Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşta diplomatik çözüm arayışları sürerken, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in yıllardır karşı karşıya geldiği Avrupa ülkelerine müzakere kapısını açması dikkat çekti. Savaşın başından bu yana Ukrayna'ya destek veren Avrupa'nın olası bir barış sürecine dahil edilmesi, Moskova'nın yeni bir diplomatik hamle hazırlığında olup olmadığı sorusunu gündeme taşıdı.
Putin'in bu yaklaşımı, savaşın sona erdirilmesine yönelik gerçek bir irade mi taşıyor, yoksa Avrupa'yı da sürece dahil ederek ABD ve Ukrayna üzerindeki baskıyı artırmayı mı amaçlıyor? Olası müzakerelerde Ukrayna'nın toprak bütünlüğü, stratejik maden kaynakları ve Rusya'ya yönelik yaptırımların geleceği gibi başlıkların nasıl şekilleneceği de merak ediliyor.
Türkinform muhabiri Pelin Zengin'in sorularını yanıtlayan Dumlupınar Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hüsamettin İnaç, Rusya'nın savaşın başından bu yana en güçlü konumuna ulaştığını belirtti. İnaç, Avrupa'nın kendi iç sorunları nedeniyle Rusya tehdidini öne çıkardığını ifade ederken, ABD, Çin ve Rusya arasında gerçekleşebilecek olası bir zirvenin Ukrayna savaşının geleceğini belirleyebileceğine dikkat çekti.
RUSYA ELİNİN EN GÜÇLÜ OLDUĞU DÖNEMDE
Rusya-Ukrayna savaşında askeri gelişmeler kadar uluslararası güç dengeleri de olası bir barışın koşullarını belirleyen unsurlar arasında yer alıyor. Moskova'nın farklı ülkelerle geliştirdiği ilişkiler ve ABD yönetiminin savaşa yönelik tutumu, Rusya'nın müzakere sürecindeki konumuna ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor.
Rusya'nın mevcut süreçte diplomatik ve askeri açıdan avantajlı bir konumda bulunduğunu değerlendiren İnaç, bu durumun arkasında Çin ve Kuzey Kore ile ilişkilerin yanı sıra ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin yaklaşımının da etkili olduğunu söyledi. Rusya'nın işgal ettiği bölgelerde kontrolünü büyük ölçüde pekiştirdiğini belirten İnaç, Moskova'nın savaşın başından bu yana elinin en güçlü olduğu dönemi yaşadığını düşünüyor.
İnaç, Rusya'nın mevcut konumunu şu sözlerle özetledi:
"Bu 5 yıllık Ukrayna Savaşı'nın başladığı günden bugüne Rusya elinin en güçlü olduğu dönemde olduğunu zannediyor. Çünkü özellikle hem Çin'in hem Kuzey Kore'nin hem de önemli ölçüde Trump yönetiminin desteğini arkasına almış durumda ve dolayısıyla işgal ettiği topraklarda tamamen muhkem hale geldi."
Bu tablo karşısında Putin'in Avrupa'ya yönelik müzakere mesajının yalnızca savaşı bitirme isteğiyle açıklanamayacağını kaydeden İnaç, Moskova'nın Avrupa'yı da sürece dahil ederek müzakerelerin yönünü etkilemek ve diplomatik süreci şekillendirmek isteyebileceğini değerlendiriyor.
AVRUPA RUSYA KORKUSUNU MU KULLANIYOR?
Avrupa ülkelerinin ekonomik ve siyasi sorunları, kıtanın Ukrayna savaşındaki konumunu da etkiliyor. Ekonomik sıkıntılar, toplumsal protestolar ve güvenlik tartışmalarıyla karşı karşıya kalan Avrupa'da Rusya tehdidi, hükümetlerin savunma politikalarında öne çıkardığı başlıklardan biri haline geliyor.
Avrupa'daki gelişmelere dikkat çeken İnaç, hacker saldırılarının hastaneleri ve soğuk zinciri tehdit ederek gıda tedarikini de hedef aldığını belirtti. Kıtada artan protestoları, şirket iflaslarını, sosyal yapıdaki sorunları ve ortak bir güvenlik mimarisi oluşturulamamasını değerlendiren İnaç, Avrupa'nın Ukrayna savaşındaki etkisinin giderek zayıfladığını ifade etti.
İngiltere ve Avrupa Birliği ülkelerinin savaş boyunca Ukrayna'ya en büyük desteği veren aktörler arasında bulunduğunu hatırlatan İnaç, ABD'nin Avrupa'yı diplomatik denklem dışında bırakmasının kıtanın elini zayıflattığını söyledi.
