Neval El Seddavi (Nawal El Saadawi), 27 Ekim 1931'de Mısır'ın Kafr Tahla köyünde dünyaya geldi. Dokuz çocuklu bir ailenin ikinci çocuğuydu. Henüz altı yaşındayken kadın sünnetine (FGM) maruz bırakıldı. Çocuk yaşta yaşadığı bu travma, ilerleyen yıllarda kadın hakları mücadelesinin en önemli nedenlerinden biri oldu. Daha sonra kaleme aldığı kitaplarda bu deneyimini açıkça anlattı ve kadın sünnetine karşı dünyanın en güçlü seslerinden biri hâline geldi.
DOKTOR OLDU AMA NEDEN HÜKÜMETLE KARŞI KARŞIYA GELDİ?
Kahire Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun olan El Seddavi, doktor ve psikiyatrist olarak çalışmaya başladı. Köylerde görev yaptığı yıllarda kadınların maruz kaldığı şiddeti, çocuk yaşta evlilikleri ve sağlık sorunlarını yakından gözlemledi. Bu deneyimler onu yalnızca bir doktor değil, aynı zamanda toplumun tabu kabul ettiği konuları yazan cesur bir yazara dönüştürdü.
YAZDIĞI TEK BİR KİTAP NEDEN HAYATINI DEĞİŞTİRDİ?
1972 yılında yayımladığı "Kadın ve Cinsellik" (Women and Sex) adlı kitabında kadın bedeni, cinsellik, kadın sünneti ve toplumsal eşitsizlikleri açıkça ele aldı. Kitap Mısır'da büyük tartışma yarattı. Sağlık Bakanlığı'ndaki görevinden alındı, yönettiği dergi kapatıldı ve eserleri uzun süre sansürle karşı karşıya kaldı. Ancak bu baskılar onu susturmadı; tam tersine uluslararası alanda daha da tanınmasını sağladı.
NEDEN HAPSE ATILDI?
1981 yılında dönemin Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat'ın muhaliflere yönelik operasyonu sırasında Neval El Seddavi de tutuklandı. Yaklaşık iki ay kadın cezaevinde kaldı. Cezaevinde kendisine kâğıt verilmediği için anılarını tuvalet kâğıtlarına, bir arkadaşının gizlice içeri soktuğu kaş kalemiyle yazdı. Bu notlar daha sonra Kadınlar Hapishanesinden Anılar (Memoirs from the Women's Prison) adıyla yayımlandı ve dünyanın en dikkat çeken cezaevi anlatılarından biri oldu.
ÖLÜM TEHDİTLERİ NEDENİYLE NEDEN ÜLKESİNİ TERK ETTİ?
1990'lı yıllarda radikal grupların hedefi hâline gelen El Seddavi'nin adı ölüm listelerine girdi. Aldığı tehditler nedeniyle bir süre Mısır'dan ayrılarak ABD'de üniversitelerde ders verdi. Yıllar sonra ülkesine dönse de yaşamı boyunca fikirleri nedeniyle davalarla, sansürle ve yoğun eleştirilerle karşı karşıya kaldı.
HANGİ ESERLERİ DÜNYA ÇAPINDA SES GETİRDİ?
Neval El Seddavi, 50'den fazla kitap kaleme aldı. En çok okunan eserleri arasında;
- Sıfır Noktasındaki Kadın (Woman at Point Zero)
- Havva'nın Örtülü Yüzü (The Hidden Face of Eve)
- Kadın ve Cinsellik (Women and Sex)
- Kadınlar Hapishanesinden Anılar
- İsis'in Kızı (A Daughter of Isis)
- Ateşin İçinden Yürümek (Walking Through Fire)
- Tanrı Nil Kıyısında Öldü
- İmamın Düşüşü
yer alıyor. Romanları ve denemeleri onlarca dile çevrilerek dünya genelinde milyonlarca okura ulaştı.
NEDEN DÜNYA ÇAPINDA BİR KADIN HAKLARI SİMGESİNE DÖNÜŞTÜ?
Neval El Seddavi yalnızca kitap yazmadı; kadın sünneti, çocuk yaşta evlilik, aile içi şiddet ve kadınların eğitim hakkı gibi konularda onlarca yıl boyunca mücadele etti.Kurduğu Arap Kadın Dayanışma Derneği ile uluslararası kadın hareketinin en etkili isimlerinden biri oldu. Yazıları nedeniyle ödüller aldı, fahri doktoralarla onurlandırıldı ve pek çok uluslararası kuruluş tarafından yaşam boyu başarı ödülüne layık görüldü.
NEVAL EL SEDDAVİ NEDEN ÖLDÜ?
Uzun yıllar sağlık sorunlarıyla mücadele eden Neval El Seddavi, 21 Mart 2021'de Kahire'de tedavi gördüğü hastanede 89 yaşında, uzun süren bir hastalığın ardından hayatını kaybetti. Ölümü, başta Arap dünyası olmak üzere uluslararası edebiyat ve insan hakları çevrelerinde büyük üzüntü yarattı.
NEDEN ARADAN GEÇEN YILLARA RAĞMEN HÂLÂ KONUŞULUYOR?
Kimileri onu çağının en cesur kadın hakları savunucularından biri olarak gördü, kimileri ise fikirleri nedeniyle sert şekilde eleştirdi. Ancak Neval El Seddavi, tabu kabul edilen konuları konuşmaktan hiçbir zaman vazgeçmedi. Doktor kimliğiyle tanık olduğu gerçekleri romanlarına taşıdı, baskılara rağmen kalemini susturmadı ve geride yalnızca çok satan kitaplar değil, dünya çapında tartışılmaya devam eden güçlü bir düşünsel miras bıraktı.
