Ankara'nın yemek kimliği olmadığı fikri yaygın, ama Türk Patent ve Marka Kurumu'nun kayıtları başka bir şey söylüyor. Başkent 2021 sonunda tek yılda 10 yeni tescille coğrafi işaretli ürün sayısını 14'ten 24'e çıkardı. Listenin en eskisi 2007'de tescillenen Kalecik Karası üzümü, en yenilerinden biri Şereflikoçhisar tahinli pidesi.
Yemek tarafında en bilinen dördü aynı yıl, 2017'de tescil aldı. Tescil belgesi her ürün için hammaddeyi, pişirme yöntemini ve üretim bölgesini yazıyor, kurala uymayan ürün o adı kullanamıyor, denetimi Ankara Ticaret Odası ve ilgili belediyeler yapıyor.
Başkentin listesi yalnızca yemekten oluşmuyor. Çubuk agat taşı, Gölbaşı sevgi çiçeği, Nallıhan iğne oyası ve Ankara tiftiği de aynı korumanın altında, ancak sofraya gelen ürünler sayının yarısından fazlasını oluşturuyor.
Tescilde ne yazıyor?
Ankara döneri, Ankara simidi, Ankara tava ve Çubuk turşusuyla birlikte listede Beypazarı kurusu (2013), Kızılcahamam bazlaması (2018), Ankara erkeç pastırması (2019) ve Çamlıdere höşmerimi de bulunuyor. Ankara Ticaret Odası'nın bal, tiftik, andezit taşı ve aspir için başvuruları sürüyor.
Ankara döneri tescilinde kuzu etinin yaprak yaprak dizilmesi ve kendi yağında pişmesi şart koşuluyor, kıyma karışımı bu adı taşıyamıyor. Ankara tava ise kuzu eti ile şehriyenin fırında bir arada pişirildiği, başkentin düğün ve mevlit sofralarından çıkan yemek.
Beypazarı kurusu iki kez fırınlanan ve haftalarca bayatlamayan bir ekmek, ilçe ekonomisinin bir ayağı. Kızılcahamam bazlaması sac üzerinde, Ankara simidi ise pekmezle kaplanıp susama batırılarak yapılıyor, İstanbul simidinden inceliği ve çıtırlığıyla ayrılıyor. Kalecik Karası, Anadolu'nun en eski üzüm türlerinden, Kızılırmak kıyısında yetişiyor ve Türkiye'nin coğrafi işaretli ilk üzümlerinden biri.
Türkiye listesinde durum ne?
Dünyanın en büyük yemek kılavuzu TasteAtlas'ın 12 Mayıs'ta güncellediği Türkiye listesinin ilk beşinde kalamar tava, cağ kebabı, Antakya künefesi, beyran çorbası ve Afyon sucuğu var. İlk 20'ye Erzurum, Hatay, Gaziantep, Afyon, Mersin ve Konya'dan yemekler girdi, Ankara'nın tescilli ürünleri bu turda ilk 20'nin dışında kaldı.
TasteAtlas sıralamayı uzman jürisiyle değil kullanıcı oylarıyla yapıyor. Platform 2015'te Hırvatistan'da kuruldu, bugün 10 binden fazla yerel yemeği listeliyor ve Türkiye sıralaması her yıl mayısta yenileniyor. Bir yemeğin puanı kaç kişinin oyladığına ve kaç şehirde servis edildiğine bağlı, cağ kebabı Erzurum'dan çıkıp zincir restoranlara girdiği için üst sıralara tırmandı.
Döner TasteAtlas'ın dünya sıralamalarında Türk mutfağını en çok temsil eden yemek, ancak platform döneri genel olarak Türkiye'ye yazıyor, "Ankara döneri" ayrı başlık olarak oylanmıyor. Simit de aynı şekilde İstanbul sokak lezzeti olarak listeleniyor.
Tescilden sonraki adım
Coğrafi işaret üreticiyi ve adı koruyor, yemeği tanıtmak ayrı bir iş. Gaziantep'in 2015'te UNESCO Gastronomi Şehri unvanı almasının ardından şehrin yemekleri uluslararası listelerde üst sıralara çıktı. Ankara Ticaret Odası benzer bir görünürlük için coğrafi işaretli ürünler köyü projesini gündeme getirdi.
Odaya göre Türkiye'de tescil bekleyen yaklaşık 2 bin ürün var ve bunların ekonomik potansiyeli 20 milyar dolar.
Ankara'nın 24 ürünü bu havuzun şimdiden tescillenmiş kısmında.
TasteAtlas'ta Ankara tava ve Beypazarı kurusunun sayfası açık. Bir sonraki listede yer almaları oy sayısına bağlı, Ankara'da lokantaların ve belediyelerin bu sayfaları tanıtması diğer şehirlerde sonuç vermiş bir yöntem.
Ankara'ya gelen bir ziyaretçinin tescilli ürünleri tek günde tatması mümkün. Ulus'ta Ankara tava ve döner, Hamamönü'nde simit ve höşmerim, Beypazarı'nda kuru ekmek, Kalecik'te üzüm ve peynir aynı rotanın durakları.
