Doğu Akdeniz’de Türkiye ile Libya arasındaki deniz yetki alanları mutabakatı, bölgesel enerji projeleri ve diplomatik dengeler üzerindeki etkisiyle yeniden tartışma konusu oldu. Libya Temsilciler Meclisi’nin anlaşmayı onaylamasının ardından Fransa’nın, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ve İsrail’i birbirine bağlaması planlanan Great Sea Interconnector (GSI) elektrik bağlantı projesinin ertelenmesini talep ettiği öne sürüldü. Yaşanan gelişmeler, Atina’da hükümetin Doğu Akdeniz politikasına yönelik siyasi eleştirileri de beraberinde getirdi.
FRANSA’DAN DOĞU AKDENİZ’DEKİ ENERJİ PROJESİNE ERTELEME TALEBİ
Yunanistan’da yayımlanan Ta Nea gazetesinin haberine göre Fransa, Libya Temsilciler Meclisi’nin 20 Ekim 2023 tarihinde Türkiye ile 2019’da imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin mutabakatı onaylamasının ardından Doğu Akdeniz’deki gelişmeleri yeniden değerlendirme kararı aldı.
Paris yönetiminin, Türkiye ile Yunanistan arasındaki deniz yetki alanları anlaşmazlığının ve Libya’nın tutumunun enerji projeleri üzerindeki olası etkilerini başlangıçta yeterince hesaba katmadığını düşündüğü ileri sürüldü.
Bu kapsamda Fransa’nın, Yunanistan, GKRY ve İsrail arasında elektrik bağlantısı kurulmasını amaçlayan Great Sea Interconnector projesinin ertelenmesini önerdiği iddia edildi. Ancak Atina yönetiminin bu öneriye karşı çıkarak projenin mevcut takvim doğrultusunda ilerlemesi gerektiğini savunduğu belirtildi.
GSI PROJESİNDE TAKVİM BELİRSİZLİĞİ: 2028 YILI İŞARET EDİLDİ
Doğu Akdeniz’deki elektrik bağlantı projesine ilişkin diplomatik tartışmalar sürerken teknik çalışmaların geleceği konusunda da belirsizlikler yaşanıyor. Fransız kablo üreticisi Nexans’a ait Abeille Marengo gemisinin, deniz tabanı araştırmaları gerçekleştirmek amacıyla İtalya’nın Napoli kentinden Girit’e doğru hareket ettiği bildirildi.
Buna karşın Nexans Üst Yöneticisi Julien Hueber’in açıklamaları, projenin uygulama takvimine ilişkin soru işaretlerini artırdı. Hueber, çalışmaların 2028 yılına kadar yeniden başlamayabileceğini ifade ederek projenin geleceğine ilişkin belirsizliğe dikkat çekti.
Güney Kıbrıs Rum Yönetimi Enerji Düzenleme Kurumu (CERA) da projenin tamamlanma tarihine ilişkin beklentilerini güncelledi. Kurum, daha önce öngörülen takvimi bir yıl erteleyerek yeni tamamlanma tarihini Ocak 2031 olarak belirledi.
Söz konusu gelişmeler, Doğu Akdeniz’deki enerji altyapısı yatırımlarının yalnızca teknik ve ekonomik koşullardan değil, bölgesel siyasi anlaşmazlıklardan da etkilenebileceğine yönelik değerlendirmeleri güçlendirdi.
1,9 MİLYAR EUROLUK PROJENİN MALİYETİ TARTIŞILIYOR
GSI projesinin karşı karşıya olduğu sorunlar uygulama takvimiyle sınırlı kalmadı. Projenin finansmanı ve toplam yatırım maliyetine ilişkin belirsizlikler de gündeme geldi.
CERA Başkanı Polys Lemonaris, elektrik bağlantı projesi için başlangıçta belirlenen 1,9 milyar euroluk bütçenin mevcut koşullarda gerçekçi görünmediğini açıkladı. Lemonaris, nihai maliyetin deniz tabanında gerçekleştirilecek araştırmaların sonuçlarına bağlı olduğunu belirtti.
Deniz altından geçirilecek elektrik kablolarının güzergâhının belirlenmesi, teknik incelemelerin tamamlanması ve çalışmaların güvenli biçimde yürütülmesi, projenin maliyetini ve tamamlanma süresini doğrudan etkileyen unsurlar arasında bulunuyor.
ESKİ BAŞBAKAN SAMARAS’TAN MİÇOTAKİS’E SERT ELEŞTİRİ
Türkiye-Libya deniz yetki alanları anlaşmasına ilişkin gelişmeler, Yunanistan iç siyasetinde de tartışmalara neden oldu. Eski Yunanistan Başbakanı Antonis Samaras, Başbakan Kiryakos Miçotakis hükümetinin Libya ve Doğu Akdeniz politikasını sert sözlerle eleştirdi.
