Evlenen kadınların nüfus kaydının eşinin hanesine taşınmasını öngören düzenlemeye ilişkin uzun süredir devam eden hukuki tartışmada Anayasa Mahkemesi kararını verdi. Yüksek Mahkeme, Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun ilgili hükmünün Anayasa’ya aykırı olmadığına hükmetti.
Karar, İstanbul 14. Asliye Hukuk Mahkemesinin başvurusu üzerine yapılan inceleme sonucunda alındı. AYM’nin kararı Resmi Gazete’de yayımlandı.
DÜZENLEME NEDEN AYM’YE TAŞINDI?
İstanbul 14. Asliye Hukuk Mahkemesi, baktığı bir davada Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 23. maddesinde yer alan, evlenen kadının kaydının kocasının hanesine taşınmasını öngören hükmün Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmesi talebiyle AYM’ye başvurdu.
İtiraz konusu düzenlemede, evlenen kadının kaydının kocasının hanesine taşınması, kocanın ölümü halinde ise kadının yeniden evlenmediği sürece ölen kocasının aile kütüğünde kalması düzenleniyor. Kadına, dilerse babasının kütüğüne dönme imkanı da tanınıyor.
KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİ TARTIŞMASI GÜNDEME GELDİ
Başvuruda, düzenlemenin kadın ve erkek arasındaki eşitlik ilkesi açısından sorun oluşturduğu savunuldu.
Kadının evlenmeden önce baba hanesinde kayıtlı olduğu, evlilik sonrasında ise kaydının erkek eşin hanesine taşındığı belirtilerek bu uygulamanın kadın aleyhine cinsiyete dayalı farklı muamele oluşturduğu ileri sürüldü.
Ayrıca nüfus kayıt sisteminde kocanın hanesinin esas alınmasının meşru bir amaca dayanmadığı ve uygulamanın eşler arasındaki eşitlik ilkesiyle bağdaşmadığı iddia edildi.
AYM İPTAL TALEBİNİ REDDETTİ
Anayasa Mahkemesi ise yaptığı incelemenin ardından iptal talebini oy çokluğuyla reddetti.
AYM kararında, nüfus kütüğünün idare bünyesinde tutulan teknik bir kayıt sistemi olduğuna dikkat çekildi. Kadının kaydının kocasının hanesine taşınmasının, kadının hukuki statüsü veya somut bir menfaati üzerinde doğrudan ve belirleyici bir etki oluşturmadığı değerlendirildi.
Bu nedenle düzenlemenin Anayasa’nın hukuk devleti, eşitlik, kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile ailenin korunmasına ilişkin hükümlerine aykırı olmadığı sonucuna varıldı.
5 AYM ÜYESİ KARARA KATILMADI
Kararın dikkat çeken bölümünü ise karşı oylar oluşturdu. AYM’nin 5 üyesi, söz konusu düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği görüşünü savundu.
Karşı oy gerekçelerinde, nüfus kayıt sisteminin aile bağlarını göstermesinin mümkün olduğu ancak bunun yapılırken kadının erkek eşin hanesine bağlı bir kayıt unsuruna dönüştürülmemesi gerektiği belirtildi.
Söz konusu üyeler, düzenlemenin insan onuru ve eşitlik ilkeleriyle bağdaşmadığı değerlendirmesinde bulundu.
KARŞI OYLARDA EŞLER ARASINDA EŞİTLİK VURGUSU YAPILDI
Karşı oy gerekçelerinde, düzenlemenin evlilik birliği içerisinde hukuki açıdan aynı durumda bulunan kadın ve erkek arasında cinsiyete dayalı farklı bir uygulama oluşturduğu savunuldu.
Kadının bağımsız bir birey olarak değil, erkek eşin hanesine bağlı şekilde konumlandırıldığı belirtilirken, bunun eşler arasındaki eşitliğe dayalı anayasal aile anlayışını zedelediği görüşü dile getirildi.
Diğer karşı oy gerekçesinde de düzenlemenin kadın aleyhine sonuç doğurduğu ve Anayasa’nın kanun önünde eşitlik ile ailenin korunmasına ilişkin maddelerine aykırı olduğu ifade edildi.
AYM KARARI TARTIŞMALARI YENİDEN GÜNDEME TAŞIDI
AYM’nin verdiği karar, evlilik sonrası nüfus kaydının hangi hanede tutulacağına ilişkin hukuki tartışmayı yeni bir aşamaya taşıdı.
Mahkemenin çoğunluk kararıyla mevcut düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olmadığı sonucuna varılırken, 5 üyenin karşı oy kullanması ise konuya ilişkin farklı anayasal değerlendirmelerin bulunduğunu ortaya koydu.
Kararla birlikte evlenen kadınların nüfus kaydının eşinin hanesine taşınmasını öngören mevcut hüküm yürürlükteki haliyle korunmuş oldu.
