Ankara’nın Haymana ilçesine bağlı Evliyafakı Köyü, sıradan bir Anadolu köyünden çok daha fazlasını barındırıyor. Burası, Sakarya Meydan Muharebesi’nin en şiddetli çatışmalarına sahne olan bölgelerden biri. 23 Ağustos 1921’de başlayan ve 22 gün 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi, Milli Mücadele’nin kaderini değiştiren en önemli savaşlardan biri olarak tarihe geçti. O büyük mücadelenin izleri ise bugün hâlâ Evliyafakı’nda yaşamaya devam ediyor. Köyde yaklaşık 600 şehidin yattığı belirtiliyor. Üstelik şehit mezarları yalnızca köyün belirli bir bölümünde değil. Bazı mezarlar evlerin bahçelerinde, bazıları tarlalarda bulunuyor. Köylüler, günlük hayatlarını yüzlerce şehidin hatırası arasında sürdürüyor.
EVLERİN BAHÇELERİNDE BİLE ŞEHİT MEZARLARI VAR
Savaşın üzerinden 105 yıl geçmesine rağmen köyde geçmişin izleri silinmiş değil. Evliyafakı sakinleri, bahçe ve tarla çalışmalarında zaman zaman şehit mezarlarıyla karşılaştıklarını anlatıyor. Bazı mezarlar ise yıllardır ailelerin koruması altında. Köy sakinlerinden Ekrem Koçak’ın da evinin avlusunda bir şehit mezarı bulunuyor. Koçak, şehit mezarlarının köylüler için yalnızca tarihi bir değer olmadığını, aynı zamanda korunması gereken kutsal bir emanet olduğunu belirtiyor.
“BİZ ONLARIN SAYESİNDE AYAKTA DURUYORUZ”
Evinin avlusundaki şehit mezarını yıllardır koruduklarını anlatan Ekrem Koçak, yaşadıkları toprakların bedelinin unutulmaması gerektiğini belirterek, “Biz onların sayesinde şu anda ayakta duruyoruz. Mekanları cennet olsun, nur içinde yatsınlar. Şehitlerimizi isteseler de vermeyiz” ifadesini kullandı. Koçak, geçmişte devlet tarafından mezarların başka bir yere taşınmasının istendiğini ancak babasının buna karşı çıktığını söyledi. Babasının, “Şehitlerimiz bizi koruyor, biz onları koruyoruz. Biz kimseye vermeyiz, biz kendimiz onlara bakarız” dediğini aktaran Koçak, ailesinin şehit mezarlarını kendi imkanlarıyla koruduğunu ifade etti.
“ANNEM RÜYASINDA ŞEHİTLERLE KONUŞUYOR”
Koçak’ın anlattığı bir başka detay ise köyde şehitlere duyulan manevi bağın boyutunu ortaya koyuyor. Koçak, annesinin yıllardır şehitleri rüyasında gördüğünü belirterek şöyle konuştu:
“Annem devamlı şehitlerle konuşuyor. Rüyasında konuşuyor, gece konuşuyor, sabah konuşuyor. Annemin rüyasına ne olursa olsun geliyorlar, başka kimsenin rüyasına gelmiyorlar.”
Bu sözler, köylülerin şehit mezarlarına yalnızca tarihi bir miras olarak değil, nesilden nesile aktarılan manevi bir emanet olarak baktığını gösteriyor.
22 GÜN 22 GECE SÜREN SAVAŞIN İZLERİ
Evliyafakı Mahallesi Muhtarı Kemal Karaduman da köyün Sakarya Meydan Muharebesi açısından önemine dikkat çekiyor. Karaduman, savaşın bölgede son derece çetin geçtiğini belirterek, “Vücut vücuda çarpışmalar olmuş. Bu köy, savaşıyla anılan bir köydür” dedi. Köyün savaş sırasında cephe hattının önemli noktalarından biri olduğunu belirten Karaduman, Yunan birliklerinin bölgede uzun süre kaldığını anlattı.
“HATT-I MÜDAFAA YOKTUR, SATH-I MÜDAFAA VARDIR”
Karaduman, Mustafa Kemal Atatürk’ün Sakarya Meydan Muharebesi sırasında ortaya koyduğu savunma anlayışının köyün tarihindeki önemine de dikkat çekti. Atatürk’ün “Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır” sözünü hatırlatan Karaduman, Evliyafakı’nın savaşın izlerini taşıyan önemli noktalardan biri olduğunu ifade etti. Karaduman, Atatürk’ün köyde birçok anısının bulunduğunu belirterek, “Şehitlerimizle gurur duyuyoruz. Çünkü onlar bizim için canlarını verdi” diye konuştu.
YUNANİSTAN’DAN BİLE ZİYARETÇİLER GELİYOR
Evliyafakı’nın geçmişi yalnızca Türkiye’den gelen ziyaretçilerin değil, savaşın karşı tarafında yer alan ülkelerden gelenlerin de ilgisini çekiyor. Mahalle Muhtarı Kemal Karaduman, özellikle son dönemde Yunanistan’dan ziyaretçilerin köye geldiğini belirterek, bu yıl yaklaşık 20 Yunan ziyaretçinin bölgeyi ziyaret ettiğini söyledi. Bu ziyaretler, 1921’de yaşanan savaşın üzerinden bir asırdan fazla zaman geçmesine rağmen bölgenin tarihsel öneminin hâlâ canlı olduğunu ortaya koyuyor.
“SON KALE” HAYMANA
Sakarya Meydan Muharebesi, yalnızca askeri bir zafer olarak değil, Milli Mücadele’nin seyrini değiştiren tarihi bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor. Viyana bozgunuyla başlayan ve Osmanlı ordusunun yüzyıllar boyunca süren geri çekilişinin ardından Sakarya Zaferi, Türk ordusunun yeniden güç kazandığı kritik bir dönemi temsil ediyor. Bu nedenle Haymana da savaşın taşıdığı stratejik önem nedeniyle “Son Kale” olarak anılıyor. Evliyafakı ise bu büyük mücadelenin en ağır izlerini taşıyan yerleşimlerden biri olarak öne çıkıyor.
105 YILDIR ŞEHİTLERLE İÇ İÇE BİR HAYAT
Bugün köyde hayat devam ediyor. Çocuklar sokaklarda oynuyor, vatandaşlar tarlalarında çalışıyor, evlerin bacaları tütüyor. Ancak bu köyü diğerlerinden ayıran çok önemli bir gerçek var: Toprağın altında, bu ülkenin bağımsızlığı için hayatını kaybeden yüzlerce asker yatıyor. Kimi bir evin bahçesinde, kimi bir tarlanın kenarında, kimi ise yıllardır köylülerin koruduğu mezarlarda... Evliyafakı’nda yaşayanlar için bu mezarlar geçmişin sessiz tanıkları değil; bugünkü hayatın hangi bedeller ödenerek mümkün olduğunu hatırlatan emanetler. Ve aradan geçen 105 yıla rağmen köy, Sakarya Meydan Muharebesi’nin acısını ve zaferini aynı topraklarda yaşatmaya devam ediyor.
