Azerbaycan’da 27 Eylül Anma Günü dolayısıyla, 2020’de başlayan Karabağ Savaşı’nda hayatını kaybedenler anılıyor. Altı yıl önce bugün başlayan çatışmalar 44 gün sürdü ve 10 Kasım’da imzalanan bildiriyle durdu. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in daha sonra imzaladığı kararla savaşın başladığı 27 Eylül, her yıl Anma Günü olarak kabul edildi.
KARABAĞ’DA 44 GÜN SÜRECEK SAVAŞ BAŞLADI
Azerbaycan ile Ermenistan arasında Karabağ nedeniyle uzun yıllardır devam eden anlaşmazlık, 27 Eylül 2020’de geniş çaplı çatışmaya dönüştü. Azerbaycan yönetimi, başlattığı askerî harekâtı işgal altındaki topraklarını geri almaya yönelik bir karşı taarruz olarak duyurdu. Çatışmalar kısa sürede farklı yönlere yayıldı; Karabağ ve çevresindeki yerleşim yerleri savaşın merkezine yerleşti.
Savaş, Karabağ’dan yıllar önce ayrılmak zorunda kalan Azerbaycanlı ailelerin durumunu da yeniden gündeme getirdi. Cephedeki gelişmeler yakından takip edilirken çatışmaların bölgedeki insanların yaşamına etkisi büyüdü. Azerbaycan’da “Vatan Muharebesi” adıyla anılan bu 44 günlük dönem, ülkenin yakın tarihindeki en belirleyici olaylardan biri oldu.
ŞUŞA’DAKİ GELİŞMENİN ARDINDAN BİLDİRİ İMZALANDI
Azerbaycan ordusu, savaş sırasında Karabağ ve çevresinde çok sayıda yerleşim yerinde kontrol sağladı. Kasım ayına gelindiğinde Şuşa’nın Azerbaycan’ın kontrolüne geçmesi, savaşın son safhasındaki en kritik gelişmelerden biri olarak öne çıktı. Şuşa’nın ardından çatışmaları durduracak bir bildirinin imzalanması için süreç hızlandı.
Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya liderlerinin imzaladığı 10 Kasım 2020 tarihli bildiri ile 44 günlük savaş sona erdi. Bildiride, Ağdam, Kelbecer ve Laçın’ın belirlenen tarihlerde Azerbaycan’a devredilmesi de yer aldı. Savaşın askerî ve siyasi sonuçları bölgedeki durumu değiştirdi; ancak çatışmalarda hayatını kaybedenlerin aileleri için geride kalan kayıplar, sonraki yıllarda da anmaların merkezinde kaldı.
27 EYLÜL RESMÎ OLARAK ANMA GÜNÜ İLAN EDİLDİ
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 2 Aralık 2020’de imzaladığı kararnameyle her yıl 27 Eylül’ün Anma Günü olarak kabul edilmesini kararlaştırdı. Kararnamede, Azerbaycan’ın toprak bütünlüğü için savaşırken hayatını kaybeden askerlerin anısına saygı gösterilmesi vurgulandı. Böylece savaşın başladığı gün, ülkenin resmî takviminde kayıpların anıldığı bir tarihe dönüştü.
Bu nedenle 27 Eylül, Azerbaycan’da savaşın askerî sonuçlarının kutlandığı bir gün olarak değil, yaşamını yitirenlerin hatırlandığı gün olarak yer alıyor. Altıncı yıl dönümünde de tarihî olayların anlatımına anma mesajları eşlik ediyor.
ANMA GÜNÜ VE ZAFER GÜNÜ AYRI TARİHLERDE
Azerbaycan’ın resmî takviminde 27 Eylül Anma Günü, 8 Kasım ise Zafer Günü olarak yer alıyor. 8 Kasım, Şuşa’nın Azerbaycan’ın kontrolüne geçtiği tarih dolayısıyla kutlanıyor. İki günün farklı biçimde adlandırılması, savaşın hem kazanılan askerî sonuç hem de verilen kayıplar üzerinden hatırlandığını gösteriyor.
Bugün yapılan anmalarda bu ayrım öne çıkıyor. 27 Eylül’ün altıncı yılında Azerbaycan’da savaşın seyri yeniden anlatılırken hayatını kaybedenlerin hatırası da gündeme taşınıyor. Zafer Günü’nde öne çıkan kutlama dili, 27 Eylül’de yerini kayıpları anmaya bırakıyor.
SAVAŞTAN SONRA KARABAĞ’DA NELER DEĞİŞTİ?
2020’deki savaşın ardından Karabağ’daki gelişmeler devam etti. Azerbaycan’ın Eylül 2023’te bölgede düzenlediği askerî operasyon sonrasında Karabağ üzerindeki kontrolü genişledi. Sonraki dönemde ise bölgenin yeniden inşası, altyapı çalışmaları ve yıllar önce evlerinden ayrılan kişilerin dönüşü daha fazla gündeme geldi.
Bu gelişmeler, 27 Eylül’ün Azerbaycan için taşıdığı önemi ortadan kaldırmadı. Aradan altı yıl geçmesine rağmen savaşın başlangıcı, ülkenin yakın tarihinde belirleyici bir tarih olarak görülüyor. Bugün anılanlar ise yalnızca 44 günün sonunda yaşananlar değil; o sonuca ulaşılana kadar hayatını kaybeden insanlar ve geride bıraktıkları aileler.
