Okullarda yaşanan şiddet olayları, yalnızca bireysel davranışlar üzerinden değil, toplumsal etkileri ve önleyici müdahale ihtiyacıyla birlikte ele alınıyor. Art arda gündeme gelen saldırılar, özellikle çocukların ve ergenlerin şiddet içerikleriyle karşılaşma biçimini ve bu olaylardan nasıl etkilenebileceğini yeniden tartışmaya açtı.
Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikoloğu Buse Başakgil, TÜRKİNFORM’a yaptığı değerlendirmede, okul saldırılarının görünürlüğünün bazı risk altındaki gençlerde taklit davranışlarını tetikleyebileceğini belirterek ailelere, eğitimcilere ve medyaya önemli sorumluluklar düştüğünü vurguladı.
OKUL SALDIRILARI NEDEN “KOPYA DAVRANIŞ” RİSKİNİ GÜNDEME GETİRİYOR?
Buse Başakgil, son günlerde Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta okullarda yaşanan silahlı saldırıların art arda gelmesinin, psikoloji literatüründe “taklit etkisi” veya “kopya davranış” olarak adlandırılan süreci gündeme getirdiğini ifade etti.
Özellikle ergenlik döneminin kimlik gelişimi ve aidiyet arayışı açısından hassas bir dönem olduğuna dikkat çeken Başakgil, dış uyaranların bu dönemde daha etkili olabileceğini belirtti.
Başakgil, olayların yoğun ve dramatik biçimde görünür olmasının, risk altındaki bazı gençlerde benzer davranışlarla dikkat çekebilecekleri düşüncesini tetikleyebileceğini söyledi. Şiddetin medyada ayrıntılı biçimde sunulmasının bazı kişilerde duyarsızlaşmaya, bazılarında ise şiddeti bir çözüm veya kendini ifade etme biçimi olarak algılama riskine yol açabileceğini kaydetti.
Özellikle kendisini dışlanmış, değersiz veya öfkeli hisseden gençlerin bu tür olaylardan etkilenebileceğini belirten Başakgil, şiddetin normalleştirilmemesi ve olayların aktarımında dikkatli bir dil kullanılması gerektiğini vurguladı.
OKULLARDA ŞİDDETİ ÖNLEMEK İÇİN NELER YAPILMALI?
Okullarda şiddetin çok boyutlu bir sorun olduğunu belirten Başakgil, çözümün yalnızca bireysel önlemlerle sınırlı kalamayacağını ifade etti.
Erken dönemde önleyici ruh sağlığı hizmetlerinin güçlendirilmesinin ve okullardaki psikolojik danışmanlık hizmetlerinin desteklenmesinin önemine dikkat çeken Başakgil, aileler, eğitim sistemi ve medya arasında tutarlı bir yaklaşım geliştirilmesi gerektiğini belirtti.
Çocuklara erken yaşlardan itibaren duygu düzenleme ve problem çözme becerilerinin kazandırılmasının şiddetin önlenmesinde önemli bir yer tuttuğunu kaydeden Başakgil, şiddeti normalleştiren söylemlerden kaçınılması gerektiğini de vurguladı.
Şiddet olaylarının görünürlüğünün iki yönlü etkisi olabileceğini belirten Başakgil, bu görünürlüğün bir yandan toplumsal farkındalığı artırabileceğini, diğer yandan ise risk altındaki bireylerde model alma ve duyarsızlaşma etkisi yaratabileceğini ifade etti.
ÇOCUKLARDA ŞİDDET EĞİLİMİNİ ARTIRABİLEN RİSK FAKTÖRLERİ NELER?
Başakgil, çocuklarda şiddet davranışlarının ortaya çıkmasında tek bir nedene odaklanmanın doğru olmayacağını belirtti. Dürtü kontrolüyle ilgili sorunlar, düşük empati becerisi ve yoğun öfke birikimi gibi psikolojik etkenlerin yanı sıra aile içi şiddet, ihmal, akran zorbalığı ve sosyoekonomik zorlukların da risk faktörleri arasında yer alabildiğini ifade etti.
Çocukların aile içinde gözlemledikleri davranışları model alabileceklerine dikkat çeken Başakgil, özellikle ihmal edilen veya şiddete maruz kalan çocukların duygusal ve davranışsal açıdan desteğe ihtiyaç duyabileceğini kaydetti.
Aile içi iletişimin çocuğun duygusal gelişiminde önemli bir rol oynadığını belirten Başakgil, çocukların kendilerini güvende hissedebilecekleri ve duygularını açıkça ifade edebilecekleri ortamların oluşturulması gerektiğini vurguladı.
