Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, üç ülkenin savunma ve güvenlik alanlarında iş birliğini güçlendirmeyi amaçlıyor. Anlaşma, taraflardan birine yönelik silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış kabul edilmesini öngören kolektif savunma yaklaşımına dayanıyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından imzalanan anlaşmayla ortak caydırıcılığın artırılması, savunma alanındaki koordinasyonun geliştirilmesi ve üç ülke arasındaki stratejik iş birliğinin güçlendirilmesi hedefleniyor.
Türkiye ve Pakistan tarafından yapılan açıklamalarda anlaşmanın herhangi bir ülkeyi hedef almadığı ve savunma odaklı olduğu vurgulandı. Anlaşma, Birleşmiş Milletler Şartı’nın meşru müdafaaya ilişkin 51. maddesi çerçevesinde değerlendiriliyor.
MEKKE ANLAŞMASI TBMM’YE SUNULDU MU?
Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın onaylanmasının uygun bulunmasına ilişkin kanun teklifi, 21 Ekim 2026’da TBMM Başkanlığına sunuldu. TBMM’nin resmî kayıtlarında teklifin esas numarası 2/3961 olarak yer alıyor. Teklif, Dışişleri Komisyonunda bulunuyor; Millî Savunma Komisyonu da tali komisyon olarak belirlenmiş durumda.
Anlaşmanın Türkiye bakımından onay sürecinin tamamlanması için Meclisteki yasama sürecinin ve gerekli işlemlerin sonuçlanması gerekiyor. TBMM kayıtlarında teklifin komisyon aşamasında görünmesi nedeniyle anlaşmanın Türkiye bakımından onay sürecinin tamamlandığı söylenemez.
27 Ekim 2026 Salı günü görüşüleceği bilgisi ise erişilebilen resmî TBMM kayıtlarında henüz doğrulanmış değil. Görüşme tarihiyle ilgili kesin bir duyuru yapılması durumunda takvimin buna göre güncellenmesi gerekiyor.
MEKKE ANLAŞMASI HANGİ MADDELERİ İÇERİYOR?
16 maddeden oluşan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, egemenliğin korunmasından ortak savunmaya, askerî eğitimlerden savunma sanayisi iş birliğine kadar çeşitli alanları kapsıyor. Anlaşmanın öne çıkan hükümleri şöyle:
-
Madde 1 – Egemenlik ve toprak bütünlüğü: Tarafların birbirlerinin bağımsızlığını, egemenliğini ve toprak bütünlüğünü korumaya yönelik iş birliğini öngörüyor.
-
Madde 2 – Kolektif savunma: Taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının bütün taraflara yapılmış kabul edilmesini esas alıyor. Yardım ve meşru müdafaa çerçevesi, BM Şartı’nın 51. maddesiyle ilişkilendiriliyor.
-
Madde 3 ve 6 – Askerî iş birliği: Silahlı kuvvetler arasında koordinasyon, ortak tatbikatlar, eğitimler ve personel değişimi gibi alanlarda iş birliğini kapsıyor.
-
Madde 5 – Terörle mücadele: Tarafların terörle mücadele ve güvenlik alanlarında ortak çalışma yürütmesini öngörüyor.
-
Madde 8 – Stratejik komite ve sekretarya: Üç ülke arasındaki savunma ve siyasi koordinasyonun kurumsal bir yapı üzerinden yürütülmesini amaçlıyor.
-
Madde 12 – Önceki uluslararası yükümlülükler: Tarafların daha önce imzaladığı uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerinin korunmasını düzenliyor.
-
Madde 16 – Yürürlük ve çekilme: Anlaşmanın yürürlüğe giriş koşulları ile tarafların anlaşmadan çekilmesine ilişkin süre ve usulleri belirliyor.
Anlaşmanın uygulama ayrıntıları, onay süreci ve tarafların ilgili hükümleri nasıl hayata geçireceği, resmî metin ve yetkili makamların açıklamaları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
BİR ÜLKEYE SALDIRI TÜM TARAFLARA YAPILMIŞ SAYILACAK MI?
