Ankara’da müze denildiğinde akla çoğunlukla tarih, arkeoloji ve sanat müzeleri geliyor. Ancak Ankara Kalesi’nin hemen yamacında bulunan bir müze, ziyaretçilerine çok daha farklı bir deneyim yaşatıyor. Kelime Müzesi, Türkçenin zenginliğini bu kez vitrinlerin arkasından değil, ziyaretçinin doğrudan deneyimin içine girdiği bir anlayışla anlatıyor. Yazar ve edebiyatçı Şermin Yaşar tarafından kurulan müze, 2022 yılında kapılarını açtı. Müzenin kuruluş fikrinin temelinde ise Türkçeye duyulan bir “vefa borcu” bulunuyor.
MÜZE DEĞİL ADETA TÜRKÇE MACERASI
Kelime Müzesi’ni diğer müzelerden ayıran en önemli özellik, ziyaretçilerin yalnızca eserleri izlememesi. Burada kelimeler okunuyor, anlamları keşfediliyor, deyimler canlandırılıyor ve kelimelerin geçmişine doğru yolculuğa çıkılıyor. Müze çalışanlarının anlatımına göre burası klasik anlamda sessizce gezilip çıkılan bir müze değil. Ziyaretçiler nesnelere dokunarak, görselleri inceleyerek ve farklı uygulamalara katılarak Türkçeyi deneyimleyebiliyor. Bu nedenle müze özellikle çocukların ilgisini çekiyor.
ÜÇ KATTA TÜRKÇENİN FARKLI DÜNYASI
Kelime Müzesi, üç katlı tarihi bir binada hizmet veriyor. Her katta Türkçenin farklı bir yönü ele alınıyor. Alt katta deyimler ve atasözleri ön plana çıkıyor. Orta katta kelimelerin anlamları ve kelime dağarcığına ilişkin çalışmalar bulunuyor. Üst katta ise dil oyunları, cümleler ve kelimelerin kökenlerine ilişkin çalışmalar ziyaretçileri karşılıyor.Böylece ziyaretçi bir kattan diğerine geçtikçe Türkçenin farklı bir yönünü keşfediyor.
BİR ZAMANLAR TİFTİK AMBARIYDI
Müzenin kendisi de başlı başına dikkat çekici bir hikâyeye sahip. Ankara Kalesi çevresindeki tarihi yapılardan birinde bulunan müze, geçmişte tiftik ambarı olarak kullanılan üç katlı tarihi binada faaliyet gösteriyor. Taş duvarlar ve tarihi yapı dokusu içerisinde modern ve interaktif sergilerin yer alması, ziyaretçilere oldukça farklı bir atmosfer sunuyor. Bir yanda Ankara'nın geçmişine ait tarihi yapı, diğer yanda Türkçenin kelime hazinesini anlatan modern sergiler bulunuyor.
“YERİN KULAĞI VAR” DEYİMİNİ HİÇ BÖYLE GÖRMEDİNİZ
Müzedeki en dikkat çekici özelliklerden biri de deyimlerin yalnızca yazıyla anlatılmaması. Bazı deyimler ve atasözleri, ziyaretçinin gözünde canlanacak şekilde nesneler ve görsellerle somutlaştırılıyor. Örneğin “Yerin kulağı var” deyiminin yerde kulak figürüyle anlatılması, özellikle çocukların ilgisini çekiyor. Böylece çocuklar deyimi sadece okumak yerine onun ne anlama geldiğini görsel bir deneyim üzerinden kavrıyor. Bu yöntem, Türkçe derslerinde yıllarca kitaplardan öğrenilen deyimleri çok daha eğlenceli hale getiriyor.
MÜZENİN EN DİKKAT ÇEKEN NOKTALARINDAN BİRİ: KELİME DUVARI
Kelime Müzesi’nde ziyaretçilerin en fazla ilgi gösterdiği çalışmalardan biri ise Kelime Duvarı. A'dan Z'ye farklı harflerin yer aldığı bölümlerde, şarkı ve türkülerde geçen kelimelerin anlamlarına yer veriliyor. Ziyaretçiler belirli harflere ait bölümleri inceleyerek günlük hayatta duydukları ancak anlamını tam olarak bilmedikleri kelimelerle karşılaşabiliyor. Örneğin bir türküde geçen “ahir” kelimesinin ne anlama geldiğini bu bölüm sayesinde öğrenmek mümkün.
TÜRKÇEDE EN ÇOK HANGİ HARFLE BAŞLAYAN KELİME VAR?