Samaras, Libya konusunda izlenen dış politikayı başarısız bulduğunu belirterek, “Libya, başarısızlığın tanımıdır” ifadelerini kullandı.
Miçotakis ile Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis’i hedef alan eski başbakan, hükümetin bölgesel gelişmeler karşısında gerekli sorumluluğu üstlenmediğini savundu. Yunan dış politikasında ciddi hatalar yapıldığını öne süren Samaras, ülkenin caydırıcılık kapasitesinin de zayıfladığını iddia etti.
Samaras, eleştirilerini bir adım ileri taşıyarak Dışişleri Bakanı Yerapetritis’in görevden alınması çağrısında bulundu. Bu açıklamalar, Türkiye-Libya mutabakatının Yunanistan’daki siyasi tartışmaların önemli başlıklarından biri hâline geldiğini gösterdi.
KARAMANLİS: TÜRKİYE’DEN İZİN İSTENMESİ KABUL EDİLEMEZ
Yunanistan’ın bir diğer eski başbakanı Kostas Karamanlis de Türkiye ile Libya arasındaki deniz yetki alanları anlaşmasının Atina açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceğini savundu.
Karamanlis, Libya’nın anlaşmaya yönelik tutumunun Yunanistan’ın Doğu Akdeniz’deki konumunu zayıflattığını ileri sürerek hükümetin gelişmelere karşı daha kararlı bir politika izlemesi gerektiğini ifade etti.
Türkiye’den deniz altı elektrik kablosu döşenmesi için herhangi bir izin veya lisans talebinde bulunulmasının kabul edilemeyeceğini vurgulayan Karamanlis, böyle bir yaklaşımın Yunanistan’ın egemenlik hakları bakımından sorun oluşturacağını savundu.
Eski başbakan, Ege Denizi’ndeki adalar arasında planlanan altyapı projelerinin Türkiye’nin iznine bağlı hâle gelmesi ihtimaline de dikkat çekti. Karamanlis’in açıklamaları, deniz yetki alanları konusundaki anlaşmazlıkların enerji yatırımları üzerindeki etkisine ilişkin Yunanistan’da yaşanan kaygıları yansıttı.
TÜRKİYE-LİBYA ANLAŞMASI DOĞU AKDENİZ’DE NEDEN ÖNEMLİ?
Türkiye ile Libya arasında 27 Kasım 2019 tarihinde imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası, Doğu Akdeniz’deki deniz alanlarının paylaşımına ilişkin tartışmaların önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.
Ankara, anlaşmanın uluslararası hukuktan kaynaklanan hak ve menfaatlerini koruduğunu savunurken Yunanistan ve GKRY, mutabakatın kendi deniz yetki alanlarına ilişkin iddialarıyla çeliştiğini ileri sürüyor.
Tarafların farklı hukuki yorumları, bölgede enerji arama faaliyetlerinden deniz altı kablo projelerine kadar çeşitli yatırımları etkileyen diplomatik anlaşmazlıkların temelini oluşturuyor.
GSI projesi de bu çerçevede Doğu Akdeniz’deki jeopolitik rekabetin gündeme geldiği önemli altyapı yatırımlarından biri olarak öne çıkıyor. Yunanistan, GKRY ve İsrail arasında elektrik bağlantısı kurulmasını hedefleyen projenin ilerleyişi, bölgedeki deniz yetki alanları tartışmaları nedeniyle yakından takip ediliyor.
ATİNA’DA GÖZLER HÜKÜMETİN ATACAĞI ADIMLARDA
Fransa’nın GSI projesinin ertelenmesini istediğine yönelik iddialar ve projenin takviminde yaşanan gecikmeler, Yunanistan hükümeti üzerindeki siyasi baskıyı artırdı.
Eski başbakanlar Samaras ve Karamanlis’in açıklamaları, Atina’nın Türkiye ve Libya karşısında izlediği politikaya yönelik eleştirilerin yalnızca muhalefet partileriyle sınırlı kalmadığını ortaya koydu.
Önümüzdeki süreçte Fransa’nın projeye ilişkin tutumu, Nexans’ın teknik çalışmalarına yönelik kararları ve Yunanistan hükümetinin diplomatik girişimleri, Great Sea Interconnector projesinin geleceğini belirleyen başlıca unsurlar arasında yer alacak.
Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatına ilişkin tartışmalar ise Doğu Akdeniz’deki enerji güvenliği, bölgesel iş birliği ve deniz yetki alanlarının sınırlandırılması konularında önemini korumaya devam ediyor.
