Fransa’da geri dönüşüm kutularında toplanan plastik atıkların tamamının yeniden ürüne dönüştürülemediği belirtilirken, ülkede toplanan plastiklerin yalnızca yüzde 9’unun fiilen geri dönüştürülebildiği aktarıldı. Geri kalan plastiklerin bir bölümünün işlenmek üzere Malezya, Endonezya ve Vietnam gibi Güneydoğu Asya ülkelerine gönderildiği ifade edildi. Plastik atıkların ülke dışına çıkarılmasında tesis kapasitesi, işleme maliyetleri ve plastiklerin her geri dönüşüm işleminde yapısal özelliklerinin bir bölümünü kaybetmesi gibi nedenler öne çıkarken, geri dönüşüm kutusuna bırakılan bir pet şişenin yolculuğunun binlerce kilometre uzaktaki başka bir ülkede devam edebildiği bildirildi.
GERİ DÖNÜŞÜM KUTUSUNA ATILAN HER ŞİŞE YENİDEN ÜRÜNE DÖNÜŞMÜYOR
Plastik şişeler, ambalajlar ve farklı plastik ürünler kullanımın ardından ayrı toplanarak geri dönüşüm sistemine dahil ediliyor. Ancak geri dönüşüm kutusuna bırakılan her plastik ürünün aynı kalitede yeni bir ürüne dönüştürülmesi mümkün olmuyor.
Plastik malzemeler her geri dönüşüm işleminde bazı özelliklerini kaybedebiliyor. Bu durum, plastiğin aynı ürün olarak sürekli biçimde yeniden kullanılmasını sınırlıyor. Bu nedenle tüketicilerin düşündüğü “attım, geri dönüştü ve yeniden şişe oldu” şeklindeki süreç, her plastik ürün için aynı şekilde gerçekleşmiyor.
Plastiğin türü, ürünün temizliği, içerdiği katkı maddeleri ve geri dönüşüm tesislerinde kullanılan teknoloji, malzemenin yeniden kullanılabilir hale gelip gelemeyeceğini belirleyen unsurlar arasında yer alıyor.
FRANSA’DA TOPLANAN PLASTİKLER BAŞKA ÜLKELERE GÖNDERİLİYOR
Fransa’da toplanan plastik atıkların önemli bir bölümü ülke içerisindeki tesislerde işlenemiyor. Bu durumun nedenleri arasında yeterli işleme kapasitesinin bulunmaması ve plastiklerin ülke içinde geri dönüştürülmesinin yüksek maliyet oluşturması gösteriliyor.
Toplanan, ayrıştırılan ve preslenen plastiklerin bir bölümü bu nedenle Fransa dışındaki tesislere gönderiliyor. Plastik atıkların gönderildiği ülkeler arasında Malezya, Endonezya ve Vietnam bulunuyor.
Böylece Fransa’da bir tüketicinin geri dönüşüm kutusuna bıraktığı plastik şişe veya ambalaj, toplama ve ayrıştırma işlemlerinin ardından binlerce kilometre uzaktaki başka bir ülkenin atık işleme sistemine dahil olabiliyor.
ÇİN’İN KARARI PLASTİK ATIKLARIN ROTASINI DEĞİŞTİRDİ
Plastik atıkların Güneydoğu Asya ülkelerine yönelmesinde 2018 yılında yaşanan değişiklik de etkili oldu. Uzun yıllar boyunca dünyanın en büyük plastik atık ithalatçılarından biri olan Çin’in plastik atık ithalatını büyük ölçüde durdurmasının ardından birçok ülke yeni pazar ve işleme merkezi arayışına yöneldi.
Çin’e gönderilen plastik atıkların azalmasıyla birlikte Malezya, Endonezya ve Vietnam gibi ülkeler plastik atık ticaretinde daha fazla öne çıkmaya başladı.
Ancak plastik atıkların başka bir ülkeye gönderilmesi, söz konusu malzemenin tamamının geri dönüştürüldüğü anlamına gelmiyor. İhraç edilen plastiklerin yeniden işlenebilmesi için uygun tesis, teknoloji ve ayrıştırma sistemlerinin bulunması gerekiyor.
PLASTİKLERİN İŞLENME KOŞULLARI ÜLKELERE GÖRE DEĞİŞİYOR
Plastik atıkların gönderildiği ülkelerde geri dönüşüm ve atık işleme koşulları farklılık gösterebiliyor. Bazı tesislerde gelişmiş ayrıştırma ve geri kazanım sistemleri kullanılırken, bazı bölgelerde plastiklerin işlenme ve bertaraf yöntemleri farklı standartlarda uygulanabiliyor.
Bu nedenle Fransa’da geri dönüşüm kutusuna bırakılan bir plastik şişenin yolculuğu, ülke sınırları içerisinde tamamlanmayabiliyor. Toplanan plastikler ayrıştırıldıktan ve preslendikten sonra deniz veya kara yoluyla başka ülkelere taşınabiliyor.
Plastiğin nihai olarak yeniden hammaddeye dönüştürülmesi veya başka yöntemlerle işlenmesi, gönderildiği ülkedeki tesislerin kapasitesine ve kullanılan yönteme bağlı olarak değişebiliyor.
