İran ekonomisi, uygulanan uluslararası ambargolar nedeniyle yönünü komşu ülkelere ve Asya pazarına çevirmiş durumda. Paylaşılan son ekonomik veriler, ülkenin ihracat ve ithalat dengesinde bölgesel güçlerin hakimiyetini ortaya koyuyor. Özellikle Türkiye ve Pakistan'ın ihracat listesindeki yerleşimi ve Güney Amerika ülkesi Brezilya'nın ithalattaki konumu, İran'ın değişen ticaret stratejisinin somut göstergeleri olarak kayıtlara geçiyor.
İHRACAT GELİRLERİNİN YARISINDAN FAZLASINI PETROL ÜRÜNLERİ OLUŞTURUYOR
İran'ın ihracat gelirlerinin yüzde 56'lık bölümünü petrol ve petrol ürünleri meydana getiriyor. Bu ana kalemi kimyasal ürünler, otomobiller, meyve ve halı gibi sektörler takip ediyor. 2024 verilerine göre İran'ın ihracatında en büyük payı alan ülkeler sıralamasında Çin başı çekiyor. Çin, 2024-25 dönemi verilerine göre yaklaşık 30.6 milyar dolarlık hacimle İran'ın en büyük müşterisi konumunda bulunuyor. Listede ikinci sırada yer alan Türkiye, yüzde 20.21'lik pay ve yaklaşık 9.8 milyar dolarlık hacimle enerji ve hammadde ticaretinde önemli bir yer tutuyor. Pakistan yüzde 10.7, Birleşik Arap Emirlikleri ise yüzde 10.5'lik oranla ihracat listesinin üst sıralarında yer alıyor. Hindistan, Azerbaycan ve Almanya da diğer alıcılar olarak listede bulunuyor.
İTHALAT LİSTESİNDE ÇİN VE BREZİLYA ÖN PLANA ÇIKIYOR
Sanayi üretimi için gerekli endüstriyel hammaddelerin yüzde 46'sını ve sermaye mallarının yüzde 35'ini dışarıdan temin eden İran, bu ihtiyacını büyük oranda Asya ve gelişmekte olan ekonomilerden karşılıyor. İthalat verilerinde Çin, yüzde 28.4'lük pay ve 18.2 milyar dolarlık değer ile ilk sırada yer alıyor. Brezilya, yüzde 12.9'luk oranla İran'ın mısır ve et gibi gıda ve tarım ürünleri ihtiyacını karşılayan başlıca tedarikçi olarak dikkat çekiyor. Türkiye ise yüzde 11.7'lik pay ve yaklaşık 4.3 milyar dolarlık tutarla, sanayi ürünleri, tekstil ve makine tedarikinde üçüncü sırada bulunuyor. Avrupa ülkelerinden Almanya, İtalya ve Fransa ise teknoloji ve makine tedarikinde daha sınırlı bir paya sahip durumda.
ÜLKENİN DIŞ BORÇ STOKU DÜŞÜK SEVİYEDE SEYREDİYOR
İran ekonomisinin makroekonomik görünümünde dış borç oranları dikkat çekiyor. Aralık 2022 verilerine göre ülkenin brüt dış borcu 9.14 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu rakam, uluslararası finans sisteminden kopukluğun bir sonucu olarak diğer gelişmekte olan ülkelere kıyasla düşük bir seviyeyi işaret ediyor. İran, 2022 yılında 32.03 milyar dolarlık cari fazla vererek ithalatını ihracat gelirleriyle finanse etti. Ülkedeki doğrudan yabancı yatırım stoku 50 milyar doların üzerinde bulunurken, yeni yatırım girişleri yaptırımlar nedeniyle sınırlı kalıyor.
TÜRKİYE İRAN İHRACATININ BEŞTE BİRİNİ TEK BAŞINA KARŞILIYOR
Ekonomik veriler, Türkiye ile İran arasındaki ticaretin hacmini ortaya koyuyor. İran'ın toplam ihracatının yüzde 20.21'i doğrudan Türkiye'ye yapılıyor. İthalat kalemlerinde ise Türk mallarının İran pazarındaki payı yüzde 11.7 seviyesinde bulunuyor. Mevcut veriler, iki ülke arasındaki ticaretin sayısal büyüklüğünü gözler önüne seriyor.
