Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Gambiya'nın Myanmar aleyhine açtığı soykırım davasında tarihi bir karara imza attı. Lahey'deki Barış Sarayı'nda açıklanan hükümde, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara (Rohingya) yönelik eylemleri nedeniyle Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğine karar verildi.
UAD Başkanı Yuji Iwasawa tarafından okunan kararda, Myanmar güvenlik güçlerinin 2017 yılında Arakan eyaletinde gerçekleştirdiği operasyonlar sırasında sivillere yönelik ağır insan hakları ihlallerinin yaşandığı belirtildi.
Mahkeme, Myanmar'ın soykırımın sonuçlarını gidermek, mağdurların haklarını korumak ve benzer ihlallerin tekrarlanmasını önlemek amacıyla gerekli tedbirleri alması gerektiğine hükmetti.

MYANMAR'IN SOYKIRIM SUÇU İŞLEDİĞİNE HÜKMEDİLDİ
Gambiya'nın 11 Kasım 2019'da açtığı dava, Myanmar'ın 2017 yılında Arakanlı Müslümanlara yönelik askerî operasyonlarını uluslararası yargının gündemine taşımıştı.
Mahkemenin değerlendirmesinde, Myanmar güvenlik güçlerinin binlerce sivili öldürmesi, kadınlara ve çocuklara yönelik cinsel şiddet, yerleşim yerlerinin yakılması ve sivillerin zorla göçe maruz bırakılması gibi eylemler ele alındı.
Kararda, Arakanlı Müslümanlara yönelik ayrımcı vatandaşlık uygulamaları ve doğumların engellenmesine ilişkin politikaların da topluluğun karşı karşıya kaldığı sistematik baskıların bir parçası olduğu belirtildi.
Divan, Myanmar'ın operasyonlarını terörle mücadele gerekçesiyle savunmasının soykırım kastının bulunmadığı anlamına gelmeyeceğini değerlendirdi.
ARAKANLI MÜSLÜMANLARA TAZMİNAT VE GÜVENLİ DÖNÜŞ KARARI
UAD'nin kararında, Myanmar'ın yalnızca geçmişte yaşanan ihlallerden sorumlu tutulmasıyla yetinilmedi. Mağdurların zararlarının giderilmesine yönelik tedbirler de gündeme geldi.
Karar kapsamında Arakanlı Müslümanların güvenli, gönüllü ve onurlu biçimde yaşadıkları bölgelere dönebilmeleri için gerekli koşulların oluşturulması istendi.
Ayrıca zorla yerinden edilen kişilerin mülkiyet haklarının korunması, el konulan mülklerin iadesi ve aile birleşiminin sağlanması gibi yükümlülüklere dikkat çekildi.
Mağdurların fiziksel ve psikolojik rehabilitasyonu ile hayatını kaybedenlerin dinî ve kültürel geleneklerine uygun biçimde defnedilmesi de ele alınan tedbirler arasında yer aldı.

SOYKIRIMIN FAİLLERİ HAKKINDA SORUŞTURMA YÜRÜTÜLMESİ İSTENDİ
Mahkeme, Myanmar'ın Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediğini belirledi.
Bu çerçevede Myanmar'ın soykırım eylemlerini önlemek, sorumlular hakkında etkili soruşturmalar yürütmek ve suçların tekrarlanmasını engellemek için gerekli adımları atması gerektiği vurgulandı.
Kararda delillerin korunması ve ihlallerin yeniden yaşanmayacağına ilişkin güvencelerin sağlanması da öne çıktı.
UAD'nin devletlerin uluslararası hukuktan doğan sorumluluklarını değerlendirdiği, bireylerin cezai sorumluluğunun ise ayrı yargı süreçlerinin konusu olduğu belirtiliyor.
KARAR İSRAİL'E KARŞI AÇILAN SOYKIRIM DAVASINI NASIL ETKİLEYEBİLİR?
Myanmar hakkında verilen kararın, Güney Afrika'nın İsrail aleyhine açtığı soykırım davası açısından da dikkatle incelenmesi bekleniyor.
Güney Afrika, İsrail'in Gazze'deki askerî operasyonları nedeniyle Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiğini ileri sürerek Aralık 2023'te Uluslararası Adalet Divanına başvurmuştu.
Myanmar davasında soykırım kastının değerlendirilmesi, askerî operasyonların hukuki niteliği ve devletlerin sorumluluğuna ilişkin ortaya konulan gerekçeler, İsrail davasındaki hukuki tartışmalar açısından önem taşıyabilir.
Bununla birlikte UAD'nin her davayı kendine özgü deliller ve koşullar çerçevesinde değerlendirdiği, Myanmar hakkındaki hükmün İsrail davasının sonucunu otomatik olarak belirlemeyeceği vurgulanıyor.
2017'DE YÜZ BİNLERCE ARAKANLI MÜSLÜMAN ÜLKESİNİ TERK ETTİ
Myanmar ordusunun Ağustos 2017'de Arakan eyaletinde başlattığı operasyonlar, bölgedeki insani krizin derinleşmesine neden oldu.
Operasyonlar sırasında çok sayıda yerleşim yeri tahrip edilirken yüz binlerce Arakanlı Müslüman komşu Bangladeş'e sığınmak zorunda kaldı.
Birleşmiş Milletler raporlarında, sivillere yönelik öldürme, cinsel şiddet, işkence ve zorla yerinden etme eylemleri kapsamlı biçimde belgelenmişti.
Yaşanan gelişmelerin ardından Gambiya, İslam İşbirliği Teşkilatının desteğiyle Myanmar'a karşı uluslararası yargı sürecini başlattı.

UAD KARARLARI BAĞLAYICI MI?
Uluslararası Adalet Divanının devletler arasındaki uyuşmazlıklarda verdiği nihai kararlar kesin ve bağlayıcı nitelik taşıyor. Bu kararlara karşı olağan bir temyiz yolu bulunmuyor.
Ancak Divanın kararlarını doğrudan uygulayacak bağımsız bir icra gücü bulunmadığından, hükümlerin yerine getirilmesi uluslararası diplomasi ve devletlerin yükümlülüklerine uyumuyla yakından ilişkili.
Myanmar hakkındaki karar, Arakanlı Müslümanların uğradığı zararların giderilmesi ve uluslararası hukukta devlet sorumluluğunun uygulanması bakımından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.




