Türkiye'de işletmedeki tüm yüksek hızlı tren hatları, devlet destekli demiryolu hatları listesinden çıkarıldı. 18 Eylül tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 11800 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, demiryolu yolcu taşımacılığında kamu hizmeti yükümlülüğü kapsamında işletilecek hatları yeniden belirledi.
Yeni listede 47 hat yer aldı. 31 Ocak 2025 tarihli ve 9502 sayılı önceki kararda liste 52 hattan oluşuyordu. Aradaki fark, beş YHT hattının tamamen çıkarılmasından kaynaklandı.
ÇIKARILAN BEŞ HAT YHT AĞININ TAMAMINI OLUŞTURUYOR
Listeden çıkarılan hatlar Ankara-Eskişehir, Eskişehir-Söğütlüçeşme, Ankara-Konya, Ankara-Karaman ve Ankara-Sivas olarak sıralandı. Söz konusu güzergâhlar, Türkiye'de hâlen yolcu taşınan yüksek hızlı tren hatlarının tamamına karşılık geliyor. Eskişehir-Söğütlüçeşme hattı, YHT ağının İstanbul'daki son durağına ulaşan yol olarak işletiliyor.
Ankara-İzmir, Mersin-Adana-Gaziantep ve Bandırma-Bursa-Osmaneli gibi yapımı süren YHT projeleri henüz işletmeye açılmadığı için önceki listede de yer almıyordu. Kararla birlikte kamu hizmeti yükümlülüğü kapsamında hiçbir yüksek hızlı tren hattı kalmadı.
SEFERLER KALDIRILMIYOR, STATÜ DEĞİŞİYOR
Bir hattın listeden çıkarılması, o hatta tren seferlerinin sona erdiği anlamına gelmiyor. Değişiklik, hattın devlet tarafından desteklenen hatlar arasındaki konumunu ortadan kaldırıyor.
Kamu hizmeti yükümlülüğü, 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun'la düzenlenen bir mekanizma. Ticari şartlarda yeterli gelir getirmeyen ancak ulaşım açısından kamu yararı taşıyan hatlar, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı bütçesinden ayrılan ödenekle ve sözleşmeye dayalı olarak destekleniyor.
DESTEK SÖZLEŞMESİ BİLET TARİFESİNİ DE BAĞLIYOR
Bakanlık ile TCDD Taşımacılık arasında imzalanan kamu hizmeti yükümlülüğü sözleşmesi, desteğin nasıl hesaplanacağını ayrıntılı biçimde tanımlıyor. Bakanlığın ödediği kamu hizmet bedeli, trenin işletme maliyetine makul kârın eklenmesi ve bilet gelirlerinin düşülmesiyle bulunuyor.
İşletme maliyeti enerji, personel, bakım ve amortisman kalemlerinden oluşuyor. Makul kâr, tahmini maliyetin en fazla yüzde 10'u olarak sınırlandırılıyor.
Sözleşme, kapsamdaki hatlarda uygulanacak azami bilet tarifelerini de ekinde belirliyor. Söz konusu tarifeler, İdarenin onayı olmadan değiştirilemiyor. Sözleşme ayrıca düzenli sefer yükümlülüğü getiriyor, gecikme ve iptallerde ceza öngörüyor.
Listeden çıkan bir hat, söz konusu sözleşmenin kapsamı dışında kalıyor. Hattın bilet tarifesi, sefer sayısı ve destek ödemesi artık kamu hizmeti yükümlülüğü sözleşmesiyle belirlenmiyor.
MEVZUAT İŞ EKSİLİŞİNİ ESAS ALIYOR
Mevzuata göre kamu hizmeti sözleşmesi sürerken bir hattın Cumhurbaşkanı Kararı ile listeden çıkarılması halinde, ilgili sözleşmede iş eksilişine gidilmesi esas alınıyor. Sözleşme metninde iş eksilişi, sefer kaldırma ve vagon eksiltme gibi hizmet kapsamının daraltılması olarak tanımlanıyor.
Karar metninde değişikliğin gerekçesine yer verilmedi. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından konuya ilişkin ayrı bir açıklama yapılmadı.
13 ANA HATTIN TAMAMI LİSTEDE KALDI
Konvansiyonel hatlarda değişiklik yapılmadı. Önceki listede yer alan 13 ana hattın tamamı yeni kararda da korundu.
Listedeki ana hatlar Ankara-Basmane, Ankara-Halkalı, Ankara-Kars, Ankara-Kurtalan, Ankara-Malatya, Ankara-Tatvan, Basmane-Eskişehir, Denizli-Eskişehir, Elazığ-Adana, Isparta-Basmane, Konya-Adana, Konya-Basmane ve Sivas-Samsun olarak sıralandı.
Ana hatların altısı Ankara çıkışlı. Konya iki ana hatta başlangıç noktası, Eskişehir ise iki ana hatta varış noktası olarak listede bulunuyor.
BÖLGESEL HATLARDA TEK DEĞİŞİKLİK GAZİANTEP'TE YAPILDI
Bölgesel hatların sayısı 34'te kaldı. Listedeki tek değişiklik Gaziantep'te gerçekleşti. Gaziantep-Nizip hattının yerini Gaziantep-Karkamış hattı aldı. Karkamış, Nizip'in ötesinde Suriye sınırında yer alan ilçe, yeni düzenlemeyle kamu hizmeti kapsamındaki güzergâh uzatılmış oldu.
Yeni liste böylece 13 ana hat ve 34 bölgesel hat olmak üzere toplam 47 hattan oluştu.
YHT AĞI 17 YILDA 106 MİLYON YOLCU TAŞIDI
Kararın kapsadığı yüksek hızlı tren ağı 2009'da Ankara-Eskişehir hattıyla hizmete girdi. Ağın en son açılan hattı olan Ankara-Sivas ise 26 Nisan 2023'te yolcu taşımaya başladı.
Ağ, 17 yıllık işletme süresinde 106 milyondan fazla yolcu taşıdı. YHT seferleri doğrudan 11 şehre hizmet verirken entegre bağlantılarla toplam 20 ile ulaşıyor.
