Günlük yaşamda pek çok kişi, yaptığı bir işlemin veya davranışın hukuki sonuçlarını bilmediğini söyleyerek sorumluluktan kaçınabileceğini düşünüyor. Ancak hukuk sisteminde bilgisizlik, genel kural olarak kişiyi yükümlülüklerinden muaf tutan bir gerekçe kabul edilmiyor. Özellikle sosyal medya paylaşımları, imzalanan sözleşmeler ve borç ilişkilerinde kişilerin gerekli özeni göstermesi önem taşıyor.
Avukat Dilara Taştekin, hukuki sorumluluk karşısında bilgisizliğin her zaman geçerli bir mazeret oluşturmadığına dikkat çekti. Taştekin'e göre değerlendirmede kişinin hangi koşullarda hareket ettiği, yanılgının niteliği ve ilgili hukuki düzenlemenin özellikleri belirleyici olabiliyor.
HUKUKTA “BİLMİYORDUM” DEMEK NEDEN YETERLİ DEĞİL?
Yürürlükteki kanunları bilmediğini ileri sürmek, genel olarak kişilerin hukuki sorumluluktan kaçınmasını sağlamıyor. Bir davranışın yasak olduğunu veya belirli bir yükümlülük doğurduğunu bilmemek, tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmıyor.
Kişilerin gerçekleştirdikleri işlemlerin sonuçlarını araştırması ve gerekli özeni göstermesi bekleniyor. Bu nedenle hukuki bir yükümlülüğün farkında olmamak, her olayda geçerli bir savunma olarak değerlendirilmiyor. Ancak sorumluluğun kapsamı belirlenirken olayın özelliklerinin ayrıca incelenmesi gerekiyor.
SOSYAL MEDYADA İZİNSİZ PAYLAŞIM YAPANLAR DİKKAT
Bilgisizlik savunmasının gündeme gelebildiği alanlardan biri de sosyal medya kullanımı. Başkasına ait fotoğraf, video veya yazılı içeriği izin almadan paylaşan bir kişinin telif hakkı kurallarını bilmediğini söylemesi, tek başına hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor.
Paylaşılan içeriğin kime ait olduğu ve kullanımına izin verilip verilmediği gibi unsurlar önem taşıyor. Kullanıcıların internette gördükleri her içeriği serbestçe paylaşabilecekleri düşüncesiyle hareket etmemesi gerekiyor. İçeriğin sosyal medyada herkese açık olması da izinsiz kullanımın otomatik olarak hukuka uygun hale geldiği anlamına gelmiyor.
SÖZLEŞMEYİ OKUMADAN İMZALAMAK MAZERET SAYILIR MI?
Sözleşmelerde de bilgisizlik savunması her zaman kişiyi korumuyor. İmzalanan belgenin okunmaması veya hukuki sonuçlarının araştırılmaması, doğabilecek yükümlülüklerden kaçınmak için tek başına yeterli bir gerekçe oluşturmuyor.
Sözleşmeler, taraflar açısından çeşitli hak ve yükümlülükler doğurabiliyor. Bu nedenle imza atmadan önce metnin dikkatlice incelenmesi, anlaşılmayan hükümlerin açıklığa kavuşturulması ve gerektiğinde hukuki destek alınması önem taşıyor. Borç ilişkileri ve tazminat sorumluluğu gibi özel hukuk alanlarında da bilgi eksikliğinin sonuçları ilgili hukuki kurallar çerçevesinde değerlendiriliyor.
KAÇINILMAZ HATA HANGİ DURUMLARDA ÖNEM KAZANIYOR?
Hukukta her yanılgı aynı şekilde ele alınmıyor. Kişinin içinde bulunduğu koşullar nedeniyle kaçınılmaz bir hataya düşmesi, sorumluluğun değerlendirilmesinde önem taşıyabiliyor. Özellikle ceza hukukunda düzenlenen kaçınılmaz hata hükümleri, bilgisizlik ile hukuki sorumluluk arasındaki ayrımın belirlenmesinde öne çıkıyor.
Burada önemli olan, kişinin yalnızca ilgili düzenlemeyi bilmediğini söylemesi değil, yanılgının niteliği ve içinde bulunulan koşulların birlikte değerlendirilmesi. Her olayın kendine özgü özellikleri bulunduğundan, bilgisizliğin hukuki sonuçları hakkında bütün durumlar için geçerli tek bir değerlendirme yapmak mümkün olmuyor.
Avukat Dilara Taştekin'in değerlendirmeleri, “Bilmiyordum” ifadesinin hukuki sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmadığını ortaya koyuyor. Sosyal medya paylaşımlarından sözleşmelere kadar günlük yaşamda karşılaşılan işlemlerde kişilerin hak ve yükümlülüklerini önceden araştırması, olası hukuki sorunların önüne geçilmesi açısından önem taşıyor.
