Türk dünyasında dilde ve yazıda ortak anlayışın güçlendirilmesine yönelik çalışmalarda önemli bir aşama daha geride bırakıldı. Kazakistan’ın başkenti Astana’da düzenlenen Ortak Türk Alfabesi Komisyonu’nun 4. toplantısında, 34 harfli Ortak Türk Alfabesi’nin uygulanmasına ilişkin kılavuz ile üye ülkelerin alfabe varyantları onaylandı.
ASTANA’DA KRİTİK TOPLANTI
Türk Akademisi ile Türk Dil Kurumu iş birliğinde gerçekleştirilen toplantı, Türk dünyasında ortak yazı dili hedefi bakımından önemli kararlarla tamamlandı. Toplantıya Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’den komisyon üyelerinin yanı sıra Türk Akademisi gözlemci ülkelerinin dil politikalarından sorumlu uzmanları da katıldı.
Toplantının açılışında konuşan Türk Akademisi Başkanı Prof. Dr. Şahin Mustafayev, Ortak Türk Alfabesi’ne yönelik ilginin her geçen gün arttığını belirterek, sürecin ortak bir anlayış ve tutarlı uygulama zeminiyle ilerlemesinin önemine dikkat çekti.
Mustafayev, alfabenin pratikte doğru ve uyumlu biçimde kullanılabilmesi için kapsamlı bir uygulama kılavuzunun hazırlanmasının hayati önem taşıdığını vurguladı.
UYGULAMA KILAVUZU KABUL EDİLDİ
Toplantının en önemli gündem maddelerinden biri, Ortak Türk Alfabesi’nin kullanımına ilişkin temel ilke ve mekanizmaları içeren rehber belgenin ele alınması oldu.
Komisyon, “Ortak Türk Alfabesi’nin Kullanımına İlişkin Önerilen Kılavuz İlkeleri” başlıklı belgeyi kabul etti. Söz konusu kılavuzun, alfabenin Türk devletlerinde uygulanması sürecinde ortak yaklaşımın sağlanmasına katkı sunması bekleniyor.
Rehber belgenin, üye ülkeler arasında koordinasyonu güçlendirecek ve uygulamada ortaya çıkabilecek farklılıkların azaltılmasına yardımcı olacak ana başvuru kaynaklarından biri olması hedefleniyor.
KAZAK VE KIRGIZ ALFABE VARYANTLARINA ONAY
Toplantıda, Ortak Türk Alfabesi temel alınarak hazırlanan Kazak ve Kırgız alfabe varyantları da ele alındı. Tavsiye niteliği taşıyan bu varyantlar, komisyon tarafından resmen onaylandı.
Bu kararın, ortak alfabe çalışmalarının yalnızca teorik düzeyde kalmadığını, aynı zamanda ülkelerin kendi dil özellikleri dikkate alınarak pratik uygulama aşamasına taşındığını göstermesi bakımından önem taşıdığı değerlendiriliyor.
34 HARFLİ ORTAK TÜRK ALFABESİ
Türk Devletleri Teşkilatı koordinasyonunda 2022 yılında kurulan Ortak Türk Alfabesi Komisyonu, 11 Eylül 2024’te Bakü’de düzenlenen 3. toplantısında 34 harften oluşan Ortak Türk Alfabesi üzerinde uzlaşıya varmıştı.
Yeni alfabe sistemi, Türkiye Türkçesinde kullanılan 29 harfi korurken, diğer Türk lehçelerindeki özgün sesleri karşılamak amacıyla 5 yeni harfi de bünyesinde barındırıyor.
Bu harfler şöyle sıralanıyor:
Ä ä: Açık “e” veya ince “a” sesini karşılıyor.
N̈ n̈: Genizden gelen “ng” sesini ifade ediyor.
Q q: Kalın “k” veya kaf sesini karşılıyor.
X x: Hırıltılı “h” sesini temsil ediyor.
Ŭ ŭ: “U” ile “v” arasında yarı vokal bir ses değerini ifade ediyor.
TÜRK DÜNYASINDA ORTAK YAZI HEDEFİ
Uzmanlara göre Astana’da alınan kararlar, Türk halkları arasında yazılı iletişimin güçlendirilmesi ve ortak kültürel mirasın daha anlaşılır hâle gelmesi açısından somut bir adım niteliği taşıyor.
Ortak Türk Alfabesi’nin uygulanmasına yönelik kılavuzun onaylanmasıyla birlikte, Türk dünyasında edebî eserlerin, akademik çalışmaların ve yazılı metinlerin karşılıklı olarak daha kolay anlaşılabilmesi hedefleniyor.
Bu gelişme, Türk devletleri arasında dil, kültür ve eğitim alanlarında yürütülen entegrasyon çalışmalarının önemli başlıklarından biri olarak değerlendiriliyor.
