Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, 28 Ekim 2026'da Astana'da gerçekleştirdiği ulusa sesleniş konuşmasında ülkenin gelecek yıllara yönelik kapsamlı dönüşüm programını duyurdu. Tokayev, asgari ücretin 110 bin tengeye çıkarılması talimatını verirken altyapıya 6,5 trilyon tenge kaynak ayrılacağını, enerji üretiminin artırılacağını ve kamu yönetiminin yeniden yapılandırılacağını açıkladı.
"Aktüel Tarihsel Döngüde Kazakistan'ın Öncelikli Görevleri" başlıklı konuşma, Kurultay milletvekilleri, hükümet üyeleri, devlet kurumlarının temsilcileri ve toplumun farklı kesimlerinin katılımıyla gerçekleştirildi.
Kazakistan'ın bağımsızlığının 35. yılını hatırlatan Tokayev, 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren yeni Anayasa'nın siyasi sistemde önemli değişiklikler başlattığını söyledi.
Uluslararası gelişmeleri de değerlendiren Cumhurbaşkanı, büyük devletler arasında karşılıklı güven krizinin derinleştiğini ve uluslararası hukukun etkisinin zayıfladığını savundu. Birleşmiş Milletlerin otoritesindeki gerilemeye dikkat çeken Tokayev, Kazakistan'ın egemenliğini güçlendirmesi ve ekonomik dayanıklılığını artırması gerektiğini vurguladı.
TOKAYEV'DEN KAZAKİSTAN'A 6,5 TRİLYON TENGELİK YATIRIM PLANI
Tokayev, ülke genelindeki altyapının yenilenmesi amacıyla 2029 yılı sonuna kadar Ulusal Fon'dan yaklaşık 6,5 trilyon tenge ayrılmasının planlandığını açıkladı.
Sosyal projelerin başlatılması için 2026 yılı ile 2027'nin ilk iki ayında 1,5 trilyon tengelik kaynak öngörüldüğünü belirten Cumhurbaşkanı, hükümete kapsamlı bir modernizasyon programı hazırlama görevi verdi.
Tokayev, 2027 yılının ülke çapında Büyük İnşaat Yılı ilan edilmesini önerdi. Halkın İnşaatı adı verilen program kapsamında yollar, hastaneler, okullar, spor tesisleri, kültür merkezleri, doğal gaz ve içme suyu altyapısı geliştirilecek.
İlk aşamada yaklaşık 70 sağlık tesisiyle 50 eğitim, kültür ve spor yapısının inşa edilmesi planlandı. Hükümetten yıl sonuna kadar öncelikli projelerin listesini hazırlaması istendi.
Kazakistan'ın Avrasya'nın önde gelen lojistik merkezlerinden biri haline gelmesi gerektiğini belirten Tokayev, 2027'de hizmete alınması planlanan Bahtı-Ayagöz demiryolunun Çin ile yük taşımacılığı kapasitesini 20 milyon ton artıracağını söyledi.
Ağustos ayında yapımına başlanan Aral-Hazar demiryolu projesinin ise Trans-Hazar taşımacılık güzergahını yaklaşık bin kilometre kısaltarak teslimat süresini üç güne kadar azaltmasının beklendiğini bildirdi.
Tokayev, Kökşetau-Petropavlovsk kara yolunun genişletilmesini, sınır geçiş noktalarının yenilenmesini ve bütün yolların kalite denetiminin Ulaştırma Bakanlığının sorumluluğunda yürütülmesini istedi.
Astana'da 2027'de yeni bir havalimanı inşaatına başlanacağını açıklayan Tokayev, Arkalyk Havalimanı'nın yeniden hizmete hazır hale getirildiğini, Zaysan, Katonkaragay ve Kenderli'deki havalimanlarının da açılmasının planlandığını söyledi.
Hava kargo taşımacılığındaki yetersizliklere dikkat çeken Tokayev, Air Cargo şirketinden somut sonuçlar beklediğini ifade etti. Büyük şehirler için uzun vadeli gelişim planları hazırlanmasını ve altyapının dijital modellerle yönetilmesini de istedi.
TOKAYEV ASGARİ ÜCRETİ 110 BİN TENGEYE ÇIKARMA TALİMATI VERDİ
Kazakistan'da 85 bin tenge olan asgari ücretin 1 Ocak 2027'den itibaren 110 bin tengeye yükseltilmesi için hükümete talimat verildi.
Yüzde 29,4 oranında artış anlamına gelen düzenlemenin, 370 binden fazlası bütçeden maaş alan çalışanlar olmak üzere toplam 1,8 milyon kişiyi etkilemesi bekleniyor.
Sağlık sektörüne yönelik ayrı bir ücret düzenlemesi de açıklandı. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde görev yapan 77 binden fazla çalışanın maaşlarının, kesintisiz hizmet sürelerine bağlı olarak yüzde 40'a kadar artırılması istendi.