Rusya'nın Ukrayna'dan sonra Polonya, Çekya, Macaristan hatta Fransa'ya yönelebileceği yönündeki söylemleri de değerlendiren İnaç, bu uyarıların gerçeği yansıtmaktan çok bir algı oluşturma çabası olduğu görüşünü dile getirdi. Rusya'nın Avrupa'yı işgal edebilecek kapasiteye sahip olmadığını kaydeden İnaç, Putin'in savaş sonrasında uluslararası sistemden dışlanmış bir isim olarak değil, devlet adamı olarak hatırlanmak isteyebileceğini belirtti.
AVRUPA SAVAŞ EKONOMİSİNE Mİ GEÇİYOR?
Avrupa'da Rusya tehdidi üzerinden yürütülen güvenlik tartışmaları, savunma harcamalarının artırılması ve ekonomik kaynakların askeri alana yönlendirilmesi sürecini de hızlandırıyor. Bu durum, kıtanın ekonomik sorunlarla mücadele ettiği bir dönemde savaş ekonomisine geçişin toplumsal sonuçlarının ne olacağı sorusunu beraberinde getiriyor.
Avrupa'nın ekonomik, siyasi ve dış politikadaki başarısızlıklarını Rusya tehdidi üzerinden geri plana itmeye çalıştığını düşünen İnaç, kıtanın giderek savaş ekonomisine yöneldiğini ifade etti. ABD'nin desteğinin azalmasıyla Avrupa'nın savunma bütçelerinde 850 milyar avro gibi yüksek bir rakamın gündeme geldiğine işaret eden İnaç, bu harcamaların ekonomik yapıyı farklı bir yöne dönüştürme amacı taşıdığını vurguladı.
Savunma harcamalarının bazı kesimlere büyük ekonomik kazanç sağlarken toplumun yoksul ve dezavantajlı gruplarını daha da zor durumda bırakabileceğini ifade eden İnaç, Avrupa yönetimlerinin bu politikaları meşrulaştırmak için Rusya tehdidini araç olarak kullandıklarının altını çizdi.
İnaç, Avrupa'nın Rusya tehdidine yaklaşımını ve savaş ekonomisine yönelmesini şu sözlerle değerlendirdi:
"Avrupa ciddi bir şekilde yaşadığı ekonomik sorunları bir şekilde halkına yansıtmamak ya da hedef şaşırtmak için bu başarısızlıkta Rusya'yı suçluyor. Kendi kamuoylarına ekonomide, siyasette ve dış politikadaki başarısızlıklarını ve beceriksizliklerini bir anlamda Rus korkusu üzerinden gidermeye çalışıyorlar. Rus korkusunu kullandıklarını ve araçsallaştırdıklarını çok açık ve net bir şekilde görmekteyiz."
Avrupa kamuoyunun Gazze konusunda gösterdiği tepkilere de değinen İnaç, kıtada İsrail'e verilen desteği sorgulayan ve bu politikaya karşı çıkan kesimlerin öne çıktığına dikkat çekti. İnaç'a göre Avrupa, hem iç politikada hem de dış ilişkilerinde ciddi bir baskıyla karşı karşıya bulunuyor.
UKRAYNA TOPRAKLARI PAZARLIK MASASINDA
Savaşın sona erdirilmesine yönelik olası müzakerelerde en zorlu başlıklardan birini Ukrayna'nın toprak bütünlüğü oluşturuyor. Rusya'nın kontrolündeki bölgelerin geleceği, Kiev yönetiminin toprak tavizlerine yaklaşımı ve Batılı ülkelerin güvenlik garantileri, muhtemel bir anlaşmanın temel belirleyicileri arasında yer alıyor.
Savaşın geleceği açısından ABD, Çin ve Rusya arasında gerçekleşebilecek olası bir zirveye dikkat çeken İnaç, böyle bir buluşmanın önemli kararların önünü açabileceğini aktardı.
Savaş boyunca Ukrayna'ya en güçlü desteği veren aktörler arasında İngiltere ve Avrupa Birliği ülkelerinin bulunduğunu hatırlatan İnaç, ABD'nin Avrupa'yı diplomatik denklem dışında bırakmasının kıtanın müzakere sürecindeki etkisini zayıflatabileceğine işaret etti. Bu durumun, bugüne kadar Ukrayna'ya siyasi ve askeri destek sağlayan Avrupa ülkelerinin olası bir anlaşmanın şekillenmesinde geri planda kalmasına yol açabileceğini belirtti.
