İş yerinde maruz kalınan psikolojik baskı, yani mobbing, çoğu zaman yalnızca “iş stresi” olarak görülüyor. Oysa uzmanlar, bu sürecin kişinin benlik algısını hedef alan ciddi bir psikolojik travmaya dönüşebileceği konusunda uyarıyor. Memorial Göztepe Hastanesi Psikoloji Bölümü’nden Uzm. Psk. İlayda Kutevu'ya göre uzun süreli mobbing; kaygı, depresyon ve tükenmişliğin yanı sıra uyku bozuklukları, kalp-damar sorunları ve psikosomatik hastalıklara yol açabiliyor. Kutevu, hem bireylere hem de kurumlara önemli sorumluluklar düştüğünü vurguluyor.
MOBBING BENLİK ALGISINI HEDEF ALIYOR
Uzm. Psk. İlayda Kutevu’ya göre mobbing, yalnızca iş motivasyonunu azaltan bir durum değil; kişinin kendilik algısını da doğrudan zedeliyor. Sürekli eleştirilmek, yok sayılmak ya da değersiz hissettirilmek, çalışanı zamanla “yetersizim” düşüncesine hapsediyor. Bu durum uzun vadede kaygı bozuklukları, depresyon ve tükenmişlik sendromu gibi ciddi ruhsal sorunlara zemin hazırlıyor. Kutevu "yetersizlik" hissini şöyle açıklayarak devam etti:
"Mobbing, kişinin yalnızca iş motivasyonunu değil, benlik algısını da hedef alan sistematik bir baskıdır. Sürekli eleştirilmek, yok sayılmak ya da değersiz hissettirilmek, çalışanı zamanla “yetersizim” duygusuna hapseder. Bu süreç kaygı bozuklukları, depresyon ve tükenmişlikle sonuçlanabilir. Ruhsal baskı bedende karşılığını mutlaka bulur. Uyku bozuklukları, kalp çarpıntıları, mide sorunları, cilt hastalıkları ve psikosomatik şikayetler, mobbingin görünmeyen ama çok gerçek sonuçlarıdır. Yani mobbing yalnızca ruhu değil, doğrudan bedeni de etkiler."
RUHSAL BASKI BEDENDE KARŞILIK BULUYOR
Psikolojik şiddetin etkileri yalnızca ruhsal düzeyde kalmıyor. Kutevu, uzun süreli mobbingin bedensel belirtilerle kendini gösterebileceğini belirterek, “Uyku bozuklukları, kalp çarpıntıları, mide sorunları, cilt hastalıkları ve psikosomatik şikayetler mobbingin görünmeyen ama çok gerçek sonuçlarıdır” ifadelerini kullanıyor. Uzmanlara göre beden, bastırılan duyguların yükünü zamanla semptomlarla dışa vuruyor.
PSİKOLOJİK GÜVENLİK BOZULUNCA VERİMLİLİK DÜŞÜYOR
Mobbingin çalışma hayatındaki etkileri bireyle sınırlı kalmıyor. Psikolojik güvenliğin olmadığı ortamlarda çalışanların üretkenliğinin ciddi biçimde düştüğünü vurgulayan Kutevu, “Çalışan kendini güvende hissetmediğinde üretmez, hayatta kalmaya çalışır. Hata yapmamak ve hedef olmamak öncelik haline gelir. Bu da yaratıcılığı, motivasyonu ve performansı doğrudan düşürür. Kurum açısından bakıldığındaysa artan işten ayrılmalar, yüksek devamsızlık oranları, düşük verimlilik ve olumsuz kurum kültürü gibi ciddi kayıplar ortaya çıkar. Kısacası mobbing, yalnızca bireyi değil, doğrudan kurumun sürdürülebilirliğini de zedeler" diyor. Kutevu'ya göre bu durum yaratıcılığı ve performansı baskılarken, kurumlar açısından da yüksek işten ayrılma oranları, devamsızlık ve olumsuz kurum kültürü gibi kayıplara yol açıyor.
EN YIPRATICI OLAN, GİZLİ VE ÖRTÜK MOBBING
Açık hakaretler yerine pasif-agresif tutumlarla ilerleyen gizli mobbing, fark edilmesi en zor ama etkisi en derin olan türlerden biri. Toplantılara dahil edilmemek, emeğin görünmez kılınması, sürekli eleştirilmek ya da gaslighting gibi davranışlar çalışanı kendi algısından şüphe eder hale getiriyor. Kutevu’ya göre “Abartıyor muyum?” ya da “Sorun bende mi?” diye kişinin kendini sorgulaması ve düşüncelerinin sıklaşması önemli bir alarm sinyali.
MOBBINGLE MÜCADELEDE SORUMLULUK YALNIZCA BİREYİN DEĞİL
Mobbingle başa çıkmanın ilk adımının yaşananı normalleştirmemek olduğunu vurgulayan Uzm. Psk. İlayda Kutevu, mağdurların psikolojik sınırlarını koruması, yaşadıklarını belgelemesi ve destek aramasının hayati önem taşıdığını belirtti. Bu noktada kurumun önleyici yaklaşımlar almasının kritik bir öneme sahip olduğunu belirten uzmanımız, "Sorumluluk yalnızca bireye yüklenemez. Kurumların da açık iletişimi teşvik eden, güvenli geri bildirim mekanizmaları olan ve mobbinge karşı net duruş sergileyen politikalar oluşturması gerekir. Sağlıklı bir iletişim kültürü oluşturulmadığında, mobbing bireysel bir sorun olmaktan çıkar ve kurumsal bir probleme dönüşür" dedi.
Profesyonel psikolojik destek ise kişinin hem ruhsal dayanıklılığını hem de sağlıklı karar alma gücünü artırıyor. Ancak uzmanlara göre asıl sorumluluk kurumlara düşüyor. Açık iletişimi teşvik eden, güvenli geri bildirim mekanizmaları oluşturan ve mobbinge karşı net duruş sergileyen kurumlar, bu sorunun kronikleşmesini önleyebiliyor. Aksi halde mobbing, bireysel bir sorun olmaktan çıkarak kurumsal bir probleme dönüşüyor.