Enflasyonun vatandaşların alım gücünü olumsuz etkilediğini belirten Tokayev, hükümet ve Kazakistan Merkez Bankasının fiyat artışlarını düşürmek için ortak hareket etmesi gerektiğini söyledi.
Cumhurbaşkanı, ülkedeki banka varlıklarının 75 trilyon tengeyi, mevduatların ise 52 trilyon tengeyi aştığını açıkladı. Mevduatların yüzde 78'inin ulusal para birimi üzerinden tutulduğunu belirterek biriken kaynakların reel sektör yatırımlarına yönlendirilmesini istedi.
Uluslararası Para Fonunun tahminlerine de değinen Tokayev, 2026'da Kazakistan ekonomisinin yaklaşık 400 milyar dolarlık büyüklüğe ulaşmasının beklendiğini söyledi.
İş dünyasına yönelik düzenlemelerde 1 Ocak 2027'den itibaren mikro ve küçük işletmelerin denetimlerine üç yıllık moratoryum getirilmesi önerildi. Tokayev, kararın önce hükümet ve Kurultay tarafından değerlendirilmesini istedi.
Büyük servet sahiplerine daha yüksek vergi oranları uygulanmasının tartışılması çağrısında bulunan Cumhurbaşkanı, mevcut Vergi Kanunu'nda işletmelere gereksiz yük getiren hükümlerin gözden geçirilmesini de talep etti.
Orta ölçekli işletmelerin geliştirilmesi için özel plan hazırlanacağını açıklayan Tokayev, bankalar, kalkınma kurumları ve sermaye piyasaları aracılığıyla uzun vadeli yatırım finansmanının artırılması gerektiğini vurguladı.
KAZAKİSTAN 2029'A KADAR ENERJİ FAZLASI VEREN ÜLKE OLMAYI HEDEFLİYOR
Tokayev, Kazakistan'ın yıllık 123 milyar kilovatsaatlik elektrik üretiminin büyüyen sanayi ve dijital ekonomi için yetersiz olduğunu söyledi.
Ülkenin 2029 yılına kadar sürdürülebilir elektrik üretim fazlasına ulaşmasını hedefleyen Cumhurbaşkanı, mevcut santrallerin modernize edilmesi, yeni üretim tesislerinin kurulması ve elektrik iletim hatlarının güçlendirilmesi talimatını verdi.
Güneş enerjisi yatırımlarına ve daha düşük emisyonlu kömür teknolojilerine önem verilmesi gerektiğini belirten Tokayev, 2035 yılına kadar uzanan ulusal enerji planının güncellenmesini istedi.
Nükleer enerji alanında da yeni açıklamalarda bulunan Tokayev, Balkaş Nükleer Santrali'nin inşaatına 2027'de başlanmasının değerlendirilebileceğini söyledi.
Moyınkum Nükleer Santrali için kapsamlı iş birliği anlaşması imzalanması ihtimaline değinen Cumhurbaşkanı, Kazakistan'ın gelecek yıllardaki nükleer yakıt ihtiyacını karşılamak amacıyla stratejik uranyum rezervi oluşturulmasını önerdi.
Rus ve Çinli şirketlerle teknoloji transferi ve uzman yetiştirilmesi alanlarında iş birliği yapılabileceğini belirten Tokayev, ulusal çıkarların bütün müzakerelerde gözetilmesi gerektiğini ifade etti.
Dijital dönüşümün de hızlandırılacağını açıklayan Cumhurbaşkanı, Kazakistan'da iki süper bilgisayarın faaliyete geçtiğini, üçüncüsünün ise 2026 yılı bitmeden hizmete alınacağını duyurdu.
Hazar Denizi'nin altından geçen fiber optik hattın tamamlandığını ve yeni veri merkezlerinin kurulduğunu belirten Tokayev, Digital Qazaqstan stratejisinin somut ekonomik sonuçlar üretmesini istedi.
Yapay zeka, blokzincir ve varlıkların dijital ortamda temsil edilmesini sağlayan tokenizasyon teknolojilerinin geliştirilmesini isteyen Tokayev, dijital platformlarda çalışan vatandaşlar için yıl sonuna kadar basitleştirilmiş bir hukuki düzen hazırlanacağını açıkladı.
TARIM VE SANAYİDE YENİ YATIRIM PROGRAMLARI HAZIRLANACAK
Kazakistan'ın tarım ve gıda üretiminde daha yüksek katma değerli ürünlere yönelmesi gerektiğini belirten Tokayev, çiftçiler için uzun vadeli finansman sistemi kurulmasını istedi.
Tarım sektörünün önceki yıl yaklaşık yüzde 6 büyüdüğünü ve tarımsal üretim değerinin 15 trilyon tengeye ulaştığını açıklayan Cumhurbaşkanı, uygun koşullu finansmanın 1 trilyondan 1,5 trilyon tengeye çıktığını bildirdi.
