Çıraklık ve staj dönemlerinin emeklilik hesabında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği uzun yıllardır kamuoyunda tartışılıyor. Son olarak Yargıtay'ın önüne gelen bir dosyada verilen karar, bu tartışmaya yeni bir boyut kazandırdı. Dosyaya konu olayda, 1987-1989 yılları arasında Makine Kimya Endüstrisi'nde (MKE) çırak olarak çalışan bir kişi, bu dönemde yaptığı çalışmaların uzun vadeli sigorta kolları kapsamında değerlendirilmesi ve emeklilik hesabına dahil edilmesi talebiyle dava açtı.
İLK MAHKEME "ÇALIŞTI" DEDİ, YARGITAY FARKLI DEĞERLENDİRDİ
İlk derece mahkemesi, davacının söz konusu dönemde üretime yönelik faaliyetlerde bulunduğunu ve gününün büyük bölümünü meslek öğreniminden ziyade fiili çalışma ile geçirdiğini değerlendirerek talebi kabul etti. Bölge Adliye Mahkemesi de bu kararı yerinde buldu. Ancak dosya temyiz incelemesi için Yargıtay'a taşındığında süreç farklı bir yöne evrildi.
KARARIN KİLİT NOKTASI: EĞİTİM Mİ, ÜRETİM Mİ?
Yargıtay'ın kararında dikkat çeken en önemli unsur, çıraklık ilişkisinin niteliği oldu. Yüksek Mahkeme, çıraklık sözleşmelerinin temel amacının bir meslek veya sanat öğretmek olduğunu vurguladı. Kararda, çıraklık döneminde yapılan üretim faaliyetlerinin çoğu zaman eğitimin doğal bir parçası olduğu belirtildi. Bu nedenle yalnızca üretim ortamında bulunmanın veya çeşitli işlerde görev almanın tek başına sigortalı işçi statüsü doğurmayacağı ifade edildi.
YÜZ BİNLERCE KİŞİYİ İLGİLENDİREN DETAY
Yargıtay, çıraklık döneminin otomatik olarak emekliliğe sayılabileceği yönünde bir değerlendirme yapmadı. Aksine, bir kişinin gerçekten çırak mı yoksa fiilen işçi gibi mi çalıştığının ayrıntılı şekilde araştırılması gerektiğine işaret etti. Karara göre eğer eğitim ikinci planda kalıyor, kişi üretim sürecine normal çalışanlar gibi katılıyor ve çalışma ilişkisi ağırlık kazanıyorsa durum farklı değerlendirilebilir. Ancak bunun somut delillerle ortaya konulması gerekiyor.
ÇIRAKLIK SİGORTASI EMEKLİLİK İÇİN YETERLİ Mİ?
Yargıtay'ın değerlendirmesinde, eski Sosyal Sigortalar Kanunu hükümleri de hatırlatıldı. Buna göre çıraklık dönemlerinde uzun vadeli sigorta kollarının uygulanmadığı, bu nedenle söz konusu sürelerin doğrudan emeklilik hesabına dahil edilmesinin mümkün olmadığı belirtildi. Bu yaklaşım, özellikle çıraklık ve staj sigortasının emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmesini talep eden milyonlarca kişinin yakından takip ettiği tartışmalarda önemli bir emsal olarak değerlendiriliyor.
GÖZLER BENZER DAVALARDA
Uzmanlar, kararın çıraklık dönemine ilişkin açılan tüm davalar için otomatik bir sonuç doğurmayacağını belirtiyor. Ancak Yargıtay'ın ortaya koyduğu "eğitim mi, üretim mi?" kriterinin bundan sonraki süreçte açılacak davalarda belirleyici olacağı ifade ediliyor. Emeklilik hesabında çıraklık sürelerinin dikkate alınmasını isteyen binlerce kişi şimdi benzer davalarda verilecek yeni kararları ve olası yasal düzenlemeleri bekliyor.
