Güney Kore merkezli Geçiş Dönemi Adaleti Çalışma Grubu (TJWG), Kuzey Kore’nin Çin’deki vatandaşlarını izlemek, sorgulamak ve ülkeye geri göndermek için Pekin Büyükelçiliği’nde gizli bir gözaltı merkezi kullandığını öne sürdü. Örgütün yayımladığı “Kuzey Kore’nin Sınır Aşan Baskısı: Çin” başlıklı rapor, eski bir Kuzey Koreli diplomatın da aralarında bulunduğu kişilerle yapılan görüşmelere dayanıyor.
Raporda gizli merkezin, büyükelçiliğin konsolosluk bölümünün bodrum katında bulunduğu iddia ediliyor. Örgüt, burada tutulan kişilerin Kuzey Kore’ye gönderilmeden önce sorgulandığını ileri sürerken Çin makamlarının bazı vakalardaki rolünün de incelenmesi çağrısında bulundu. Rapordaki anlatımlar, bağımsız biçimde doğrulanmış resmî bulgular olarak değil, örgütün kaynaklarına dayandırdığı iddialar olarak değerlendiriliyor.
ESKİ DİPLOMAT BODRUM KATINI İŞARET ETTİ
TJWG’ye konuşan birden fazla kişi, Pekin’deki Kuzey Kore Büyükelçiliği’nin konsolosluk binasının alt katında bir gözaltı alanı bulunduğunu öne sürdü. Bu kişilerden biri olan eski Kuzey Koreli diplomat, söz konusu alanın konsolosluk bölümünde yer aldığını anlattı. Örgüt, görüşmelerden elde ettiği bilgilerle büyükelçilik yerleşkesindeki binanın konumunu da raporunda gösterdi.
Rapora göre yurt dışında görev yapan bazı Kuzey Koreli diplomatlar, çalışanlar ve özel görevli kişiler, ülkeden ayrılmaya çalıştıklarından şüphelenildiğinde takibe alınıyor. Pekin’e götürülenlerin pasaportlarına ve telefonlarına el konulduğu, ardından bodrum katındaki merkezde sorgulandıkları ileri sürülüyor. Raporda konuşan bir kaynak, kişilerin ilk soruşturma için burada bir haftadan bir aya kadar tutulabildiğini iddia etti.
OPERASYONLARI KİMİN YÖNETTİĞİ DE RAPORDA YER ALDI
Örgütün aktardığına göre büyükelçiliklerde “güvenlik temsilcisi” adıyla görev yapan bir yetkili, yurt dışındaki Kuzey Korelilerin takibi ve geri gönderilmesi sürecini yönetiyor. Raporda bu kişinin resmî olarak konsolosluk unvanı taşıdığı, ancak geçici görevlendirmeyle gelen bir istihbarat yetkilisi olduğu iddia edildi.
TJWG, görevli personelin izinsiz ayrılması veya kaçma girişimiyle ilgili bilgilerin bu temsilciye iletildiğini, durumun 12 ila 24 saat içinde Pyongyang’a bildirildiğini öne sürdü. Rapora göre sonraki işlemler, Kuzey Kore’den gelen talimatlar doğrultusunda yürütülüyor. Örgüt, Çin’deki bazı vakalarda Kuzey Koreli görevlilerin tek başına hareket ettiğini, bazılarında ise Çin makamlarının farklı düzeylerde rol oynadığını savunuyor.
PAE YONG-JU’NUN AKIBETİ RAPORUN EN ÇARPICI BÖLÜMÜ
Raporda ayrıntılı biçimde anlatılan vakalardan biri, Pae Yong-ju adlı Kuzey Koreli bir bilgisayar korsanına ilişkin. TJWG’nin görüştüğü kaynaklara göre Pae, Güney Kore’ye kaçmaya çalışırken Çin’in İç Moğolistan bölgesinde yakalandı. Çinli yetkililer tarafından yaklaşık altı ay sorgulandıktan sonra Şenyang’daki Kuzey Kore Başkonsolosluğu’na teslim edildiği, iki gün sonra da Pekin Büyükelçiliği’ne götürüldüğü iddia edildi.
TJWG, Pae’nin büyükelçilikte yaklaşık bir yıl tutulduğunu ve Ağustos 2023’te Kuzey Kore’ye gönderildiğini ileri sürdü. Rapora göre Pae, yolculuk sırasında hareket etmesini engellemek için tüm vücudu alçıya alınmış hâlde, tekerlekli sandalyede bir hasta gibi gösterilerek Air Koryo uçağına bindirildi. Örgüt, geri gönderilmesinden üç yıl sonra bir kaynağın Pae’nin öldüğünü kendilerine bildirdiğini açıkladı; ölümüne ilişkin bağımsız bir doğrulama sunmadı.
ÇİN MAKAMLARININ ROLÜ TARTIŞMAYA AÇILDI
TJWG, iddia ettiği uygulamaların yalnızca Kuzey Koreli vatandaşların hakları açısından değil, Çin topraklarındaki hukuki süreçler bakımından da incelenmesi gerektiğini savundu. Raporda, diplomatik temsilciliklerin bulundukları ülkenin yasalarına saygı göstermesi gerektiğine dikkat çekilerek Pekin’in iddialar karşısındaki tutumu sorgulandı.
Örgüt, Çinli yetkililerin Kuzey Korelilerin yakalanması ve teslim edilmesi süreçlerinde her vakada aynı rolü üstlenmediğini öne sürüyor. Bazı işlemlerin Çin makamlarına haber verilmeden, bazılarının ise onların bilgisi veya desteğiyle yürütüldüğü iddia ediliyor. Bu ayrım, raporun uluslararası toplumdan Çin’in tutumunu yakından izlemesini istemesinin temel gerekçelerinden birini oluşturuyor.
GÖZLER İDDİALARA VERİLECEK YANITTA
TJWG’nin raporu, birden fazla kişinin anlatımını ve Pae Yong-ju’ya ilişkin ayrıntılı bir vaka dosyasını bir araya getiriyor. Ancak büyükelçiliğin bodrum katındaki merkez ve burada yürütüldüğü öne sürülen işlemler hakkında rapor dışında bağımsız bir yerinde inceleme bulunmuyor. Bu nedenle merkezin işleyişine ilişkin ayrıntılar, örgütün aktardığı tanıklıklar çerçevesinde haberleştiriliyor.
İnsan hakları örgütü, Çin’deki iddiaların araştırılmasını ve Kuzey Korelilerin zorla geri gönderilmesine ilişkin uygulamaların izlenmesini istiyor. Raporun gündeme taşıdığı temel soru ise şu: Pekin’deki diplomatik yerleşkede tutulduğu ileri sürülen kişiler hakkında kim, hangi yetkiyle karar veriyor?