AKRAN ZORBALIĞI DAHA AĞIR ŞİDDET DAVRANIŞLARINA DÖNÜŞEBİLİR Mİ?
Akran zorbalığının erken dönemde ele alınması gerektiğini belirten Başakgil, zorbalığın hem başlı başına bir şiddet türü olduğunu hem de bazı durumlarda daha ağır davranış sorunlarıyla birlikte görülebileceğini ifade etti.
Zorbalığa maruz kalan çocukların içe kapanma, kaygı veya depresif belirtiler yaşayabileceğini belirten Başakgil, bazı çocuklarda ise saldırgan davranışların gelişebileceğine dikkat çekti. Zorbalık yapan çocukların davranışları pekiştiğinde daha ciddi sorunların ortaya çıkabileceğini kaydeden Başakgil, bu nedenle hem zorbalığa maruz kalan hem de zorbalık yapan çocukların desteklenmesi gerektiğini söyledi.
Başakgil, çocukların dijital içeriklerde karşılaştıkları şiddet hakkında konuşmanın da önemli olduğunu belirtti. Konuyu tamamen yasaklamak veya görmezden gelmek yerine, çocuklarla yaşlarına uygun ve açık bir iletişim kurulmasının daha sağlıklı olacağını ifade etti.
Çocukların korku, merak ve kaygı gibi duygularını dile getirebilmelerinin önemine işaret eden Başakgil, ebeveynlerin soru sorarak diyalog kurmasının çocukların gerçek ile kurgu arasındaki farkı anlamalarına yardımcı olabileceğini vurguladı.
AİLELER VE ÖĞRETMENLER HANGİ SİNYALLERE DİKKAT ETMELİ?
Çocukların davranışlarında ortaya çıkan belirgin değişikliklerin dikkate alınması gerektiğini belirten Başakgil, ailelerin ve öğretmenlerin yargılayıcı bir dil yerine destekleyici bir yaklaşım benimsemesinin önemini vurguladı.
Yoğun kaygı, uyku sorunları, sosyal geri çekilme, ani öfke patlamaları ve saldırgan davranışlar yakından takip edilmesi gereken işaretler arasında yer alıyor. Bu belirtilerin tek başına şiddet davranışının göstergesi olmadığını belirten uzman yaklaşımı doğrultusunda, değişikliklerin çocuğun genel durumu ve yaşadığı koşullarla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Başakgil, gerektiğinde okul rehberlik servisleriyle ailelerin iş birliği yapmasının ve profesyonel destek alınmasının önemine dikkat çekti. Çocuğun kendisine veya başkasına zarar verme riski ortaya çıktığında ise gecikmeden uzman desteğine başvurulması gerektiğini ifade etti.
OKULLARDA PSİKOLOJİK GÜVENLİK NASIL SAĞLANABİLİR?
Okullarda güvenliğin yalnızca fiziksel önlemlerle sağlanamayacağını belirten Başakgil, öğrencilerin kendilerini duygusal açıdan da güvende hissetmelerinin önemini vurguladı.
Öğrencilerin yargılanmadan dinlenebileceği iletişim kanallarının oluşturulması, okul yönetimi, öğretmenler ve rehberlik servisleri arasında koordinasyon sağlanması ve risk altındaki öğrencilerin erken dönemde belirlenmesi gerektiğini ifade etti.
Başakgil, davranış değişiklikleri, içe kapanma, öfke patlamaları ve zorbalık eğilimleri gibi işaretlerin sistematik biçimde takip edilmesinin önemine dikkat çekti. Kriz sonrasında öğrencilere yaşlarına uygun, açık ve doğru bilgilendirme yapılması; yoğun korku, kaygı veya travma belirtileri gösteren çocukların bireysel olarak değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
Kriz sonrasında okul rutinlerinin mümkün olduğunca hızlı biçimde yeniden kurulması, çocukların kontrol ve güven duygusunu destekleyen adımlar arasında yer alıyor. Başakgil, psikolojik ilk yardımın kısa vadeli destekle sınırlı kalmaması, ihtiyaç duyulan durumlarda uzun vadeli izleme ve psikososyal müdahalelerle sürdürülmesi gerektiğini belirtti.
Okullarda şiddetin önlenmesi için ailelerin, öğretmenlerin, okul yönetimlerinin ve ruh sağlığı uzmanlarının birlikte hareket etmesi gerektiğine dikkat çeken Başakgil’in değerlendirmesi, çocukların davranışlarındaki değişiklikleri erken fark etmenin ve güvene dayalı iletişim kurmanın önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