Müze, ziyaretçileri yalnızca deyimlerle değil, Türkçenin kelime hazinesine ilişkin şaşırtıcı bilgilerle de buluşturuyor. Müze çalışanlarının aktardığı bilgiye göre Türkçe sözlükte en fazla kelime “K” harfiyle başlıyor. Sözlükte yaklaşık 10 bin 800 civarında K harfiyle başlayan kelime bulunduğu belirtiliyor. Listenin diğer ucunda ise “J” harfi yer alıyor. J ile başlayan kelimelerin sayısının yaklaşık 130-140 civarında olduğu aktarılıyor. Bu kelimelerin önemli bölümünün Fransızca ve Farsça kökenli olması dikkat çekiyor. Bu ayrıntı bile müzenin neden yalnızca çocukların değil, yetişkinlerin de ilgisini çektiğini gösteriyor.
“GÜNLÜK HAYATTA KULLANDIĞIMIZ KELİMELERİN KÖKENİNİ BİLMİYORUZ”
Müzenin üst katlarından birinde Türkçedeki kelimelerin kökenlerine ilişkin çalışmalar bulunuyor. Türkçenin tarih boyunca farklı dillerle etkileşim içerisinde olması nedeniyle bugün günlük hayatta kullandığımız pek çok kelimenin kökeni ziyaretçiler için şaşırtıcı olabiliyor. Müzede Eski Türkçe, Arapça, Farsça ve Osmanlıca gibi farklı dönem ve dillerle bağlantılı kelimeler üzerinden Türkçenin geçirdiği değişim anlatılıyor. Böylece “Bu kelime nereden geliyor?” sorusunun peşine düşen ziyaretçiler için küçük bir etimoloji yolculuğu başlıyor.
100’DEN FAZLA KELİME, 90’DAN FAZLA NESNE
Kelime Müzesi'nde kelimeler yalnızca yazılarla değil, farklı nesneler ve görsel tasarımlarla da anlatılıyor. Müze hakkında eğitim amaçlı kaynakta, sergilerde 100’ün üzerinde kelimenin ve 90’dan fazla nesnenin yer aldığı belirtiliyor. Bazı kelimeler ise özel interaktif uygulamalarla ziyaretçiye aktarılıyor. Örneğin “teneffüs” kelimesi için nefes alıp veren bir tasarım kullanılması, müzedeki anlatım yöntemlerinin klasik sergilemeden ne kadar farklı olduğunu ortaya koyuyor.
ŞERMİN YAŞAR’IN TÜRKÇEYE “VEFA BORCU”
Kelime Müzesi'nin arkasındaki isim ise yazar ve edebiyatçı Şermin Yaşar. Müze çalışanlarının aktardığı bilgilere göre Yaşar, müzeyi hayata geçirirken yıllar boyunca sözlükler ve farklı kaynaklar üzerinde araştırmalar yaptı. Çalışmaların temelinde ise Türkçeye duyduğu bağlılık ve “Türk diline bir vefa borcu” düşüncesi bulunuyordu. Müze, 26 Eylül Türk Dil Bayramı'na yetişecek şekilde 2022 yılında ziyaretçilere açıldı.
ÇOCUKLAR ÇIKMAK İSTEMİYOR
Müzenin en dikkat çekici ziyaretçi gruplarından biri çocuklar. Çünkü burada kelimeler yalnızca ezberlenmiyor. Çocuklar kelimeleri nesneler üzerinden görüyor, deyimleri görsellerle ilişkilendiriyor ve farklı oyunlarla Türkçenin anlam dünyasını keşfediyor. Bu nedenle Kelime Müzesi, klasik bir müze gezisinden çok eğlenerek öğrenme alanı olarak öne çıkıyor.
ANKARA KALESİ GEZİSİNİN GİZLİ DURAKLARINDAN BİRİ
Kelime Müzesi'nin konumu da ziyaretçiler için önemli bir avantaj sağlıyor. Müze, Ankara Kalesi çevresinde ve Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nin karşısında yer alıyor. Böylece bölgeyi gezenler aynı rota üzerinde tarih, sanat ve dil temalı farklı durakları ziyaret edebiliyor. Ankara Kalesi'nin tarihi atmosferinden çıkıp birkaç adım sonra Türkçenin kelimeler dünyasına girmek, Başkent'te oldukça farklı bir kültür rotası oluşturuyor.
KELİMELERİN UNUTTUĞUMUZ HİKÂYELERİNİ ANLATIYOR
Bugün günlük konuşmalarımızda kullandığımız pek çok kelimenin anlamını sorgulamadan konuşuyoruz. Bazı deyimlerin nasıl ortaya çıktığını bilmiyoruz. Bazı kelimelerin nereden geldiğinden habersiziz. Bazılarının ise zaman içerisinde değişen anlamlarını fark etmiyoruz. Kelime Müzesi tam olarak bu noktada devreye giriyor Ankara Kalesi'nin tarihi atmosferinde ziyaretçilerini ağırlayan müze, Türkçeyi yalnızca bir iletişim aracı olarak değil; geçmişi, kültürü, edebiyatı ve günlük yaşamıyla birlikte ele alıyor.
