Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin ilk yıllarında askeri teşkilatlanmanın yönetiminden sorumlu olan Erkân-ı Harbiye Vekâleti, devletin savunma ve savaş organizasyonunda merkezi bir rol üstlendi. Askeri kararların alınması, ordunun sevk ve idaresi ile ilgili düzenlemeler bu yapı üzerinden yürütüldü. Kuruluşu, görev alanı, kaldırılış süreci ve yerine kurulan yeni kurum, Türk askeri yönetim tarihinin önemli aşamalarından biri olarak kayıtlara geçti.
ERKÂN-I HARBİYE VEKÂLETİ NEDİR?
Erkân-ı Harbiye Vekâleti, Osmanlı Devleti’nde modern ordu yapılanması çerçevesinde oluşturulan ve askeri işlerden sorumlu olan bir yönetim birimidir. “Erkân-ı Harbiye” ifadesi, genelkurmay anlamına gelirken, vekâlet yapısı ise bakanlık seviyesinde faaliyet gösterdi. Kurum, ordunun planlanması, savaş hazırlıkları, askerî personel düzenlemeleri ve stratejik kararların alınmasında yetkili oldu. Osmanlı’nın son yıllarında etkinliğini artıran yapı, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin kurulmasının ardından da bir süre görevini sürdürdü.
ERKÂN-I HARBİYE VEKÂLETİ HANGİ DÖNEMDE FAALİYET GÖSTERDİ?
Erkân-ı Harbiye Vekâleti, Osmanlı Devleti’nde II. Mahmud döneminde başlayan askeri reform sürecinin devamı olarak şekillendi. Kurum, özellikle II. Abdülhamid ve sonrasında İttihat ve Terakki dönemlerinde etkin bir yapıya kavuştu. Osmanlı Devleti’nin sona ermesinin ardından, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti döneminde de Erkân-ı Harbiye Vekâleti adıyla faaliyet göstermeye devam etti. Bu süreçte Kurtuluş Savaşı’nın askeri sevk ve idaresinde önemli görevler üstlendi.
ERKÂN-I HARBİYE VEKÂLETİ NEDEN KALDIRILDI?
Erkân-ı Harbiye Vekâleti, Cumhuriyet’in ilanından sonra devlet yönetiminde yapılan yeni düzenlemeler kapsamında kaldırıldı. Askeri ve siyasi yetkilerin birbirinden ayrılması amacıyla gerçekleştirilen bu değişiklikle, ordunun doğrudan hükümet içinde bir bakanlık tarafından yönetilmesi uygulamasına son verildi. 1924 yılında yapılan düzenleme ile askeri yapının siyaset dışı bir konuma getirilmesi hedeflendi ve bu kapsamda Erkân-ı Harbiye Vekâleti lağvedildi.
ERKÂN-I HARBİYE VEKÂLETİ YERİNE NE KURULDU?
Erkân-ı Harbiye Vekâleti’nin kaldırılmasının ardından, askeri yönetim Genelkurmay Başkanlığı çatısı altında yeniden düzenlendi. Kurulan Genelkurmay Başkanlığı, doğrudan Cumhurbaşkanına bağlı bir kurum olarak yapılandırıldı. Bu yeni sistemle birlikte ordunun sevk ve idaresi siyasi otoriteden ayrı bir kurumsal yapıya kavuşturuldu ve askeri komuta zinciri yeniden şekillendirildi.