Türkiye'de emeklilik sistemiyle ilgili en çok tartışılan konuların başında "sahte sigortalılık" incelemeleri geliyor. Özellikle son yıllarda Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) geriye dönük denetimlerini artırmasıyla birlikte, yıllarca prim ödeyip emeklilik hakkı kazandığını düşünen bazı vatandaşlar büyük bir şokla karşı karşıya kalabiliyor. Bazı durumlarda SGK, kişinin sigortalı gösterildiği işyerinde gerçekte çalışmadığını tespit ederse, o dönemlere ait sigorta günlerini iptal edebiliyor. Bu durum yalnızca emeklilik tarihini değil, bağlanmış emekli maaşlarını da etkileyebiliyor.
“FİİLİ ÇALIŞMA SAYILMADIĞI İÇİN…”
SGK uzmanı Ersin Konar Türkinform’a özel yaptığı açıklamada “Senelerce sigortasını dışarıdan yatıran bir kişinin emekliliği SGK tarafından neden iptal edilebiliyor? SGK'nın sahte sigortalılık olarak değerlendirdiği durumlar tam olarak nelerdir?” sorusuna, “SSK‘da sigortalı çalışan öncelikle şu ayrımı iyi yapalım. SGK Sosyal güvenlik kurumu çatısı demektir. SSK‘yı ile sigortalı çalışan demektir. Sigortasını dışarıdan bir yerden gösteren kişi fiili çalışma sayılmadığı için sigortası iptal edilir. Sigorta primi de ödense fiili olarak o iş yerinde o sigortalı süre boyunca bulunmadığı ispatlanırsa iptal edilir. Ancak o şekilde sigortası iptal edilmiş olur” yanıtını verdi.
"PRİM YATIRDIM, EMEKLİ OLDUM" DEMEK YETMİYOR
Birçok vatandaş sigorta primlerinin düzenli yatırılmış olmasını emeklilik için yeterli görüyor. Ancak SGK açısından yalnızca prim ödemesi yapılmış olması tek başına yeterli kabul edilmiyor. Kurumun temel kriteri, sigortalılığın gerçek bir çalışma ilişkisine dayanması. Yani bir kişinin bir işyerinde sigortalı gösterilmiş olması değil, gerçekten çalışıp çalışmadığı önem taşıyor. Eğer SGK denetimleri sonucunda fiili bir çalışma olmadığı kanaatine varılırsa, o döneme ait sigorta kayıtları iptal edilebiliyor.
SGK HANGİ DURUMLARI "SAHTE SİGORTALILIK" OLARAK DEĞERLENDİRİYOR?
Uzmanlara göre SGK'nın en sık incelediği durumlar arasında şunlar yer alıyor: Aile şirketleri üzerinden sigortalılık. Bazı kişiler, fiilen çalışmadıkları halde eşlerinin, kardeşlerinin veya yakın akrabalarının işyerlerinde sigortalı gösterilebiliyor. SGK, böyle durumlarda gerçekten bir çalışma olup olmadığını araştırıyor.
İŞYERİNİN FİİLEN FAALİYET GÖSTERMEMESİ
Kağıt üzerinde var görünen ancak gerçekte faaliyet yürütmeyen işyerleri üzerinden yapılan sigortalılıklar da inceleme konusu oluyor. Denetimlerde işyerinin üretim yapmadığı, çalışan bulundurmadığı veya ticari faaliyetinin bulunmadığı tespit edilirse sigortalılık geçersiz sayılabiliyor. Özellikle emeklilik için eksik günü kalan kişilerin son dönemde bir işyerinde sigortalı gösterilmesi de incelemeye alınabiliyor. SGK, kişinin gerçekten çalışıp çalışmadığını araştırıyor.
MAAŞ ALMADAN SİGORTALI GÖSTERİLMEK
Bazı durumlarda kişiler yalnızca prim yatırılması amacıyla sigortalı gösteriliyor. Ancak ücret ödenmiyor ve fiili çalışma gerçekleşmiyor. Bu tür uygulamalar da "sahte sigortalılık" kapsamında değerlendirilebiliyor.
EMEKLİ MAAŞI BİLE KESİLEBİLİYOR
Uzmanların dikkat çektiği en önemli noktalardan biri de şu: SGK'nın incelemeleri yalnızca emeklilik öncesi dönemle sınırlı değil. Kurum, yıllar önceki sigorta kayıtlarını inceleyerek emekli olmuş kişiler hakkında da işlem yapabiliyor. Eğer sahte sigortalılık tespit edilirse; emeklilik iptal edilebiliyor. Emekli maaşı kesilebiliyor. Fazladan ödenen maaşlar geri istenebiliyor. Sağlık harcamalarıyla ilgili talepler gündeme gelebiliyor. Bu nedenle uzmanlar, vatandaşların sigortalılık süreçlerini dikkatle takip etmeleri gerektiğini belirtiyor.
SGK NEYE BAKAR?
Denetimlerde yalnızca sigorta kaydı incelenmiyor. SGK müfettişleri; işyeri kayıtlarını, maaş bordrolarını, banka ödemelerini, tanık ifadelerini, işyerinin faaliyet durumunu, vergi kayıtlarını, çalışanın işe giriş ve çıkış süreçlerini birlikte değerlendiriyor. Yani prim ödemesinin yapılmış olması tek başına sigortalılığın geçerli olduğu anlamına gelmiyor.
EN BÜYÜK RİSK KİMLER İÇİN?
Uzmanlara göre özellikle; Yakın akraba şirketlerinde çalışanlar, emekliliğe az süre kala sigortalı yapılanlar, fiilen çalışmadan prim yatırılanlar, faaliyeti şüpheli işyerlerinde sigortalı görünenler, daha yüksek inceleme riskiyle karşı karşıya bulunuyor.
UZMANLARDAN KRİTİK UYARI
Sosyal güvenlik uzmanları, vatandaşların yalnızca sigorta girişlerinin yapılmasına değil, çalıştıkları işyerinin kayıtlarının eksiksiz tutulmasına da dikkat etmeleri gerektiğini vurguluyor. Çünkü yıllarca ödenen primler, gerçekte bir çalışma ilişkisine dayanmadığı tespit edilirse emeklilik hesabından çıkarılabiliyor. Bu nedenle birçok uzman, "Emeklilik planı yaparken sadece prim gününü değil, sigortalılığın hukuki geçerliliğini de kontrol edin" uyarısında bulunuyor.
