” ifadelerini kullandı.
Necefi, denetimlerdeki bilgi kaybının İran'ın tek taraflı tutumuyla açıklanamayacağını belirterek mevcut koşulların saldırıların sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

İRAN'DAN UAEA'YA ÇİFTE STANDART SUÇLAMASI
İranlı diplomat, UAEA Yönetim Kurulunun geçmişte nükleer tesislere yönelik saldırılar karşısında aldığı kararlarla günümüzdeki yaklaşımı arasında tutarsızlık bulunduğunu ileri sürdü.
Necefi, İsrail'in 1981 yılında Irak'taki Osirak nükleer reaktörüne düzenlediği saldırının ardından ajansın kınama kararları aldığını hatırlattı.
Buna karşılık İran'ın nükleer tesislerine yönelik ABD ve İsrail saldırılarının UAEA kararlarında yeterince ele alınmadığını savundu.
Kasım 2025 ile Haziran ve Eylül 2026 dönemlerinde kabul edilen kararları eleştiren Necefi, saldırıların sonuçları dikkate alınmadan İran'a yönelik yeni yükümlülükler gündeme getirilmesini tarafsızlık ilkesiyle bağdaşmayan bir yaklaşım olarak değerlendirdi.
UAEA RAPORUNDA NÜKLEER YAYILMA RİSKİ UYARISI
UAEA'nın İran'a ilişkin raporunda ise denetim faaliyetlerinin kesintiye uğramasının nükleer malzemelerin izlenebilirliği açısından ciddi sorunlar oluşturduğu belirtildi.
Ajans, nükleer malzemelerin miktarı, konumu ve kullanımına ilişkin doğrulama faaliyetlerinin sürdürülememesinin uluslararası güvence sistemi bakımından endişe yarattığını bildirdi.
UAEA'nın temel görevi, üye ülkelerin nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaçlarla yürütüldüğünü doğrulamak ve nükleer malzemelerin askerî amaçlara yönlendirilmesini önlemeye yönelik denetimler gerçekleştirmek.
Bu nedenle ajans, nükleer tesislere erişimin ve gerekli bilgilerin sağlanmasının güvence yükümlülüklerinin yerine getirilmesi açısından önem taşıdığını vurguluyor.
İran ise denetimlerin mevcut güvenlik koşullarından bağımsız değerlendirilemeyeceğini savunuyor.

“NÜKLEER DENETİMLER SİYASİ BASKI ARACINA DÖNÜŞMEMELİ”
Necefi, UAEA'nın teknik bir uluslararası kuruluş olarak bağımsızlığını ve tarafsızlığını koruması gerektiğini belirtti.
Ajansın nükleer denetim faaliyetlerinin siyasi baskı veya jeopolitik mücadele aracı hâline getirilmemesi gerektiğini söyleyen İranlı diplomat, Tahran'ın güvenlik kaygılarının somut biçimde dikkate alınmasını istedi.
Nükleer tesislere yönelik saldırıların ve yeni saldırı tehditlerinin devam ettiği koşullarda denetim taleplerinin güvenlik sorunlarından ayrı ele alınamayacağını ifade etti.
İRAN'IN NÜKLEER PROGRAMINDA BELİRSİZLİK SÜRÜYOR
İran ile UAEA arasındaki anlaşmazlık, nükleer programın uluslararası denetimi konusunda uzun süredir devam eden diplomatik sorunların bir parçasını oluşturuyor.
Tahran, nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaçlar taşıdığını savunurken UAEA, bu faaliyetlerin doğrulanabilmesi için gerekli denetimlerin yeniden tesis edilmesi gerektiğini belirtiyor.
İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırıların ardından ortaya çıkan güvenlik sorunları ise denetimlerin hangi koşullarda sürdürülebileceği tartışmasını daha karmaşık hâle getiriyor.
Viyana'daki görüşmelerin, İran'ın nükleer programının geleceği ve uluslararası denetim mekanizmalarının işleyişi açısından önemini koruması bekleniyor.



