Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu’nun yürüttüğü 30 yıllık araştırma, ABD’de 205 binden fazla yetişkinin beslenme alışkanlıklarını izledi. Bulgular, patates kızartmasının diğer pişirme yöntemlerine kıyasla diyabet riskini çok daha fazla artırdığını ortaya koydu.
Ancak bu oran patates kızartmasında dört katına çıkarak yüzde 20’ye ulaşıyor. Fırın, haşlama veya püre patateslerde ise anlamlı bir risk artışı görülmedi.
Patates kızartması, yüksek sıcaklıkta derin yağda pişirildiğinde akrilamid gibi zararlı bileşikler üretiyor. Bu maddeler iltihaplanma, insülin direnci ve damar hasarına yol açabiliyor. Ayrıca kızartmalarda tuz, yağ ve kalori miktarı diğer pişirme yöntemlerine kıyasla çok daha yüksek.Derin yağda pişirme sırasında kullanılan fazla yağ, trans yağ oluşumuna neden oluyor. Trans yağlar insülin direncini artırarak tip 2 diyabet riskini yükseltiyor. Yüksek sıcaklık ise patatesteki dirençli nişastayı parçalayarak kan şekerini hızlı yükselten bir yapıya dönüştürüyor.
Patates kızartmasının kalorisinin yüksek olması ve tuz içeriği, uzun vadede metabolik sağlığı olumsuz etkiliyor.zamanla insülin direncine ve insülin üretiminde azalmaya neden olabiliyor.
PİŞİRME YÖNTEMİYLE RİSK AZALABİLİR
Glisemik indeks patatesin pişirilme şekline bağlı olarak değişiyor. Haşlama ve püre patatesin glisemik indeksi yüksek olsa da kızartmadaki yağ tabakası sindirimi kısmen yavaşlatıyor. Ancak yağ ve zararlı bileşiklerin etkisi, kızartmanın riskini azaltmıyor.Araştırmada patatesin riskini düşürmek için şu öneriler sıralandı:
- Pişmiş patatesleri soğutarak tüketmek, dirençli nişastayı artırabilir.
- Patatesleri kabuğuyla pişirmek, lif ve vitamin kaybını azaltır.
- Kızartma yerine haşlama, fırın veya az yağlı pişirme yöntemleri tercih edilmeli.
- Airfryer kullanımı, zararlı bileşik oluşumunu azaltabilir.
ALTERNATİF BESİNLERE YÖNELEBİLİRSİNİZ
Patates yerine tam tahıllar, baklagiller ve sebzeler tercih edenlerde diyabet riski anlamlı ölçüde azalıyor. Araştırmada, patates kızartmasının yerine tam tahıllar veya baklagiller tüketenlerde risk yüzde 19 düşerken, beyaz pirinç tüketenlerde risk yüzde 3 arttı.
Araştırma, patates tüketiminin diyabet teşhisinden 12–20 yıl önceki beslenme alışkanlıklarıyla güçlü bir bağa sahip olduğunu ortaya koydu. Bu durum, genç yaşlarda yapılan beslenme tercihlerinin ilerleyen yaşlarda sağlık üzerinde belirleyici olduğunu gösteriyor.
Patates kızartması ile tip 2 diyabet arasındaki bağ, özellikle vücut kitle indeksi yüksek olanlarda daha güçlü. Patates tüketimi fazla olanların genellikle daha az hareket ettiği ve daha fazla kalori, şekerli içecek ve kırmızı et tükettiği de belirlendi.