Baiterek Holding tarafından gıda sanayisinde 500 milyar tengeden fazla yatırım gerektiren projeler belirlendiğini söyleyen Tokayev, finansman sağlanmasının ardından bu projelerin başlatılmasını istedi.
Yerli traktör ve biçerdöver üretiminin artırılması, tarımsal ürünlerin işlenmesi ve depolama kapasitesinin geliştirilmesi de gündeme geldi.
Kızılorda'daki mısır ve soya üretimiyle Türkistan bölgesinde Çinli yatırımcılar tarafından geliştirilen pamuk ve tekstil projesini örnek gösteren Tokayev, modern tarım teknolojilerinin ülke geneline yayılmasını istedi.
Kazakistan'da kurulan 71 süt çiftliğinde yılda 462 bin tondan fazla süt üretildiğini belirten Cumhurbaşkanı, hayvancılık yatırımlarının da desteklenmesini talep etti.
Su kaynaklarının kullanımında denetimlerin artırılması gerektiğini söyleyen Tokayev, içme suyunun amacı dışında kullanılmasının önlenmesini ve şebekelerdeki kayıpların azaltılmasını istedi.
NVIDIA yöneticileriyle yapılan görüşmelere değinen Cumhurbaşkanı, tarımda yapay zeka kullanımının hızlandırılması çağrısında bulundu. Kırsal üreticilerin ürünlerini satabilmesi için 2027'de çeşitli bölgelerde dijital ticaret pilot projeleri başlatılması planlandı.
Madencilik ve sanayi politikalarına da değinen Tokayev, jeolojik araştırmalarda ileri teknolojilerin kullanılmasını ve kritik maden rezervleri için ulusal yönetim sistemi kurulmasını istedi.
Qarmet'in faaliyetlerine rağmen üç bölgede daha benzer metalürji tesisleri açılmasının planlanmasını sorgulayan Tokayev, yeni yatırımların piyasa talebine göre değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Yatırımların tek merkezden yönetilmesini sağlayacak bir sistem kurulmasını isteyen Cumhurbaşkanı, Baiterek Holdingin daha etkin rol üstlenebileceğini ifade etti.
SAĞLIK EĞİTİM VE DEVLET YÖNETİMİNDE KAPSAMLI REFORM HAZIRLANACAK
Tokayev, nüfusu artan Kazakistan'da hastane ve eğitim altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini belirterek sekiz modern doğum ve yenidoğan bakım merkezi kurulacağını açıkladı.
Atırau, Aktöbe, Almatı, Çimkent, Kaskelen, Semey ve Aktau'da yedi çok branşlı çocuk hastanesi yapılması planlandı. Astana'da ise iki yeni sağlık tesisinin inşası hedeflendi.
Ülkede yaklaşık 7 milyon çocuğun yaşadığını ve 237 binden fazla çocuğun kapsayıcı eğitime ihtiyaç duyduğunu belirten Tokayev, özel eğitim altyapısının geliştirilmesi ve uzman açığının azaltılması talimatını verdi.
Öğretmenlerin gereksiz idari yüklerden kurtarılması gerektiğini de vurgulayan Cumhurbaşkanı, öğrencilerin öğretmenlere yönelik sözlü ve fiziksel saldırıları hakkında Eğitim Bakanlığından daha etkili denetim istedi.
Sosyal yardımların yalnızca gerçekten ihtiyaç duyanlara ulaştırılması gerektiğini savunan Tokayev, yeni uygulamaların ülke genelinde yürürlüğe alınmadan önce pilot bölgelerde denenmesini istedi.
Hukuk alanında 2027 yılı sonuna kadar yeni Medeni Kanun hazırlanmasını talep eden Cumhurbaşkanı, Alatau'da ticari anlaşmazlıkları İngiliz ortak hukuk modeline göre değerlendirecek özel yatırım mahkemesi kurulmasını önerdi.
Alatau'nun özel hukuki statüsüyle ilgili değişikliklerin Ocak 2027 sonuna kadar Kurultaya sunulması istendi.
Devlet yönetiminin hükümetten yerel yöneticilere kadar yeniden düzenlenmesi gerektiğini söyleyen Tokayev, kamu kurumlarında yapay zekadan yararlanılmasını ve bürokratik işlemlerin azaltılmasını talep etti.
Cumhurbaşkanlığı İdaresine, kamu yönetimi reformunu kapsayan planın 1 Haziran 2027'ye kadar hazırlanması görevi verildi.
Tokayev ayrıca bütün ulusal kalkınma planlarının yeniden değerlendirilmesini ve Kazakistan'ın uzun vadeli gelişme önceliklerini içeren stratejik belgenin bir yıl içinde hazırlanmasını istedi.
Ülkenin geleceğinde eğitim, bilim, teknoloji ve hukuk düzeninin belirleyici olacağını ifade eden Tokayev, siyasi ve ekonomik reformların toplumsal birlikle desteklenmesi gerektiğini söyledi.