GERİ DÖNÜŞÜM SİSTEMİ TESİS KAPASİTESİYLE SINIRLANIYOR
Plastik geri dönüşümünde yaşanan sorunların yalnızca tüketicilerin atıkları doğru kutuya bırakmasıyla ilgili olmadığı belirtiliyor. Toplanan plastiklerin tamamının işlenebilmesi için yeterli tesis kapasitesi, gelişmiş ayrıştırma sistemleri ve ekonomik olarak uygulanabilir geri dönüşüm yöntemleri gerekiyor.
Fransa’da plastik atıkların tamamını işleyecek altyapının bulunmaması ve ülke içinde işleme maliyetlerinin yüksek olması, atıkların yurt dışına gönderilmesinin nedenleri arasında yer alıyor.
Plastik türlerinin birbirinden ayrılması, kirlenmiş ürünlerin temizlenmesi ve yeniden üretimde kullanılabilecek kaliteye getirilmesi de geri dönüşüm maliyetlerini artıran aşamalar arasında bulunuyor.
PLASTİKLERİN DAHA FAZLA GERİ DÖNÜŞTÜRÜLMESİ İÇİN YENİ TESİSLER PLANLANIYOR
Plastik atıkların daha yüksek oranda geri kazanılabilmesi için ülke içindeki işleme kapasitesinin artırılması, gelişmiş ayrıştırma teknolojilerinin kullanılması ve ürünlerin daha üretim aşamasında geri dönüşüme uygun şekilde tasarlanması gerektiği belirtiliyor.
Plastik ambalajların farklı malzemelerden oluşması, bazı ürünlerde birden fazla plastik türünün kullanılması ve ambalajların yiyecek veya içecek kalıntılarıyla kirlenmesi geri dönüşüm sürecini zorlaştırabiliyor.
Bu nedenle geri dönüşüm sistemi yalnızca tüketicinin evinde yaptığı ayrıştırmadan oluşmuyor. Ürünün tasarımından üretimine, toplanmasından ayrıştırılmasına ve yeniden hammadde haline getirilmesine kadar birçok aşamanın birlikte yürütülmesi gerekiyor.
PLASTİKLER CAM GİBİ SINIRSIZ KEZ GERİ DÖNÜŞTÜRÜLEMİYOR
Plastik ile cam arasında geri dönüşüm açısından yapısal farklılıklar bulunuyor. Cam, uygun koşullar altında tekrar tekrar eritilerek yeniden üretimde kullanılabilirken, plastik malzemeler her işlemde bazı özelliklerini kaybedebiliyor.
Bu nedenle plastiklerde “sonsuz döngü” yaklaşımı her ürün için uygulanamıyor. Bazı plastikler yeniden benzer ürünlerin üretiminde kullanılabilirken, bazıları daha düşük özellik gerektiren farklı ürünlere dönüştürülebiliyor.
Malzemenin kalitesindeki düşüş, aynı plastiğin sürekli biçimde pet şişe veya gıda ambalajı olarak kullanılmasını sınırlayabiliyor.
PET ŞİŞELER BİNLERCE KİLOMETRELİK YOLCULUĞA ÇIKABİLİYOR
Bir marketten satın alınan su veya içeceğin pet şişesi geri dönüşüm kutusuna bırakıldığında süreç sona ermiyor. Şişeler önce toplanıyor, ardından plastik türlerine göre ayrıştırılıyor ve sıkıştırılarak işleme tesislerine gönderiliyor.
Fransa’daki tesislerin kapasitesinin yeterli olmadığı durumlarda plastik atıkların bir bölümü başka ülkelere sevk edilebiliyor. Bu rota Malezya, Endonezya veya Vietnam’a kadar uzanabiliyor.
Böylece tüketicinin “çöpe atmadım” diyerek geri dönüşüm sistemine dahil ettiği bir plastik ürün, yeniden işlenebilmesi için kıtalar arasında taşınan bir atığa dönüşebiliyor.
TOPLAMAKLA GERİ DÖNÜŞTÜRMEK ARASINDA FARK BULUNUYOR
Fransa’daki veriler, plastik atıkların toplanması ile fiilen yeniden kullanılabilir bir ürüne dönüştürülmesinin farklı süreçler olduğunu gösteriyor. “Toplamak başka, gerçekten geri dönüştürmek başka.” ifadesi, geri dönüşüm sistemindeki bu iki aşamayı ayırıyor.
Bir pet şişenin geri dönüşüm kutusuna bırakılmasının ardından uygun şekilde ayrıştırılması, temizlenmesi, işlenmesi ve yeniden hammaddeye dönüştürülmesi gerekiyor. Bu aşamalardan herhangi birinin gerçekleştirilememesi halinde plastik ürün yeniden kullanıma kazandırılamayabiliyor.
Fransa’da toplanan plastik atıkların yalnızca yüzde 9’unun fiilen geri dönüştürülebildiğinin belirtilmesi de geri dönüşüm kutusuna bırakılan plastiklerin sonraki süreçte nasıl değerlendirildiği sorusunu gündeme getiriyor.
