Dünyanın en büyük gıda tüketicilerinden Çin, tarımsal ürün tedarikini güvence altına almak için hem üretim politikalarını hem de uluslararası taşımacılık ağlarını yeniden şekillendiriyor. İthalat yaptığı ülkeleri çeşitlendirmeyi ve olası krizlerde sevkiyatın kesintiye uğramasını önlemeyi hedefleyen Pekin yönetiminin planlarında, Türkiye üzerinden Avrupa’ya uzanan Orta Koridor da önem kazanıyor.
Nüfus büyüklüğü, değişen tüketim alışkanlıkları ve küresel ticarette yaşanan gerilimler, Çin’in gıda güvenliğini ekonomik ve stratejik bir mesele olarak ele almasına neden oluyor. Bu doğrultuda ülke, temel ürünlerde yerli üretimi korurken dışarıdan satın aldığı tarımsal ürünler için yeni tedarik kaynakları ve taşıma güzergâhları arıyor.
TARIMSAL ÜRETİMDE KAPASİTE BASKISI
Çin, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 17’sini barındırmasına karşın küresel işlenebilir tarım arazilerinin yaklaşık yüzde 8’ine sahip. Dağlık ve çöl alanlarının geniş yer kaplaması, su kaynaklarının ülke genelinde eşit dağılmaması ve tarım arazileri üzerindeki baskı, üretim kapasitesini sınırlandıran başlıca unsurlar arasında bulunuyor.
Bu koşullar altında Pekin, özellikle pirinç gibi temel gıda ürünlerinde yerli üretimin devamlılığını sağlamaya çalışıyor. Tüketimin büyük bölümünü iç üretimle karşılayan Çin’de yaşlanan çiftçi nüfusu, kuraklık riski ve tarım alanlarının yoğun kullanımı ise uzun vadeli endişeler yaratıyor. Verimliliği artırmak için yeni tohum teknolojileri ve modern tarım uygulamaları öne çıkıyor.
SOYA İTHALATINDA BREZİLYA ÖNE ÇIKTI
Çin’de kentleşme ve gelir düzeyindeki artış, gıda tüketimini de dönüştürüyor. Özellikle et tüketiminin yükselmesi, hayvancılıkta kullanılan yem hammaddelerine olan ihtiyacı artırıyor. Soya fasulyesi, bu alandaki temel girdilerden biri olarak ülkenin ithalatında önemli bir yer tutuyor.
Yıllık soya fasulyesi ithalatı 100 milyon tonu aşan Çin, uzun süre bu ürünün önemli bölümünü ABD’den temin etti. Ancak iki ülke arasında yaşanan ticaret gerilimleri ve karşılıklı gümrük tarifeleri, tedarik zincirlerinin yeniden şekillenmesine yol açtı.
Bu süreçte Brezilya, Çin’in soya fasulyesi alımlarında öne çıkan ülkelerden biri haline geldi. Tedarik kaynaklarının çeşitlendirilmesi, Pekin’in yalnızca ticari maliyetleri değil, uluslararası siyasi gelişmelerden kaynaklanabilecek riskleri de hesaba kattığını gösteriyor.
DENİZ YOLLARINA BAĞIMLILIĞI AZALTMAK İSTİYOR
Çin’in planında ürünlerin hangi ülkelerden alınacağı kadar, bu ürünlerin hangi güzergâhlardan taşınacağı da belirleyici rol oynuyor. Brezilya ile Asya arasındaki deniz ticaretinde Malakka Boğazı önemli geçiş noktalarından biri olarak öne çıkarken, bu hattın olası bir bölgesel gerilim nedeniyle aksaması Pekin açısından risk oluşturuyor.
Çin, deniz taşımacılığında belirli geçiş noktalarına olan bağımlılığını azaltmak amacıyla alternatif ulaşım projelerine yöneliyor. Güney Amerika’da Brezilya’nın tarım bölgelerini Peru’nun Pasifik kıyılarına bağlaması planlanan demiryolu ve liman projeleri de bu arayışın örnekleri arasında yer alıyor. Böylece tarımsal ürünlerin farklı güzergâhlardan Asya pazarlarına ulaştırılabilmesi amaçlanıyor.
TÜRKİYE’NİN YER ALDIĞI ORTA KORİDOR ÖNE ÇIKIYOR
Çin’in alternatif taşıma yollarına yönelik arayışı, Orta Asya ve Hazar Denizi çevresindeki lojistik bağlantıların önemini de artırıyor. Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında geleneksel ticaret güzergâhlarına ilişkin risklerin daha fazla gündeme gelmesi, kara taşımacılığına ve farklı geçiş hatlarına ilgiyi güçlendirdi.
Bu tabloda Kazakistan, Çin’in tarımsal ürün tedarikinde öne çıkan ortaklardan biri olarak dikkat çekiyor. Ülkenin ayçiçek yağı üretimini artırması, Çin pazarındaki konumunu güçlendirirken Çin-Kazakistan sınırındaki Dostık lojistik merkezi de iki ülke arasındaki ticarette önemli bir bağlantı noktası olarak kullanılıyor.
Orta Koridor, Çin’den başlayarak Orta Asya, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaşan bir ticaret güzergâhı sunuyor. Rusya üzerinden geçen kuzey hatlarına alternatif oluşturan bu rota, yüklerin farklı ulaşım ağları üzerinden taşınabilmesi açısından stratejik değer taşıyor.
Türkiye’nin bu güzergâhta bulunması, ülkenin Asya ile Avrupa arasındaki lojistik bağlantılardaki konumunu gündeme getiriyor. Bununla birlikte Çin’in gıda tedarikini çeşitlendirmek amacıyla yürüttüğü yatırımların, Türkiye üzerinden taşınan tarım ürünlerinin hacmini ne ölçüde artıracağı henüz kesinlik kazanmış değil.
ÇİN’İN HEDEFİ TEDARİK ZİNCİRİNİ GÜVENCEYE ALMAK
Pekin yönetimi, uluslararası lojistik yatırımlarının yanı sıra ülke içindeki stratejik gıda stoklarını da güçlendirmeye çalışıyor. Tahıl, pirinç ve et ürünlerine yönelik rezervler, olası tedarik kesintilerine karşı koruyucu bir unsur olarak değerlendiriliyor.
Çin’in yaklaşımı üç temel hedef etrafında şekilleniyor: temel gıdalarda yerli üretimi sürdürmek, ithalatta tek bir ülkeye bağımlılığı azaltmak ve ürünlerin ülkeye ulaşmasını sağlayan güzergâhları çeşitlendirmek.
Bu hedeflerin Kuşak ve Yol Girişimi kapsamındaki altyapı yatırımlarıyla kesişmesi, gıda güvenliğinin artık yalnızca tarımsal üretimle sınırlı olmadığını ortaya koyuyor. Çin, tedarik zincirlerini güçlendirmeye çalışırken Türkiye’nin de içinde bulunduğu Orta Koridor, uluslararası ticarette alternatif güzergâh arayışlarının önemli başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.