İnaç'a göre Ukrayna'nın kontrolünü kaybettiği topraklar, Batılı ülkelerin gündeme getirebileceği bir toprak takası formülü üzerinden müzakere konusu olabilir. Böyle bir senaryoda ABD ve Çin'in yaklaşımının belirleyici olabileceğini kaydeden İnaç, Rusya'nın taleplerinin müzakere sürecinde ağırlık kazanabileceğini vurguladı.
TRUMP'IN MADEN HESABI
Ukrayna'daki olası barış görüşmelerinde yalnızca askeri ve siyasi başlıkların değil, ekonomik çıkarların da belirleyici olması bekleniyor. Özellikle nadir elementler ve kritik mineraller bakımından zengin kaynaklara sahip olan Ukrayna, savaş sonrasındaki ekonomik paylaşım tartışmalarının da merkezinde bulunuyor.
Olası bir anlaşmanın yalnızca Ukrayna'nın topraklarıyla sınırlı kalmayabileceğini belirten İnaç, stratejik maden kaynaklarının da pazarlık başlıkları arasında yer alabileceğini söyledi. Trump yönetiminin Ukrayna'daki nadir elementler ve kritik minerallerden yararlanmayı hedefleyebileceğini belirten İnaç, bu kaynakların Rusya'nın kontrolündeki bölgelerde bulunan rezervleri de kapsayabileceğine dikkat çekti.
İnaç'ın değerlendirmesine göre Trump yönetimi, savaşın sona ermesinin ardından Ukrayna'nın stratejik maden kaynaklarına erişim sağlayarak önemli bir ekonomik kazanım elde etmeyi hedefleyebilir. Uzman, bu kaynaklara erişimin ABD açısından yalnızca Ukrayna'nın kontrolündeki rezervlerle sınırlı kalmayabileceğini, Rusya'nın işgal ettiği bölgelerde bulunan madenlerin de bu hesabın içinde yer alabileceğini düşünüyor.
Bu olası pazarlığın diğer tarafında ise Rusya'ya yönelik ekonomik yaptırımlar bulunuyor. İnaç, ABD'nin stratejik kaynaklara erişim karşılığında Putin yönetimine savaş boyunca uygulanan ekonomik ambargoların önemli bir bölümünün kaldırılmasını teklif edebileceğini değerlendirdi.
PUTİN'E YAPTIRIMLAR KALKABİLİR Mİ?
Rusya'ya yönelik uluslararası yaptırımların geleceği, olası bir barış anlaşmasının ardından gündeme gelebilecek en önemli konulardan biri olarak öne çıkıyor. Moskova'nın uluslararası ekonomik sisteme yeniden dahil edilmesi, Batılı ülkelerin yaptırım politikalarında değişikliğe gitmesi ve finansal erişimin yeniden sağlanması, müzakere sürecinin ekonomik boyutunu oluşturuyor.
Rusya'ya yönelik yaptırımların geleceğini değerlendiren İnaç, olası bir uzlaşma halinde Moskova'nın ekonomik alanda yeniden uluslararası sisteme dahil edilmesinin masaya gelebileceğini söyledi. Rusya'nın uluslararası ödeme sistemi SWIFT'e yeniden erişim sağlamasının da böyle bir pazarlığın parçası olabileceğini ifade etti.
İnaç'ın değerlendirmesine göre Trump yönetimi, Ukrayna'nın stratejik kaynaklarına erişim karşılığında Rusya'ya yönelik yaptırımların önemli ölçüde hafifletilmesini gündeme getirebilir. SWIFT sistemine yeniden dahil olma ihtimali de Putin açısından önemli bir ekonomik ve diplomatik kazanım olabilir.
ABD ile Çin arasında nadir elementler ve çipler üzerinden yürütülebilecek görüşmelerin de bu sürece eklenebileceğini belirten İnaç, üç ülke arasında yapılabilecek zirvenin yalnızca Ukrayna savaşını değil, küresel ekonomik dengeleri de etkileyebileceğini kaydetti.
Olası zirvenin gerçekleşmemesi, sonuçsuz kalması veya tarafların net tutumlarını ortaya koyamaması halinde mevcut dengelerin yeniden değişebileceğini belirten İnaç, diplomatik sürecin henüz kesin bir sonuca ulaşmadığına da dikkat çekti.
