Nitrogliserin, kimyasal formülü C₃H₅N₃O₉ olan, ağır, renksiz ve yağlı bir sıvı maddedir. Keşfedildiği günden bu yana hem askeri hem de tıbbi alanlarda devrim yaratan bu madde, dengesiz yapısı nedeniyle oldukça dikkatli bir şekilde muhafaza edilmelidir. Hem endüstriyel patlayıcıların temel taşı olması hem de kalp krizine karşı bir kalkan görevi görmesi, onu bilim dünyasının en ilginç maddelerinden biri yapmaktadır.
NİTROGLİSERİN NEDİR VE ÖZELLİKLERİ NELERDİR?
Nitrogliserin, gliserinin nitrik asit ve sülfürik asit karışımı ile reaksiyona girmesi sonucu elde edilen organik bir bileşiktir. Fiziksel olarak yoğun ve yağlı bir görünüme sahiptir. En belirgin özelliği, sarsıntıya veya ısıya karşı aşırı derecede hassas olmasıdır. En ufak bir darbe veya sürtünme durumunda çok büyük bir enerjiyle patlayabilir. Bu özelliği nedeniyle saf haliyle taşınması oldukça tehlikelidir ve genellikle stabilize edilerek kullanılır.
NİTROGLİSERİN NE İŞE YARAR VE NERELERDE KULLANILIR?
Bu madde temel olarak iki ana alanda kullanılmaktadır. Birincisi savunma sanayisi ve inşaat sektörüdür. Alfred Nobel'in bu maddeyi gözenekli toprakla karıştırarak dinamiti icat etmesi, nitrogliserinin kontrollü bir şekilde patlatılabilmesini sağlamıştır. İkinci ve en yaygın kullanım alanı ise tıp dünyasıdır. Kan damarlarını genişletme özelliği sayesinde, kalp hastalarının tedavisinde vazgeçilmez bir yardımcı olarak kabul edilir.
TIBBİ AMAÇLI NİTROGLİSERİN NASIL ÇALIŞIR?
Tıbbi kullanımda nitrogliserin, vazodilatör (damar genişletici) olarak görev yapar. Kan damarlarının düz kaslarını gevşeterek damarların genişlemesini sağlar. Bu işlem gerçekleştiğinde kalbe giden kan akışı artar ve kalbin üzerindeki yük hafifler. Özellikle angina pektoris olarak bilinen göğüs ağrılarının dindirilmesinde ve kalp krizinin etkilerini azaltmak amacıyla dil altı hapı, sprey veya bant şeklinde kullanılır.
NİTROGLİSERİNİ KİM KEŞFETTİ?
Nitrogliserin, ilk kez 1847 yılında İtalyan kimyager Ascanio Sobrero tarafından keşfedilmiştir. Sobrero, bu maddenin patlayıcı gücünden korktuğu için buluşunu bir süre gizli tutmuştur. Ancak daha sonra Alfred Nobel, bu maddeyi farklı bileşenlerle birleştirerek stabilize etmeyi başarmış ve endüstriyel dünyada devrim yaratan dinamit formülünü geliştirerek tarihin akışını değiştirmiştir.
NİTROGLİSERİN KULLANIRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?
Tıbbi amaçlı nitrogliserin kullanımı mutlaka doktor kontrolünde olmalıdır. Kan damarlarını hızla genişlettiği için baş ağrısı, baş dönmesi ve tansiyon düşüklüğü gibi yan etkilere neden olabilir. Ayrıca, bazı ilaçlarla (özellikle sertleşme bozukluğu ilaçları) birlikte kullanılması hayati tehlike yaratacak kadar ciddi tansiyon düşüşlerine yol açabilir. Bu nedenle kullanım dozajı ve yöntemi konusunda uzman tavsiyelerine harfiyen uyulması gerekmektedir.