Anlaşmanın en dikkat çekici unsuru, taraflardan birine yönelik silahlı saldırının üç ülkenin tamamına yapılmış kabul edilmesi ilkesi. Bu yaklaşım, olası saldırılara karşı ortak caydırıcılığı artırmayı ve tarafların güvenlik alanındaki koordinasyonunu güçlendirmeyi amaçlıyor.
Bununla birlikte, kolektif savunma hükmü tek başına her olayda aynı askerî adımın otomatik olarak atılacağı anlamına gelmiyor. Yardımın biçimi, uygulanacak usuller ve ilgili kararların nasıl alınacağı anlaşmanın hükümleri ve tarafların uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülükleri doğrultusunda değerlendirilmelidir.
Anlaşmanın savunma odaklı olduğu yönündeki açıklamalar da üç ülkenin resmî beyanlarında yer alıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, anlaşmanın herhangi bir ülkeyi hedef almadığını ve bölgesel barış ile istikrarı desteklemeyi amaçladığını belirtmişti.
MEKKE ANLAŞMASI NATO ÜYELİĞİNİ ETKİLEYECEK Mİ?
Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye’nin NATO üyeliğinden ayrı bir uluslararası savunma düzenlemesi olarak gündeme geldi. Anlaşmanın önceki uluslararası yükümlülükleri korumaya yönelik hükmü de bu açıdan önem taşıyor.
Ancak iki farklı güvenlik düzenlemesinin ilişkisi, yalnızca siyasi açıklamalara dayanılarak değil, anlaşma metinleri ve uluslararası hukuk çerçevesinde değerlendirilmelidir. Mekke Anlaşması’nın imzalanması, Türkiye’nin NATO üyeliğinin sona erdiği veya NATO kapsamındaki yükümlülüklerinin kendiliğinden değiştiği anlamına gelmiyor.
MEKKE ANLAŞMASI SAVUNMA SANAYİSİ VE ASKERÎ İŞ BİRLİĞİNİ NASIL ETKİLEYECEK?
Anlaşma, yalnızca olası saldırılara karşı ortak savunma yaklaşımını değil, savunma sanayisi ve askerî koordinasyon alanlarında iş birliğinin geliştirilmesini de kapsıyor.
Üç ülke arasında ortak tatbikatlar, eğitim faaliyetleri, personel değişimi ve savunma teknolojileri alanındaki iş birliğinin geliştirilmesi hedefleniyor. Bu çalışmaların kapsamı ve uygulama biçimi, tarafların oluşturacağı kurumsal mekanizmalar ve yapacakları değerlendirmeler doğrultusunda şekillenecek.
Anlaşma kapsamında stratejik bir komite ile Suudi Arabistan merkezli bir sekretarya kurulması da öngörülüyor. Resmî açıklamalara göre sekretaryanın ilk genel sekreterinin Pakistan’dan olması planlanıyor.
MEKKE ANLAŞMASI NE ZAMAN YÜRÜRLÜĞE GİRECEK?
Anlaşma 7 Ağustos 2026’da imzalanmış olsa da imza tarihi ile yürürlüğe giriş tarihi birbirinden farklı. Türkiye’de onaylanmasına ilişkin kanun teklifi TBMM’ye sunulmuş durumda ve resmî kayıtlarda komisyon aşamasında görünüyor.
Anlaşmanın 16. maddesinde yürürlüğe girişin, onay belgelerinin sekretaryaya teslim edilmesiyle bağlantılı olduğu belirtiliyor. Çekilme bakımından ise ilk 10 yıllık döneme ve sonrasındaki yazılı bildirim süresine ilişkin hükümler bulunuyor.
Bu nedenle anlaşmanın Türkiye bakımından yürürlüğe giriş tarihi, gerekli onay işlemlerinin tamamlanması ve anlaşmada belirtilen koşulların yerine getirilmesiyle netleşecek.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında ortak caydırıcılığı, savunma iş birliğini ve askerî koordinasyonu güçlendirmeyi amaçlayan önemli bir düzenleme olarak öne çıkıyor. Türkiye’deki onay süreci ise TBMM’deki yasama işlemlerinin tamamlanmasına bağlı olarak devam ediyor.
