Canlıların büyümesi, gelişmesi ve çoğalması için vazgeçilmez olan azot, doğada serbest halde doğrudan kullanılamaz. Bu nedenle azotun, canlıların faydalanabileceği formlara dönüşmesini sağlayan doğal bir sistem bulunur. Bu sistem, ekosistemlerin dengesini koruyan azot döngüsü olarak adlandırılır.
AZOT DÖNGÜSÜ NEDİR?
Azot döngüsü, atmosferde bulunan azot gazının toprak, su ve canlılar arasında farklı kimyasal formlara dönüşerek dolaşmasını ifade eder. Bu döngü sayesinde azot, bitkiler tarafından alınabilir hale gelir, besin zinciri yoluyla canlılara aktarılır ve tekrar atmosfere geri döner. Döngü; azot bağlanması, nitrifikasyon, asimilasyon ve denitrifikasyon gibi aşamalardan oluşur.
AZOT NASIL OLUŞUR?
Azot, atmosferde büyük oranda azot gazı (N₂) şeklinde bulunur. Bu gaz doğada kendiliğinden oluşmuş olup, dünya atmosferinin yaklaşık yüzde 78’ini oluşturur. Ancak bu form, bitkiler ve hayvanlar tarafından doğrudan kullanılamaz. Azotun biyolojik olarak kullanılabilir hale gelmesi için bakteriler, şimşekler ve bazı endüstriyel süreçler devreye girer.
DENİTRİFİKASYON NEDİR?
Denitrifikasyon, topraktaki nitrat ve nitritlerin bazı bakteriler tarafından azot gazına dönüştürülerek tekrar atmosfere verilmesi sürecidir. Bu olay genellikle oksijenin sınırlı olduğu, suya doygun topraklarda gerçekleşir. Denitrifikasyon, azot döngüsünün son aşamalarından biri olarak kabul edilir.
AZOT DÖNGÜSÜ NE İŞE YARAR?
Azot döngüsü, bitkilerin protein ve nükleik asit sentezi için ihtiyaç duyduğu azotu sağlar. Tarımsal üretimin devamlılığı, toprak verimliliği ve ekosistem dengesinin korunması bu döngüye bağlıdır. Aynı zamanda azotun aşırı birikimini önleyerek çevresel dengeyi korur.
AZOT DÖNGÜSÜ NASIL AÇIĞA ÇIKARILIR?
Azot döngüsü; toprakta ve suda yaşayan mikroorganizmaların faaliyetleriyle doğal olarak gerçekleşir. Azot bağlayan bakteriler, atmosferdeki azotu amonyağa çevirirken, nitrifikasyon bakterileri bu bileşikleri nitrat formuna dönüştürür. Denitrifikasyon bakterileri ise azotu yeniden atmosfere kazandırır.
AZOT DÖNGÜSÜ BOZULURSA NE OLUR?
Azot döngüsünün bozulması, toprak verimliliğinin azalmasına ve su kaynaklarında kirliliğe yol açabilir. Aşırı gübre kullanımı sonucu nitratların suya karışması, ekosistemlerde oksijen azalmasına ve canlı kayıplarına neden olabilir. Bu durum tarımsal üretimi ve doğal yaşamı doğrudan etkiler.
DENİTRİFİKASYON AZOT MİKTARINI ARTTIRIR MI?
Denitrifikasyon, topraktaki kullanılabilir azot miktarını artırmaz. Aksine, bitkilerin kullanabildiği nitrat formundaki azotu gaz haline dönüştürerek atmosferine geri verir. Bu nedenle denitrifikasyon, topraktaki biyolojik olarak kullanılabilir azot miktarını azaltan bir süreçtir.
