26 Ocak 1699 tarihinde Osmanlı Devleti ile başlarında Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu’nun bulunduğu Kutsal İttifak devletleri arasında Karlofça Antlaşması imzalandı. Antlaşma, 1683-1698 yılları arasında süren Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları’nın ardından yürürlüğe girdi. Bugün Sırbistan sınırları içerisinde yer alan Karlofça kasabasında imzalanan anlaşma ile Osmanlı Devleti, batıda önemli toprak kayıplarını kabul etti. Antlaşma, Osmanlı tarih yazımında gerileme döneminin başlangıcı olarak kayda geçti.
OSMANLI-KUTSAL İTTİFAK SAVAŞLARI SÜRECİ YAŞANDI
Osmanlı Devleti, Sultan II. Mustafa döneminde Avusturya üzerine üç büyük sefer düzenledi. Papa XI. Innocentius’un öncülüğünde 1684 yılında Avusturya, Lehistan ve Venedik’in katılımıyla “Kutsal İttifak” kuruldu. 1686 yılında Rusya da bu ittifaka dâhil oldu. Savaş sürecinde Avusturya kuvvetleri Erdel bölgesinde, Venedik donanması Mora Yarımadası ve Dalmaçya kıyılarında, Lehistan ise Boğdan’da askerî faaliyetlerde bulundu.
Uzun süren çatışmalar Osmanlı Devleti’ni askerî ve ekonomik açıdan zorladı. Aynı dönemde Rusya’da tahta geçen I. Petro, orduyu yeniden düzenleyerek Karadeniz’e hâkim olma hedefi doğrultusunda harekete geçti. 1696 yılında Azak Kalesi’nin Ruslar tarafından ele geçirilmesi, Osmanlı açısından önemli bir gelişme oldu.
11 Eylül 1697 tarihinde gerçekleşen Zenta Muharebesi’nde Osmanlı ordusunun yenilgiye uğraması, savaşın seyrini belirledi. Bu gelişmenin ardından Osmanlı Devleti savunma durumuna geçti. İngiltere ve Hollanda’nın arabuluculuk girişimleri sonucunda Sultan II. Mustafa, barış görüşmelerinin başlatılmasını kabul etti.
MÜZAKERELER KARLOFÇA’DA YAPILDI
İki ay süren barış müzakerelerinde Osmanlı Devleti’ni Reis-ül Küttab Rami Mehmed Paşa ile Baştercüman Aleksandros Mavrokordatos temsil etti. Kutsal İttifak devletleri adına Avusturya Arşidüklüğü’nü Kont Franz Ulrich Kinsky, Venedik Cumhuriyeti’ni Carlo Ruzzini, Lehistan’ı ise Malaçovski temsil etti. Müzakerelere danışman olarak katılan Luigi Ferdinando Marsigli, antlaşma sonrasında Osmanlı-Avusturya sınırının belirlenmesi için kurulan komisyona başkanlık etti.
Barış görüşmeleri sırasında taraflar ilk kez yuvarlak masa etrafında bir araya geldi. Görüşmelerin yapıldığı büyük çadırda dört ayrı giriş bulunmasıyla, diplomatik protokolde herhangi bir öncelik sağlanmadı.
TOPRAK PAYLAŞIMI ANTLAŞMA İLE BELİRLENDİ
26 Ocak 1699 tarihinde imzalanan Karlofça Antlaşması ile Banat ve Temeşvar hariç olmak üzere Macaristan ve Erdel Prensliği Avusturya’ya bırakıldı. Podolya ve Ukrayna Lehistan’a, Mora Yarımadası ile Dalmaçya kıyıları ise Venedik Cumhuriyeti’ne verildi. Rusya ile Karlofça’da barış antlaşması imzalanmadı; ancak iki yıllık bir ateşkes üzerinde uzlaşma sağlandı. Rusya ile barış, ertesi yıl yapılan ayrı bir antlaşma ile yürürlüğe girdi. Karlofça Antlaşması’nın süresi 25 yıl olarak belirlendi ve garantörlüğü Avusturya üstlendi.
ANTLAŞMA SONRASI AVRUPA’DA YENİ DENGELER OLUŞTU
Avusturya’nın barış görüşmelerine sıcak yaklaşmasının nedenleri arasında, Avrupa’da yaklaşan İspanya Veraset Sorunu yer aldı. İspanya Kralı II. Carlos’un varis bırakmadan ölmesi ihtimali, Avrupa’da yeni bir savaş beklentisini gündeme getirdi. Bu gelişmeler doğrultusunda Avusturya, Osmanlı ile barış yaparak batıdaki olası çatışmalara hazırlık sürecine girdi. Nitekim Karlofça Antlaşması’ndan iki yıl sonra, 1701-1714 yılları arasında süren İspanya Veraset Savaşları başladı.
Karlofça Antlaşması, Osmanlı Devleti’nin batıda geniş çaplı toprak kaybı yaşadığı ilk barış antlaşması olarak kayıtlara geçti. Antlaşmanın ardından Osmanlı yönetimi, kaybedilen toprakları geri alma yönünde bir siyaset izlemeye başladı. Bu süreçle birlikte duraklama döneminin sona erdiği ve gerileme döneminin başladığı kabul edildi.